- Οδηγίες προς τους παραγωγούς της Κρήτης
Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες των τελευταίων ετών απειλούν την ελαιοκαλλιέργεια στην Κρήτη. Η σημαντικότερη αγροτική καλλιέργεια του νησιού και το υπ’ αριθμό ένα προϊόν του, το ελαιόλαδο, έχουν δεχθεί δεινό ποσοτικό και ποιοτικό πλήγμα τα τελευταία χρόνια, καθώς οι κλιματικές διαφοροποιήσεις που καταγράφονται, ανέτρεψαν την ομαλή παραγωγική συμπεριφορά της ελιάς.
Η ανησυχία των παραγωγών είναι έντονη αφού μετά την καταστροφική ελαιοκομική περίοδό 2019-20, η φετινή που βρίσκεται προς το τέλος της, δεν επέφερε την παραγωγή των παλαιότερων ετών. Οι γεωπόνοι αποδίδουν το πρόβλημα στις επιπτώσεις που επιφέρει η σταδιακή αλλαγή του κλίματος, η οποία διαμορφώνει νέες συνθήκες, τις οποίες πρέπει να λάβουν υπόψη τους οι καλλιεργητές, ώστε να διασφαλίσουν την σοδειά που επιθυμούν, στο βαθμό που αυτό μπορεί να είναι εφικτό. Διότι, επί της ουσίας η κλιματική αλλαγή θέτει εν αμφιβόλω το μέλλον της ελιάς στην Κρήτη, όπως και σε άλλες μεσογειακές περιοχές με αντίστοιχο κλίμα, γεγονός, που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη για το μέλλον.
Μιλώντας για το σοβαρό αυτό θέμα ο γεωπόνος κ. Ευάγγελος Ροδινός, μελετητής και μέλος της ομάδας έργου της AGRONOVA, δήλωσε στην εφημερίδα μας, ότι «Η αδιαμφισβήτητη αλλαγή του κλίματος έχει ξεκινήσει να επηρεάζει δυσμενώς και να αλλάζει την αγροτική παραγωγή σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι κλιματικές αλλαγές οφείλονται σε φυσικά αίτια αλλά κυρίως σε ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι αγρότες θα πληγούν πάρα πολύ και επιβάλλεται να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.»
ΠΩΣ ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΕΙ Ο ΑΓΡΟΤΗΣ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ
Προσπαθώντας να δώσουμε απαντήσεις στους παραγωγούς ελαιολάδου για το τι ακριβώς συμβαίνει και πως κλιμακώνεται η απειλή κατά της ελαιοκαλλιέργειας, το πρώτο που επισημαίνεται από τον κ. Ροδινό, είναι τα βασικά φαινόμενα που πρέπει να κατανοήσει ο αγρότης – παραγωγός.
Σύμφωνα με τον ίδιο τα βασικά στοιχεία που αποδεικνύουν την υπό εξέλιξη κλιματική αλλαγή στο νησί μας, είναι τα εξής:
- αύξηση της μέσης θερμοκρασίας ξηρασίας (Βάσει σχετικών μοντέλων ανάλυσης οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι η μέση ετήσια θερμοκρασία αναμένεται να αυξηθεί μεταξύ ενός και πεντέμισι βαθμών Κελσίου έως το 2050).
- Ασαφής διαχωρισμός των εποχών.
- Καύσωνες, εντονότατες βροχοπτώσεις, πλημμύρες, ισχυρές χαλαζοπτώσεις, θυελλώδεις άνεμοι παγετοί, έχουν αυξηθεί σε συχνότητα, ενώ αυτά τα ακραία φαινόμενα εκτυλίσσονται με μεγάλη σφοδρότητα.
- Οι καλλιέργειές τους συμπεριφέρονται διαφορετικά ή ζημιώνονται συχνότερα από ακραία καιρικά φαινόμενα.
- Μείωση του διαθέσιμου νερού.
- Μείωση της γονιμότητας του εδάφους.
- Νέες ασθένειες και εχθροί των φυτών καταστρέφουν την αγροτική παραγωγή
- Αφού έχουν υποστεί ζημιές από ακραίες καιρικές συνθήκες, οι καλλιέργειες δεν αναρρώνουν πλήρως και είναι πιο ευαίσθητες της προσβολές ασθενειών και παρασίτων.
ΠΟΙΕΣ ΤΗΣ Η ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
«Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελαιοπαραγωγή, είναι στον μεγαλύτερο βαθμό αρνητικές διότι επηρεάζεται το κλίμα των ελαιοκομικών περιοχών, ενώ η απόδοση και ποιότητα σε καρπό και ελαιόλαδο εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από το κλίμα» επισήμανε, μιλώντας στην εφημερίδα μας ο κ. Ροδινός, ο οποίος συνέχισε λέγοντας, ότι «Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, ισχυρές καταιγίδες, χαλάζι, ισχυροί καυτοί νότιοι άνεμοι και ειδικά οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών αλλάζουν τον βιολογικό κύκλο των ελαιοδέντρων. Έτσι, επηρεάζεται η διαφοροποίηση των οφθαλμών, η ανθοφορία και η καρπόδεση, δηλαδή ενισχύεται η ΠΑΡΕΝΙΑΥΤΟΦΟΡΙΑ (ακαρπία ή υπερβολικά μειωμένη παραγωγή ελαιοκάρπου για μεγάλες χρονικές περιόδους). Ως αποτέλεσμα, και σε συνδυασμό με παράγοντες του τρόπου καλλιέργειας, εμφανίζεται όλο και πιο συχνά το φαινόμενο της ακαρπίας των ελαιοδέντρων σε αρκετές ελαιοκομικές περιοχές. Οι υψηλές θερμοκρασίες ειδικά την χειμερινή περίοδο εμποδίζουν τα δέντρα να καρποφορήσουν σωστά, εμποδίζοντας την λεγόμενη ΕΑΡΙΝΟΠΟΙΗΣΗ (ατελής διαφοροποίηση οφθαλμών κατά την διάρκεια του χειμώνα).Η ελιά θα πρέπει να εκτεθεί σε θερμοκρασίες κάτω των 16°C επί δέκα εβδομάδες. Διαφορετικά τα μάτια δίνουν βλάστηση αντί για άνθη, δεν αναστέλλεται η ανάπτυξη των βλαστοφόρων οφθαλμών έχοντας επομένως μειωμένη καρπόδεση τον Μάιο. Ταυτόχρονα νότιοι άνεμοι και υψηλές θερμοκρασίες τον Απρίλιο – Μάιο καταστρέφουν και καίνε τα άνθη.»
