Για το κατά πόσον επηρεάστηκε από την καραντίνα και τον παρατεταμένο εγκλεισμό η σχέση των ζευγαριών στο Ρέθυμνο, μίλησε ο Δημοτικός Σύμβουλος - Δικηγόρος και τ. μέλος Επιτροπής Στήριξης Κακοποιημένων Γυναικών Δήμου Ρεθύμνου, Πέτρος Στεφανάκης, απαντώντας σε ερωτήσεις της εφημερίδας μας.
Ο κ. Στεφανάκης εξήγησε ότι πλέον δεν γίνονται εύκολα αμοιβαίες υποχωρήσεις ανάμεσα στα ζευγάρια, με αποτέλεσμα τη δημιουργία συνθηκών στρες και αγωνίας που ο εγκλεισμός μεγεθύνει, ενώ όπως ανέφερε κατά τη διάρκεια των αυστηρών μέτρων «οι τηλεφωνικές κλήσεις ανθρώπων που αναζητούσαν πληροφορίες για την έκδοση ενός διαζυγίου ήταν αρκετές».
Έφερε προβλήματα στις σχέσεις των ζευγαριών στο Ρέθυμνο ο παρατεταμένος εγκλεισμός στο σπίτι λόγω της καραντίνας και σε ποιο βαθμό;
«Αρχικά, καλό θα είναι να μην οδηγείται ένα ζευγάρι σε μια βιαστική ρήξη, όπως εύκολα μπορεί να προκαλέσει ένας τέτοιος εγκλεισμός. Ναι μεν πολλά ζευγάρια κλήθηκαν ξαφνικά, λόγω της πανδημίας, να περνούν ολόκληρα 24ωρα μαζί, χάνοντας ο καθένας προσωρινά την ιδιωτικότητά του, τον προσωπικό του χρόνο, όμως αυτό από μόνο του δεν λέει κάτι. Δεν χάθηκε οριστικά κάποιο από τα δικαιώματά τους! Καραντίνες έχουν υπάρξει και στο παρελθόν. Και μην ξεχνάμε ότι τα παλιά ζευγάρια που άντεξαν στον χρόνο δεν είχαν τις πολυτέλειες που εμείς έχουμε σήμερα, και κυρίως περνούσαν τον χρόνο τους στο σπίτι. Απλά στην εποχή μας, οι αντοχές έχουν μειωθεί, δεν γίνονται εύκολα αμοιβαίες υποχωρήσεις. Έτσι, δημιουργούνται ιδιαίτερες συνθήκες στρες και αγωνίας, που ένας εγκλεισμός ενδέχεται να μεγεθύνει. Σε τέτοιες συνθήκες επαγγελματικής αβεβαιότητας, άγχους και γενικότερης ανασφάλειας, εύκολα μπορεί να θεωρήσουμε ότι ο σύντροφός μας δεν μας στηρίζει, δεν μας συμπονεί, δεν μας βοηθάει στις δυσκολίες και ότι βρισκόμαστε σε μία λάθος σχέση. Στην αρχή ερωτευόμαστε, μετά παντρευόμαστε, αλλά κυρίως καλούμαστε να ζήσουμε με έναν χαρακτήρα. Και αν με αυτόν τον χαρακτήρα, μετά από προσπάθειες, δεν μπορούμε να συμβαδίσουμε, όταν κάνουμε συνέχεια υπομονή και υποχωρούμε, τότε ναι, ίσως αποφασίσουμε να αποχωρήσουμε… Είναι η γνωστή ασυμφωνία χαρακτήρων. Όμως δεν φταίει ο εγκλεισμός του κορωνοιού. Πιστεύω ότι το επόμενο θύμα του κορωνοιού δεν είναι ο γάμος. Γιατί όταν ένας γάμος μετατρέπεται σε χορό μεταμφιεσμένων και σε φυλακή, αυτό συμβαίνει εντός και εκτός καραντίνας. Μια μάσκα ποτέ δεν αλλάζει, και οι αλυσίδες, είτε από ατσάλι είτε από μετάξι, είναι πάντα αλυσίδες. Ναι, λοιπόν, αν ένα ζευγάρι αποφάσισε να χωρίσει εντός καραντίνας, οφείλεται σίγουρα στα προβλήματα που ο εγκλεισμός προκάλεσε, όχι όμως για πρώτη φορά.»
