Επιμέλεια Θοδωρής Ρηγινιώτης
Άθεος ζωγράφος του Παρισιού, που ασχολήθηκε 8 χρόνια με το διαλογισμό και βίωσε εμπειρίες μέσα απ’ αυτόν. Δεν ικανοποιήθηκε, γιατί αναζητούσε την Αλήθεια. Τη βρήκε στο πρόσωπο του Χριστού και είδε πολλές φορές το θείο Φως, το οποίο μελέτησε και διαφοροποίησε πάρα πολύ από τα άλλα «φωτεινά οράματα» που είχε κάνοντας διαλογισμό.
Ταξίδεψε τον κόσμο, έγινε ορθόδοξος μοναχός και μεγάλος διδάσκαλος της ανθρωπότητας. Είναι ο Γέροντας (πνευματικός διδάσκαλος) Σωφρόνιος Σαχάρωφ.
Ο αρχιμανδρίτης Σωφρόνιος Σαχάρωφ, ο «Σωφρόνιος του Essex», γεννήθηκε στη Μόσχα το 1896 και σπούδασε στην Κρατική Σχολή Καλών Τεχνών της γενέτειράς του και στο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι. Σταδιοδρόμησε επιτυχημένα ως ζωγράφος στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και, λόγω σφοδρών υπαρξιακών αναζητήσεων, ενεπλάκη στις μεταφυσικές αναζητήσεις της εποχής του. Ασχολήθηκε για οχτώ χρόνια με τον υπερβατικό διαλογισμό, τον οποίο τελικά εγκατέλειψε πεπεισμένος ότι το «Απόλυτο Είναι» που αναζητούσε δεν είναι απρόσωπο, αλλά πρόσωπο, και μάλιστα ότι ταυτίζεται με τον Τριαδικό Θεό του χριστιανισμού, ο Οποίος δήλωσε ως όνομά Του τη φράση «Εγώ ειμί ο Ων», δηλαδή ο Υπάρχων (Έξοδος 3, 14).
Το Θεό όμως Αυτό, Τον συνέλαβε ως ύψιστη Αγάπη και Ταπείνωση, που ταπεινώνεται μπροστά στα ανθρώπινα πλάσματά Του από αγάπη γι’ αυτά, άσχετα αν την αγάπη αυτή την αξίζουν ή όχι ή ακόμα κι αν την αποδέχονται (όταν όμως την απορρίπτουν, ο Θεός πληγώνεται (λυπάται), αλλά δεν τους την επιβάλλει με τη βία). Έτσι, ο Θεός, ο Φοβερός, ο Αόρατος, ο Παντοδύναμος, ο Άγιος, το Απόλυτο Ον, ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, νοείται για το Σωφρόνιο ως Φως που καλεί διαρκώς τον άνθρωπο σε αυτοθυσία και απόλυτη αγάπη. Έτσι του αποκαλύφθηκε, κατά τη μαρτυρία του, ο Ίδιος ο Θεός, που χαμηλώνει και αποκαλύπτεται στα πλάσματά Του, όταν δοθούν ολόψυχα στην αναζήτησή Του, αν και εκείνα δεν έχουν στ’ αλήθεια τη δυνατότητα γι’ αυτή την αποκάλυψη –ο Σωφρόνιος θεωρούσε τον εαυτό του πολύ αμαρτωλό.
Ο χριστιανισμός, κατά τον π. Σωφρόνιο, έχει μόνο μία εντολή: να αγαπήσεις το Θεό με όλη σου τη δύναμη, την ψυχή, το νου και την καρδιά και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου (κατά Ματθαίον, 22, 35-40• βλ. και Παύλου, προς Ρωμαίους, 13, 8-10). Αυτή όμως η εντολή στην πραγματικότητα δεν είναι εντολή, αλλά φανέρωση στη γη του τρόπου ζωής του Θεού, της αγάπης. Η εφαρμογή της εντολής είναι πρόσκληση για να ζήσουμε όπως ο Θεός και, συνεπώς, στο βαθμό που αυτό συμβαίνει, ανοιγόμαστε στη θεία χάρη (τη μεταμορφωτική ενέργεια του Θεού), ομοιάζουμε με το Θεό και ενωνόμαστε μαζί Του• ο Θεός μας παραχωρεί όλες Του τις ιδιότητες εκτός από την απόλυτη και μυστηριώδη θεία ουσία –παρόλο που παραμένουμε άνθρωποι, γινόμαστε θεοί.
