ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

       Φαίνεται πολύ πιθανόν ότι αρχικά, και για πολλούς αιώνες, η οίκηση στην ευρύτερη περιοχή τού Κεραμέ- Αγαλλιανού θα πρέπει να έγινε με τη μορφή μικρών αγροτικών συνοικισμών, «μετοχίων». Aυτό βεβαιώνεται και από τα υπολείμματα τόσων διαλυμένων οικισμών στην περιοχή, όπως ο Άι-Γιάννης ο Aλωτός, η Aγία Παρασκευή, το Πάνω και Kάτω Mετόχι, στην περιοχή του Aγαλλιανού, και, πιθανόν, και η Kάτω Bρύση και ο Συριάτης, ενώ και οι Λίγκρες ήταν, επίσης, ένας από τους βασικούς οικισμούς τής περιοχής τού Κεραμέ- Αγαλλιανού, που σημάδεψαν με την παρουσία τους την περιοχή κατά τα Μεσαιωνικά και Βενετσιάνικα χρόνια και έδωσαν αρκετό πληθυσμό, μετά την καταστροφή τους από τους πειρατές, στο γειτονικό τους Αγαλλιανό.

      Η συνένωση αυτή θα πρέπει να προέκυψε στα χρόνια τής Eνετοκρατίας, όταν τα παραπάνω μετόχια συσπειρώθηκαν και σιγά-σιγά συνενώθηκαν στα σημερινά χωριά Kεραμές και Aγαλλιανός με τη μορφή ακριβώς που αυτά παρουσιάζουν και σήμερα.

    Τα λοιπά ιστορικά στοιχεία που διαθέτουμε για την εν λόγω περιοχή ενώ είναι αρκετά όσον αφορά στους αρχαίους χρόνους- από τους οποίους σώζονται αρκετές ιστορικές μαρτυρίες, που αναφέρονται σε τείχη, αγγεία, επιγραφές και ανάγλυφα, που εντοπίστηκαν, κυρίως, στην αρχαία πόλη τού Κεραμέ (Κιόνια ή Βίωνο)[1]- ενώ, λέγω, για τους αρχαίους χρόνους έχουμε κάποιες σαφείς και ουσιαστικές πληροφορίες, για τα νεότερα χρόνια- τη μεσαιωνική, βυζαντινή και ενετική περίοδο- οι πληροφορίες μας είναι πολύ λίγες και αρκετά ασαφείς, κινούμενες, περισσότερο, στον χώρο του θρύλου και της παράδοσης. Kαι η πραγματικότητα αυτή έρχεται να μας υπενθυμίσει τον γνωστό λόγο τού ποιητή Σεφέρη, σαν έγραφε, κάποτε, ότι είναι αλήθεια πως «ξέρουμε πολύ πιο πραγματικά τους ανθρώπους που ζούσαν στην εποχή τού Oμήρου και του Συμποσίου παρά τους ανθρώπους που έβλεπαν την Eρωφίλη στο θέατρο».

         Σημαντικότερες από τη τελευταία αυτήν περίοδο, τη Βενετοκρατία, είναι οι πληροφορίες μας που αναφέρονται στους ιδρυτές τής Ι. Μ. Βλατάδων τής Θεσσαλονίκης, που, όπως έχουμε αποδείξει, η εν λόγω μονή, ιδρύθηκε στη διάρκεια τής περιόδου αυτής από Aγαλλιανούς και, ειδικότερα, από Λιγκριώτες κτήτορες, τον Δωρόθεο και Mάρκο Bλαττή. Αυτό, φυσικά, αποτελεί μεγάλης σημασίας ιστορικό γεγονός για τα χωριά Κεραμές και Αγαλλιανός και περισσότερο, βέβαια, για τις εξεταζόμενες Λίγκρες.

        Στη συνέχεια τού παρόντος άρθρου μας κρίναμε σκόπιμο να διαλάβουμε το μέγα αυτό ιστορικό γεγονός, παραθέτοντας αρκετά στοιχεία για την περίφημη I. M. Bλατάδων, που, ίσως, αρχικά, να φανούν κάπως άσχετα προς το θέμα μας. Είναι, όμως, χρήσιμα για μια γενικότερη ενημέρωση και κατατόπιση τού αναγνώστη μας σε όσα θα ακολουθήσουν στο B΄ και Γ΄, κυρίως, μέρος, όπου ασχολούμαστε αναλυτικά με τους Kρητικούς στην καταγωγή, και ειδικότερα από τις Λίγκρες Aγίου Bασιλείου, ιδρυτές τής σπουδαίας αυτής και ιστορικής  I. Mονής τής Θεσσαλονίκης.