Τα ζευγάρια που έφτασαν μέχρι το διαζύγιο, ήταν αναλογικά περισσότερα από τις εποχές εκτός καραντίνας;
«Ένα από τα αντικείμενα που ασχολείται ένας δικηγόρος είναι και το Οικογενειακό Δίκαιο, δηλαδή ο κλάδος του δικαίου που αφορά στις ειδικές σχέσεις που αναπτύσσονται εντός μιας οικογένειας. Και ναι, κατά το χρονικό διάστημα της καραντίνας, αν κρίνουμε αναλογικά με την περιορισμένη του διάρκεια, οι τηλεφωνικές κλήσεις ανθρώπων που αναζητούσαν πληροφορίες για την έκδοση ενός διαζυγίου ήταν αρκετές. Οι πληροφορίες αφορούσαν στην διαδικασία για την έκδοση συναινετικού διαζυγίου, το οποίο πλέον μετά τις ρυθμίσεις του Ν.4509/2017 ολοκληρώνεται -χωρίς δικαστήριο, αλλά με την απαραίτητη παράσταση δύο δικηγόρων, έναν για κάθε σύζυγο- με διαδικασίες εξπρές ενώπιον Συμβολαιογράφου, αφού περάσουν 10 ημέρες από την αρχική έγγραφη και επικυρωμένη συμφωνία των συζύγων.»
Η καραντίνα ήταν ο μόνος λόγος που το «γυαλί έσπασε» ή το «ράγισμα» υπήρχε από πριν και ήταν θέμα χρόνου το πότε θα «σπάσει»;
«Όχι, δεν ήταν ο μοναδικός λόγος για να «σπάσει το γυαλί». Η καραντίνα αποτέλεσε ίσως την αφορμή για κάποια πρόσφατα διαζύγια, σίγουρα όμως τα αίτια προϋπήρχαν. Μια μόνιμη σχέση που αναπτύσσεται σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο σίγουρα δέχεται επιδράσεις και πιέσεις, αναλόγως ωστόσο της ποιότητάς της, τα αποτελέσματα είναι θετικά ή όχι. Η θετική πλευρά μπορεί να φέρει ένα ζευγάρι πιο κοντά και να αναβιώσει η σχέση τους με την επαναφορά ιδιωτικών και οικογενειακών στιγμών που είχαν μείνει λίγο «πίσω». Η καραντίνα, όμως, μπορεί να επιδράσει και αρνητικά, όταν το ζευγάρι διαπιστώνει πιο εύκολα και πιο γρήγορα ότι η σχέση τους πάσχει σε βασικά σημεία, προκαλούνται έντονοι καβγάδες για ασήμαντους λόγους, χάνονται εύκολα οι ισορροπίες».
Θεωρείτε ότι έπαιξε ρόλο η απότομη αποκοπή των ζευγαριών από τον ευρύτερο οικογενειακό κύκλο και τον κοινωνικό τους περίγυρο;
«Λένε ότι για να είμαστε ευτυχισμένοι, πρέπει να μη μας απασχολούν πολύ οι άλλοι. Όμως, είμαστε και όντα κοινωνικά, δεν είμαστε ερημίτες σε ένα νησί, μακριά από τον κόσμο. Η κοινωνικότητα στο ζευγάρι είναι σημαντική. Είναι απαραίτητη. Μια ευχάριστη παρέα, μία οικογενειακή έξοδος, ένα γεύμα κι ένα όμορφο δείπνο εκτός σπιτιού, ένα μικρό ή μεγάλο ταξίδι, δημιουργούν καλή διάθεση, ξεχνιέσαι από τα προβλήματα, σκέφτεσαι τις ανάγκες του άλλου, βελτιώνει την συνύπαρξη με τον σύντροφο, γενικά βελτιώνει τον χαρακτήρα μας. Ναι, η απότομη και αναγκαστική κοινωνική απομόνωση, την οποία επέβαλαν τα μέτρα προστασίας για την πανδημία, αν και απολύτως χρήσιμη, όπως αποδείχθηκε για την υγεία μας, σε επίπεδο ψυχολογικό επηρέασε αρνητικά και τα ζευγάρια.