Η ένωση όμως μ’ Αυτόν το Θεό (ύψιστο αγαθό για τον άνθρωπο) προϋποθέτει τέλεια αυταπάρνηση, μέγιστη ταπείνωση και μετάνοια (μεταστροφή της συνείδησης) μέχρι του να «μισείς» τον προηγούμενο σκοτεινό εαυτό σου (οπωσδήποτε θα βλέπεις το σκοτάδι μέσα σου, γιατί το αισθητήριο της συνείδησής σου, με την πολυετή προσευχή, θα γίνει πολύ λεπτό). Όταν αυτή η ένωση κατορθωθεί, μετά από ποταμούς δακρύων και ανάβαση στο βουνό της «θεο-εγκατάλειψης» (ο Θεός αποσύρεται κατά καιρούς, για να μη βυθιστεί ο άνθρωπος στον εγωισμό και για να του δώσει την ελευθερία ν’ αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει την επίπονη αναζήτησή Του), τότε ο άνθρωπος ζει σε συνθήκες αιώνιας γαλήνης, γίνεται θεός σε όλα, εκτός φυσικά από την Ίδια την ουσία του Θεού. Και τότε –επώδυνο χάρισμα– χαίρεται και πονά με τη χαρά και τον πόνο των άλλων ανθρώπων και πλασμάτων, που τα αισθάνεται και προσεύχεται γι’ αυτά. Ο Ίδιος ο Τριαδικός Θεός τού δίνει τη δύναμη ν’ αντέξει αυτό τον τρόπο ζωής, που θα τελειοποιηθεί και θα παγιωθεί μόνο μετά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, όταν η ενότητα όλων των πλασμάτων που αγαπούν το Θεό θα γίνει τέλεια και αιώνια.
Ο ίδιος ο π. Σωφρόνιος είχε φτάσει σ’ αυτό το σημείο, αν και στα βιβλία του μετριάζει τα χαρίσματά του, δίνοντας τη βάση στα χαρίσματα του δασκάλου και πνευματικού πατέρα του, του αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη (1866-1938). Τις δικές του «υπερκόσμιες» εμπειρίες τις υποβαθμίζει διακριτικά, χαρακτηρίζοντάς τις έμμεσα «μαθητικές» εμπειρίες κι όχι βιώματα αγίου.
Προσευχόταν για «τον Αδάμ παγγενή» (=όλη την ανθρωπότητα), συχνά κλαίγοντας, αλλά όχι μπροστά σε άλλους, παρά μόνο στα γεράματά του, που ήταν καταβεβλημένος.
Η διδασκαλία του π. Σωφρόνιου είναι απόλυτα ορθόδοξη και προϋποθέτει την Αγία Γραφή και όλους τους Πατέρες της ορθόδοξης Εκκλησίας των προηγούμενων αιώνων. Άλλωστε και ο ίδιος τιμάται ως άγιος στη συνείδηση της Εκκλησίας, ενώ αναγνωρίζεται και ως ένας από τους σπουδαιότερους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής μας και από τους κορυφαίους θεολόγους του 20ού αιώνα.
Μετά από παραμονή αρκετών ετών στο Άγιο Όρος, πότε σε μοναστήρι και πότε στην «έρημο» (όπου γνώρισε πολλούς αγιασμένους ερημίτες), έφυγε για την Ευρώπη, όπου υπηρέτησε ως πνευματικός πατέρας προσώπων και ιδρυμάτων σε διάφορες χώρες και κατέληξε, μαζί με μερικά από τα πνευματικά του παιδιά, στην Αγγλία, όπου το 1959 ίδρυσε τη μονή του Τιμίου Προδρόμου στο Essex. Η μονή είναι μικτή (με άντρες και γυναίκες, που μένουν σε διαφορετικά κτήρια) και υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Εκεί, στο Essex, «κοιμήθηκε» στις 11 Ιουλίου 1993.
