Γράφει ο Γιώργος Δ. Φρυγανάκης
Όλο και περισσότερο βουλιάζουμε / απ’ τα βαρίδια των κακών προθέσεων / και των κακών συνθέσεων:/ την παρα-ποίηση, τη μετα-ποίηση,/ ή την προσ-ποίηση∙ / την απο-ποίηση των ευθυνών,/ή την εκ-ποίηση των αξιών∙ / την κακο-ποίηση του ωραίου, / την ωραιοποίηση του κακού / ή την αποποινικο-ποίηση∙/ την αλγεβρο-ποίηση του ατόμου,/ την αποπνευματο-ποίηση∙/ τη μαζο-ποίηση η την τυπο-ποίηση∙/ την παθητικο-ποίηση / ή απανθρωπο-ποίηση!.../ Μόνη μας ελπίδα σωτηρίας / η ποίηση∙ η… γυμνή ποίηση!/ Αυτή προσφέρει τα φτερά / για την υπέρβαση / της γήινης ζωής μας / μέσα απ’ την απογείωση∙/ για την υπέρβαση της φύσης μας / μέσα από την υπερφύση μας∙ για την υπέρβαση του χρόνου μας / μέσα από το άχρονο, το διαχρονικό (…)
Σε πείσμα, λοιπόν, της «αντιποιητικής» εποχής μας σας παρουσιάζω την -σε εξέλιξη- πολυφωνική ποιητική συλλογή «Το Ρέθυμνο μέσα από την ποίηση».
Συνεκτικός θεματικός κρίκος των ποιημάτων της, όπως προδηλώνει ο τίτλος, είναι το Ρέθυμνο, πιο ποιητικά το Ρέθεμνος και χαϊδευτικά το Ρεθυμνάκι μας.
Το Ρέθυμνο, άλλωστε, και η ποίηση είναι έννοιες αλληλένδετες.
Η έννοια Ρέθυμνο δεν είναι απλά ένας γεωγραφικός όρος αλλά και μια ανώτερη ιστορικά πολιτισμική σφαίρα. δεν είναι μόνο και τόσο έννοια πλάτους και μήκους, αλλά έννοια ύψους. Και σ’ αυτό μόνο ο φτερωτός πήγασος της ποίησης μπορεί να μας ανεβάσει.
Και το ’χει ανάγκη ο τόπος μας, που τον τελευταίο καιρό… πλαταίνει, απλώνεται, ξεχειλώνει χάνοντας ύψος. Δεν θέλω να γίνω αναλυτικότερος.
Τα ποιήματα της Συλλογής προέρχονται από τρεις πηγές και, παράλληλα, από τρεις διαφορετικές φάσεις:
Πρώτα, από το Ημερολόγιο του 2008, με τον τίτλο «Ποιητικό οδοιπορικό στο Ρέθυμνο του χθες και του σήμερα», που εξέδωσα για λογαριασμό του Πειραματικού Λυκείου Ρεθύμνου στα τέλη του 2007.
Στη συνέχεια, από την εκδήλωση για την Ημέρα Ποίησης στις 21 Μαρτίου 2010 στο Ωδείο Ρεθύμνου, που οργανώσαμε με τον Μανόλη Καλλέργη, Πρόεδρο τότε του Συνδέσμου Καλών Τεχνών Ρεθύμνου. Δημιουργήσαμε τότε μια «τράπεζα ποιημάτων για το Ρέθυμνο», με στόχο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή. Οι «ποιητικές καταθέσεις» δικαίωσαν το στόχο: από 33 οι ποιητές της έκδοσης του 2008 αυξήθηκαν σε 53. Τα ποιήματα για το «Ρέθυμνο του χθες και του σήμερα» αποδόθηκαν από τους ίδιους τους δημιουργούς τους ή άλλους εθελοντές.
Τέλος, από τη συγκομιδή μου τα επόμενα χρόνια, που όπως ήταν φυσικό δεν θα μπορούσε ποσοτικά να αποδώσει όσα οι προηγούμενες. Ακόμη και λίγες ημέρες πριν τη σημερινή παρουσίαση εμπλουτίστηκε η συλλογή με δύο ποιήματα μιας ποιήτριας, ανεβάζοντας τις συμμετοχές σε 62 δημιουργούς (τα ονόματά τους συνθέτουν τον παρατιθέμενο συμβολικό σχηματισμό) και 106 ποιήματα.
* * *
Τα ποιήματα αυτά, ως σημαίνοντα είναι διαφορετικής τεχνοτροπίας (κλασικά ομοιοκατάληκτα-ελεύθερος στίχος/παραδοσιακή - νεοτερική έως και πεζολογική) και γλώσσας (κοινή δημοτική-κρητική διάλεκτος-μεικτή). Ως σημαινόμενα αποτυπώνουν από το ένα μέρος την εξιδανικευτική - προσκυνηματική, θα έλεγα - διάθεση, τη πίκρα του μισεμού, τη νοσταλγία ή την ευγνωμοσύνη, και από το άλλο την κριτική-σατιρική διάθεση, το παράπονο, τη διαμαρτυρία, τις μνήμες που καίνε και πονούν σε αντιδιαστολή με το εκάστοτε ζοφερό παρόν… Θα έλεγα ότι η συλλογή παραπέμπει συνειρμικά στα δύο πρόσωπα του ρωμαϊκού Θεού Ιανού, που εκφράζουν τις δύο αντίθετες διαθέσεις του, την ευχάριστη και τη δυσάρεστη, και που σε τελική ανάλυση αντικαθρεφτίζουν το γλυκόπικρο πρόσωπο της πόλης μας για όσα της συμβαίνουν.