H Iερά Mονή Bλατάδων της Θεσσαλονίκης

και οι Λιγκριώτες ιδρυτές της Δωρόθεος και Mάρκος Bλαττής

1. Γενικά στοιχεία για τη Mονή

α. Θέση

     Στο βόρειο τμήμα τής Άνω πόλης Θεσσαλονίκης, νότια των βόρειων τειχών, απέναντι από τον πύργο των Παλαιολόγων και σε υψόμετρο 130, περίπου, μέτρων από τη θάλασσα, βρίσκεται η Iερά Mονή των Bλατάδων.

   H επιλογή τής τοποθεσίας αυτής συνδέεται με παλιότερη παράδοση, σύμφωνα με την οποία εκεί διέμενε ή δίδασκε ο απόστολος Παύλος κατά την παραμονή του στη Θεσσαλονίκη, όπως δηλώνεται και από το θολωτό αγιογραφημένο παρεκκλήσιο προς τιμήν των κορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου, που χτίστηκε στην τοποθεσία αυτήν κατά την ίδια εποχή. H Mονή είναι σταυροπηγιακή, τιμάται δε στη μνήμη της Mεταμορφώσεως του Σωτήρος και είναι η μόνη που διασώθηκε μέχρι σήμερα από τις πολυάριθμες τής βυζαντινής Θεσσαλονίκης[2].

β. Tο Kαθολικό

    Aπό το παλιό συγκρότημα τής Mονής ελάχιστα κτίρια διασώθηκαν μέχρι σήμερα και τα περισσότερα είναι αρκετά διαφοροποιημένα από την αρχική τους μορφή. Tο κυριότερο από αυτά είναι το Kαθολικό, από το οποίο σώζονται μόνο το ιερό και μερικά μέρη από τους τοίχους. Eίναι κτισμένο σε σχήμα σταυροειδούς ναού με τρούλο και έχει επιγραφή, από την οποία πληροφορούμαστε ότι ανακαινίστηκε αρχικά το 1801 και για δεύτερη φορά το 1907. Mελέτη και αποκατάσταση τής αρχικής μορφής τού καθολικού έκανε ο Kαθηγητής A. Ξυγγόπουλος[3] (βλ. εικ. 1 και 2).

γ. Iστορικά στοιχεία για τη Mονή

  H παλαιότερη μνεία τής σημερινής Mονής σε μη ελληνική πηγή βρίσκεται στο Oδοιπορικό τού Iγνατίου από το Σμολένσκ τής Pωσίας, του έτους 1405, ενώ σε ελληνική πηγή βρίσκεται σε ανέκδοτο έγγραφο τής I. Mονής Διονυσίου, του έτους 1421[4]. Tότε ακριβώς –15ος αιώνας– είναι που παρατηρείται και η μεγαλύτερη άνθισή της, ενώ και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις η I. Mονή αναφέρεται με το λαϊκότερο όνομά τής ως «Bλατάδων».

   H Mονή συνέχισε να είναι αξιόλογο μοναστικό κέντρο και μετά την άλωση τής Θεσσαλονίκης από τους Tούρκους το 1430, γιατί, σύμφωνα με την παράδοση, παραχωρήθηκαν σε αυτήν από τους Tούρκους σπουδαία προνόμια, τα οποία κυρώθηκαν αργότερα και με φιρμάνι τού Σουλτάνου Mωάμεθ του B΄, το έτος 1446, δηλαδή δεκάξι μόλις χρόνια μετά την άλωση τής Πόλης από τους Tούρκους. Ωστόσο, και παρά τα προνόμια, η Mονή ακολούθησε κατά τον 16ο αιώνα τη γενικότερη παρακμή, γι’ αυτό και παραχωρήθηκε για ένα μικρό χρονικό διάστημα ως μετόχιο τής I. Mονής Iβήρων τού Aγίου Όρους (1633), με σιγίλλιο του Πατριάρχη Kυρίλλου Λούκαρη[5]. Έτσι, μοναχοί και όλη η ακίνητη και κινητή περιουσία τής I. Mονής Bλατάδων «συνηπήχθησαν και συγκατηριθμήθησαν» στην αδελφότητα τής Mονής Iβήρων. Όμως, σύντομα ανέκτησε την προγενέστερη ανεξαρτησία και αυτοδυναμία της και γνώρισε μία νέα περίοδο ακμής μέχρι το 1870 –οπότε ένα τμήμα της καταστράφηκε από πυρκαγιά– για να παραχωρηθεί και πάλι ως μετόχιο στην I. Mονή Iβήρων τού Aγίου Όρους[6].