Κατά τη διάρκεια της καραντίνας υπήρξαν περισσότερα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας στο Ρέθυμνο συγκριτικά με άλλες εποχές; Τι είδους περιστατικά και πως αντιμετωπίστηκαν;
Δυστυχώς, υπάρχει ακόμα και σήμερα αυτή η μορφή βίας, η οποία προξενεί αδιαμφισβήτητα μόνιμο κακό. Το ελληνικό δίκαιο απαγορεύει και τιμωρεί την ενδοοικογενειακή βία, όπως και κάθε μορφή βίας, αποτελεί δε ένα ειδικό έγκλημα που προβλέπεται από το Νόμο 3500/2006, ο οποίος ανάλογα με την πράξη του δράστη, αυτός διαπράττει πλημμέλημα έως και κακούργημα σε περιπτώσεις βιασμού, ασέλγειας κτλ. Η ενδοοικογενειακή βία αφορά σε συζύγους, τέως συζύγους, μόνιμους συντρόφους, παιδιά, υιοθετημένα παιδιά, γονείς, συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού εξ αίματος και εξ αγχιστείας, ενώ δεν διαχωρίζει το φύλο. Οι διατάξεις του Νόμου εμπεριέχουν ειδικές προστασίες, όπως για παράδειγμα, την υποχρέωση των εκπαιδευτικών να ανακοινώνουν άμεσα στις αρχές, όταν διαπιστώνουν ή πληροφορούνται βία κατά παιδιών, αλλά και ειδικές αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων στα δικαστήρια για την απομάκρυνση των δραστών από ένα σπίτι. Αναφορικά με το ερώτημά σας, καλό θα είναι να μην συνδέουμε αιτιωδώς την βία στην οικογένεια με την καραντίνα. Και αυτό γιατί ενδοοικογενειακή βία, ως ποινικό αδίκημα και ως εγκληματική συμπεριφορά, χαρακτηρίζεται μία σταθερή και επαναλαμβανόμενη επικίνδυνη συμπεριφορά ενός ανθρώπου, ο οποίος κακοποιεί, προκαλεί επιθέσεις, σωματικές βλάβες (κακώσεις) στον άλλο, τον εκφοβίζει, του προκαλεί τρόμο, τον εξαναγκάζει σε πράξεις ή παραλείψεις, τον ταπεινώνει, τον απειλεί λεκτικά, τον προσβάλλει σεξουαλικά κτλ. Δεν σχετίζεται με έναν συνηθισμένο οικογενειακό καβγά, με μία έντονη διαφωνία, ή με μια παθιασμένη συζήτηση με εξάρσεις εκατέρωθεν, όπως αυτές που λέμε ότι ανανεώνουν μια σχέση, ούτε με μια παρεξήγηση μεταξύ ενός ζευγαριού, που ίσως για έναν τρίτο που ακούει φωνές -για παράδειγμα- θεωρείται βίαιη συμπεριφορά. Η ενδοοικογενειακή βία ή απειλή είναι μια συμπεριφορά ενός ανθρώπου μόνιμη εντός και εκτός των χρονικών ορίων μιας περιόδου καραντίνας. Βέβαια, είναι λογικό ότι κατά την διάρκεια μιας καραντίνας, θύμα και θύτης είναι αναγκαστικά πιο κοντά με ό,τι αυτό αρνητικά μπορεί να συνεπάγεται για το θύμα.»
Από πού μπορούν να ζητήσουν βοήθεια οι γυναίκες που έχουν πρόβλημα;
«Τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας πρέπει να νιώθουν ασφάλεια να απευθύνονται στους αρμόδιους. Μπορούν να ζητήσουν άμεσα βοήθεια από την αστυνομία, καλώντας στο «100». Το αδίκημα είναι αυτόφωρο και δεν απαιτείται να καταβληθεί χρηματικό ποσό για παράβολο από τον παθόντα ή την παθούσα, ενώ ο αστυνομικός έχει υποχρέωση εχεμύθειας (αρ.22 Ν.3500/2006) και απαγορεύεται να ανακοινώνει με οποιονδήποτε τρόπο το ονοματεπώνυμο του θύματος και του κατηγορουμένου. Επίσης, τα θύματα μπορούν να καλέσουν για βοήθεια και καθοδήγηση στην τηλεφωνική γραμμή «SOS-15900» της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, αλλά και στο τηλεφωνικό νούμερο «197» του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Στο Ρέθυμνο, εκτός των τηλεφωνικών αριθμών βοήθειας, τα θύματα μπορούν να απευθύνονται για ψυχολογική υποστήριξη και νομικές συμβουλές στο Κέντρο Συμβουλευτικής Υποστήριξης του δήμου Ρεθύμνης, το οποίο διαθέτει ειδική επιτροπή κακοποιημένων γυναικών. Το κέντρο του δήμου μας έχει υποδεχθεί και διαχειριστεί 542 περιστατικά από το 2013 έως σήμερα. Να σημειωθεί ότι το κέντρο αυτό μπορεί να προσφέρει φιλοξενία έως και 3 μήνες σε ξενώνα με δικαίωμα παράτασης, σε μια γυναίκα – θύμα βίας, όταν υπάρχει ανάγκη άμεσης αποχώρησής της από το σπίτι της ή αν έχει ήδη αποχωρήσει. Προστασία παρέχεται και από την δικαιοσύνη, στην οποία μπορεί να προστρέξει το θύμα οικογενειακής βίας για να αποφύγει τέτοια περιστατικά, ενώ αν δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να καλύψει τα έξοδα ενός δικηγόρου επιλογής του, μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο τον διορισμό δικηγόρου».