Τα βιβλία του, γραμμένα στα ρωσικά, έχουν μεταφραστεί σε 16 γλώσσες, μεταξύ των οποίων τα ιαπωνικά και τα κορεατικά. Είναι από τα πιο σημαντικά ορθόδοξα βιβλία του 20ού αιώνα και αξίζει να τα διαβάσει κάθε σοβαρός πνευματικός ερευνητής.
Μερικοί τίτλοι, από όσα έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά:
Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης (βιογραφία του γέροντά του, με πολλά σχόλια – ένα βιβλίο που περιέχει σχεδόν τα πάντα για το πώς βλέπει η Ορθοδοξία το Θεό και τον άνθρωπο και τη μεταξύ τους σχέση).
Περί προσευχής
Άσκησις και θεωρία
Η ζωή Του ζωή μου (His life is mine)
Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί (=θα δούμε το Θεό όπως είναι): η συγκλονιστική πνευματική του αυτοβιογραφία, που εκδόθηκε μετά την κοίμησή του και περιγράφει πολλά βιώματά του.
Αγώνας θεογνωσίας (μετά θάνατον έκδοση της πολυκύμαντης αλληλογραφίας του με το Δαβίδ Μπάλφουρ, έναν διφορούμενο Άγγλο που πέρασε από την ορθοδοξία και στη συνέχεια ακολούθησε σκοτεινή πορεία).
***
Οι τελευταίες μέρες του Γέροντα Σωφρόνιου (+11 Ιουλίου 1993)
Διηγείται ο π. Ζαχαρίας Ζάχαρου, μοναχός της μονής Έσσεξ (αρχιμανδρίτης). Από την ιστοσελίδα www.gerontas.gr, όπου θα βρείτε αρκετά στοιχεία για το Γέροντα (και για άλλους μεγάλους αγίους του 20ού αιώνα, Έλληνες και μη).
Τέσσερις μέρες πριν πεθάνει έκλεισε τα μάτια του και δεν ήθελε να μας μιλήσει περαιτέρω. Το πρόσωπό του ήταν φωτεινό κι όχι θλιμμένο, αλλά γεμάτο ένταση. Είχε την ίδια έκφραση, όπως όταν θα τελούσε τη λειτουργία. Δεν άνοιγε τα μάτια του, ούτε πρόφερε λέξεις αλλά σήκωνε το χέρι του ευλογώντας μας. Μας ευλογούσε χωρίς λόγια κι εγώ κατάλαβαινα ότι θα έφευγε. Έτσι δεν ήθελα να τον απασχολώ. Προηγουμένως συνήθιζα να προσεύχομαι ώστε ο Θεός να επεκτείνει το γήρας του, όπως λέμε στη λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου «το γήρας περικράτησον». Αλλά κατά τη διάρκεια εκείνων των ημερών είδα ότι έφευγε κι έτσι άρχισα να λέγω: «Κύριε δώρισε στο δούλο σου πλουσίαν είσοδον στη βασιλεία σου». Προσευχόμουν χρησιμοποιώντας τα λόγια του αποστόλου Πέτρου, όπως διαβάζουμε στη Β’ Επιστολή του (Β’ Πέτρου α’ 11).
Έτσι έλεγα επιμόνως :«Θεέ μου, δώρισε πλουσίαν είσοδον στο δούλο σου και τοποθέτησε την ψυχή του μαζί με τους Πατέρες του» και ονόμαζα όλους τους συντρόφους του ασκητές πού ήξερα ότι είχε στο Αγιον Όρος, αρχίζοντας από τον Άγιο Σιλουανό και μετά όλους τους άλλους.