Η αντίθεση αυτή, όσο κι αν δραματοποιεί μιαν ένταση, δε συνιστά διά-σταση, καθώς οι διαφορετικές στάσεις είναι απλώς… αριθμητές κλασμάτων με κοινό παρανομαστή την αγάπη των ποιητών για το Ρέθυμνο, που τους γαλούχησε και τους ενέπνευσε ως γενέθλια πόλη τους ή ως πόλη που τους δέχτηκε στην αγκαλιά της σαν παιδιά της.
Είναι αυτονόητο ότι περισσότερο ευχάριστα ακούγονται τα ποιήματα της πρώτης κατηγορίας, γιατί η αρνητική κριτική μας ξενίζει και μας «ξυνίζει», όσο αντικειμενική και καλοπροαίρετη κι αν είναι. Και δεν αναφέρομαι φυσικά στον ωμό λόγο που βωμολοχεί στο βωμό της δήθεν σάτιρας.
Η παρούσα συλλογή αφιερώνεται σ’ όλους εκείνους που σκιαγράφησαν και «ιστόρησαν» ποικιλότροπα το Ρέθυμνο και πτυχές από τη ζωή του, βουτώντας τον ποιητικό τους χρωστήρα στην παλέτα της ψυχής τους. Και υπογραμμίζω «όλους». Μπορούμε και στα μικρότερα ποιητικά αθλήματα να θαυμάσουμε τον άθλο που έχει συντελεστεί και να του απονείμουμε ως έπαθλο ένα καλό λόγο, λόγο ευχαριστήριο, και γιατί όχι ευγνωμοσύνης. Η ποίηση, άλλωστε, δεν είναι προνόμιο των ειδικών.
Όλα, άλλωστε, μαζί θα συμπεριληφθούν σε μία νέα έκδοση ως ισχυρό αντέρεισμα της «Πόλης των Γραμμάτων», αλλά και σοβαρό αντίβαρο στην κακο-ποίηση της πόλης μας από τους σύγχρονους… Βαρβαρόσες.
Η έκδοση αυτή, όπως και η σημερινή εκδήλωση, θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως σπονδή στη μνήμη εκείνων που «ποίησαν» για το Ρέθυμνο και έχουν μεταναστεύσει στην αιώνια πατρίδα.
Η Συλλογή περιορίζεται στις μεταπολεμικές εκδόσεις (με ελάχιστες εξαιρέσεις), οι χρονολογίες όμως γραφής και πρώτης δημοσιοποίησης των ποιημάτων ξεκινούν από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα και απλώνονται μέχρι τις μέρες μας. Και βέβαια κάθε άλλο παρά διεκδικεί τα εύσημα της πλήρους κάλυψής τους.
Οι όποιες παρεμβάσεις μου αφορούν στην προσαρμογή κάποιων κειμένων στο μονοτονικό σύστημα ή στην αποσπασματική, λόγω χώρου, παρουσίαση μερικών άλλων και σε καμιά περίπτωση στην παραποίησή τους - Πολύ περισσότερο που πρόκειται για ποιητικές εκφράσεις της τοπικής μας ιστορίας, με τις οποίες συχνά συνυφαίνονται οι προσωπικοί μύθοι των ποιητών.
* * *
Από τα 106 ποιήματα της συλλογής, τα 65 ανήκουν στην παραδοσιακή ομοιοκατάληκτη ποίηση και από αυτά τα 9 είναι γραμμένα στην κρητική διάλεκτο. Στη νεοτερική ποίηση με τον ελεύθερο στίχο ανήκουν τα 41, από τα οποία 5 καθαρά πεζολογικά.
Ως προς το περιεχόμενο, τα 19 είναι σατιρικού ή χιουμοριστικού περιεχομένου, με διαβάθμιση καυστικότητας/δηκτικότητας. Όλα τα υπόλοιπα είναι ιστορικά, οδοιπορικά, υμνητικά. Το Ρέθυμνο, άλλωστε έχει -παρετυμολογικά- τον «ύμνο» μέσα στο όνομά του.
Ας αφεθούμε τώρα στους ποιητές και ποιητάρηδες να μας ξεναγήσουν μέσα από τους δρόμους και τα σοκάκια της ποίησής τους και υπό το φως ή το ημίφως της προσωπικής τους γραφίδας «σ’ αυτό τον κόσμο το μικρό, το μέγα», το Ρέθυμνο της καρδιάς τους, το Ρέθυμνο της καρδιάς μας…
*Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα της Ενοριακής Εστίας του Ι. Μ. Ναού Εισοδίων της Θεοτόκου («Μεγάλης Παναγίας») τη Δευτέρα 5 Μαρτίου 2018. Στα ενδιάμεσα και στο τέλος της διαβάστηκαν ποιήματα που επιβεβαίωσαν τα λεγόμενα, κάποια μάλιστα από τους ίδιους τους δημιουργούς τους. Όπως τονίστηκε και εκεί, η σ υ λ λ ο γ ή π α ρ α μ έ ν ε ι α κ ό μ η α ν ο ι χ τ ή με την προσδοκία να εμπλουτιστεί με ακόμη περισσότερες ποιητικές καταθέσεις.