Την τελευταία μέρα πήγα να τον δω στις έξι το πρωΐ. Ηταν Κυριακή και τελούσα την πρωϊνή λειτουργία, ενώ ο πάτερ Κύριλλος μαζί με τους άλλους ιερείς θα τελούσαν τη δεύτερη. Αντιλήφθηκα ότι επρόκειτο να μας αφήσει τη μέρα εκείνη. Πήγα και άρχισα την Πρόθεση. Οι Ώρες άρχισαν στις εφτά και μετά ακολούθησε η λειτουργία. Είπα μόνο τις ευχές της Αναφοράς, διότι στο μοναστήρι μας έχουμε τη συνήθεια να τις διαβάζουμε εκφώνως. Για τις υπόλοιπες η προσευχή μου ήταν συνεχώς: «Κόριε, δώρισε πλουσίαν είσοδο στη βασιλεία σου στο δούλο σου». Η λειτουργία εκείνη ήταν διαφορετική απ΄όλες τις άλλες. Τη στιγμή που είπα «Τα άγια τοις αγίοις» ο πάτερ Κύριλλος εισήλθε το ιερό. Κοιτάξαμε ο ένας τον άλλο, άρχισε να κλαίει κι εννόησα ότι ο πάτερ Σωφρόνιος είχε φύγει. Ρωτώντας ποιά ώρα είχε αναχωρήσει ήξερα ότι ήταν η ώρα πού διάβαζα το ευαγγέλιο.
Πήγα παράμερα, διότι ο πάτερ Κύριλλος ήθελε να μιλήσει μαζί μου και μου είπε: «Μετάδωσε την Κοινωνία στους πιστούς και μετά ανακοίνωσε την αναχώρηση του πατρός Σωφρονίου και κάνε το πρώτο Τρισάγιο θα κάνω το ίδιο στη δεύτερη λειτουργία». Έτσι διαμοίρασα τον Αμνό και μετάλαβα· μετέδωσα στους πιστούς τη Θεία Κοινωνία και τελείωσα τη Θεία Λειτουργία. Δεν γνωρίζω πώς τα κατάφερα. Μετά βγήκα έξω και είπα στον κόσμο: «Αγαπητοί μου αδελφοί, ο Χριστός ο Θεός μας είναι το σημείο του Θεού για όλες τις γενεές αυτής της εποχής, διότι στα λόγια του βρίσκουμε τη σωτηρία και τη λύση κάθε ανθρώπινου προβλήματος. Και τώρα πρέπει να κάνουμε όπως μας διδάσκει η λειτουργία, δηλαδή να ευχαριστήσουμε, να ικετεύσουμε, να παρακαλέσουμε. Έτσι ας ευχαριστήσουμε το Θεό πού μας έχει δώσει τέτοιο πατέρα κι ας προσευχηθούμε για την ανάπαυση της ψυχής του». «Ευλογητός ο Θεός ήμων…», κι άρχισα το Τρισάγιο.
Τον βάλαμε στην εκκλησία για τέσσερις μέρες, διότι η Κρύπτη δεν ήταν ακόμη τελειωμένη κι ο τάφος δεν είχε ακόμην κτισθεί. Τον αφήσαμε ακάλυπτο στην εκκλησία για τέσσερι μέρες και συνεχώς διαβάζαμε τα άγια Ευαγγέλια από την αρχή ως το τέλος, ξανά και ξανά, όπως είναι το έθος για ιερείς. Διαβάζαμε τα άγια εϋαγγέλία και διαβάζαμε Τρισάγια καιι άλλες προσευχές. Είχαμε τις ακολουθίες, τη λειτουργία αυτός ήταν εκεί, στη μέση της εκκλησίας για τέσσερεις μέρες Ήταν σαν Πάσχα, ήταν τέτοια όμορφη κι ευλογημένη ατμόσφαιρα! Κανένας δεν έδειξε οποιανδήποτε υστερία, καθένας προσευχόταν με έμπνευση.
Είχα ένα φίλο αρχιμανδρίτη πού συνήθιζε να έρχεται στο Μοναστήρι κάθε χρόνο και να περνά λίγες εβδομάδες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, τον πατέρα Ιερόθεο Βλάχο, ο οποίος έγραψε το βιβλίο «Μια βραδιά στην έρημο του Αγίου Όρους». Τώρα είναι μητροπολίτης Ναυπάκτου. Έφτασε μόλις έμαθε ότι ο πάτερ Σωφρόνιος πέθανε. Αισθάνθηκε την ατμόσφαιρα και μου είπε: «Αν ο πάτερ Σωφρόνιος δεν είναι άγιος, τότε δεν υπάρχουν άγιοι».
Έτυχε να έχουμε μερικούς μοναχούς από το Άγιον Όρος, οι οποίοι ήρθαν για να δουν τον πάτερ Σωφρόνιο, μα δεν τον βρήκαν ζωντανό. Ο πάτερ Τύχων από τη Σιμωνόπετρα ήταν ένας από αυτούς. Κάθε φορά πού έρχονταν Έλληνες στην Αγγλία για ιατρικούς λόγους είχαν την συνήθεια να έρχονται στο Μοναστήρι για να τους διαβαστεΐ μια προσευχή από τον πάτερ Σωφρόνιο, διότι πολλοί είχαν θεραπευθεί.
Την τρίτη ή την τέταρτη μέρα μετά το θάνατο του πάτερ Σωφρονίου ήρθε μια οικογένεια με ένα παιδί δεκατριών χρονών. Είχε όγκο στον εγκέφαλο κι η εγχείρηση του ήταν καθορισμένη για την επόμενη μέρα. Ο πάτερ Τύχων ο Σιμωνοπετρίτης ήλθε και μου είπε: «Αυτοί οι άνθρωποι είναι πολύ λυπημένοι ήρθαν και δεν βρήκαν τον πάτερ Σωφρόνιο. Γιατί δεν διαβάζεις μερικές προσευχές για το παιδί»; Του είπα: «ας πάμε μαζί. Έλα και κάνε μου τον αναγνώστη. Θα διαβάσουμε μερικές προσευχές στο άλλο παρεκκλήσι». Πήγαμε και διαβάσαμε τις προσευχές για το παιδί και στο τέλος ο πάτερ Τύχων είπε: «Ξέρεις, γιατί δεν περνάτε το παιδί κάτω από το φέρετρο του πάτερ Σωφρονίου; Θα θεραπευθεί. Χάνουμε το χρόνο μας διαβάζοντας προσευχές». Του απάντησα ότι δεν μπορούσα να το κάνω αυτό, διότι ο κόσμος μπορούσε να πει ότι μόλις έχει πεθάνει και ήδη προσπαθούμε να προωθήσουμε την αγιοποίηση του. «Να το κάνεις εσύ», του είπα. «Είσαι Αγιορείτης μοναχός [δηλ. όχι μοναχός της μονής του Essex]. Δεν θα πει κανένας τίποτε». Πήρε το αγόρι από το χέρι και το πέρασε κάτω από το φέρετρο. Την επομένη έκαναν εγχείρηση στο παιδί και δεν βρήκαν τίποτε. Έκλεισαν το κρανίο και είπαν: «Λανθασμένη διάγνωση. Θα ήταν πιθανώς φλόγωση». Έτυχε το παιδί να συνοδεύεται από ένα γιατρό από την Ελλάδα, πού είχε τις πλάκες ακτίνων Χ πού έδειχναν τον όγκο, που τους είπε: «Ξέρετε καλά τί σημαίνει αυτή η “λανθασμένη διάγνωση”». Το παιδί μεγάλωσε. Τώρα είναι 27 χρονών και είναι πολύ καλά.
Πηγή: Οι τελευταίες μέρες του Γέροντος Σωφρονίου (+11 Ιουλίου 1993), Περιοδικό «Παρά την Λίμνην», Μηνιαία έκδοση Εκκλησίας Αγίου Δημητρίου Παραλιμνίου, περίοδος β΄, έτος ιη΄, αρ. 7, Ιούλιος 2008.