Συνεχίζοντας στο καυτό θέμα των επιπτώσεων που καταγράφονται από τους γεωπόνους, ο κ. Ροδινός, δήλωσε, ότι «Νέες ασθένειες των δέντρων, μύκητες και βακτήρια έχουν κάνει την εμφάνισή τους και ταυτόχρονα έντομα εχθροί της ελιάς, όπως ο Δάκος, η Μαργαρόνια, ο Πυρηνοτρήτης, ο Ρυγχίτης δημιουργούν έντονα προβλήματα ακόμα και σε περιόδους που παλαιότερα δεν συνέβαινε. Οι ισχυρές και απότομες βροχές, ξεπλένουν το έφορο έδαφος οδηγώντας το με τα νεροπάρματα και τους χείμαρρους στην θάλασσα, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες καίνε την οργανική ουσία του εδάφους καταστώντας το άγονο (ερημοποίηση).»
Ο ίδιος τόνισε, ότι «Φυσικά πάντα συνέβαιναν φαινόμενα καταστροφών σε καλλιέργειες εξαιτίας του καιρού, Έχει αλλάξει όμως η συχνότητα και η έντασή τους το οποίο συνδέεται με την κλιματική αλλαγή» και συνέχισε λέγοντας, ότι «Το πόσο επηρεάζεται η ελαιοπαραγωγή εξαρτάται από την σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής, την τοποθεσία της ελαιοκαλλιέργειας, την καλλιεργούμενη ποικιλία και τέλος τις πρακτικές καλλιέργειας που ακολουθεί ο αγρότης. Συνεπώς στα είδη υφιστάμενα αγροτεμάχια ελιάς, εκεί που μπορεί να επέμβει ο αγρότης για να εξομαλύνει την δυσμενή κατάσταση είναι να ασκεί της σωστές καλλιεργητικές τεχνικές και πρακτικές.»
ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Το μεγάλο ερώτημα που απασχολεί κάθε παραγωγό είναι το πώς επιτυγχάνεται ο περιορισμός των αρνητικών επιπτώσεων των καιρικών συνθηκών. Απαντώντας, ο γεωπόνος - μελετητής και μέλος της ομάδας έργου της AGRONOVA κ. Ευάγγελος Ροδινός, επισήμανε τα εξής:
«Για την προσαρμογή της ελαιοκαλλιέργειας στην κλιματική αλλαγή, υπάρχουν συγκεκριμένες καλές πρακτικές που μπορεί να εφαρμόσει ένας ελαιοπαραγωγός. Για την άμβλυνση των επιπτώσεων μπορούμε να πούμε γενικά ότι θα πρέπει να ελεγχθεί όσο το δυνατόν, η παρενιαυτοφορία και η ορθή καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών της ελιάς.
Ο στόχος λοιπόν θα πρέπει να είναι:
- Η παρακολούθηση και η έγκαιρη εφαρμογή (με κανόνες ορθής χρήσης) γεωργικών φαρμάκων καταπολέμηση ασθενειών και εχθρών
- Η ορθή καλλιεργητική πράξη και η αύξηση της γονιμότητας του εδάφους ενός ελαιώνα
- η σωστή θρέψη-λίπανση των δέντρων
- η ορθολογική άρδευση
- η σωστή χρονικά συγκομιδή με τα κατάλληλα μηχανήματα
- το κλάδεμα καρποφορίας, το σωστό χρόνο χωρίς να ταλαιπωρείται και να τραυματίζεται το δέντρο
Οι Ελιές όπως και κάθε δέντρο αντεπεξέρχονται πολύ καλύτερα στην κλιματική αλλαγή όταν φροντίζουμε το έδαφος να είναι εμπλουτισμένο με οργανική ουσία σε συνδυασμό με την κατάλληλη λίπανση, βάση του τύπου εδάφους. Αυτό βοηθά να αποκτηθεί σταθερή γονιμότητα εδάφους, υγεία και ανθεκτικότητα δέντρων, ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί καλύτερα όταν προκύψει κάποιο ακραίο φαινόμενο.
Στους ελαιώνες αυτό μπορεί να επιτευχθεί με προσθήκη κοπριάς, θρυμματισμού των κλαδιών του κλαδέματος, που αντί να τα καίμε, μπορούμε να τα θρυμματίζουμε και να τα ενσωματώνουμε στο έδαφος, με την κομποστοποίηση όλων των οργανικών υλικών που υπάρχουν διαθέσιμα στην περιοχή (υπολείμματα ενός ελαιουργείου, μιας οινοποιητικής ή κτηνοτροφικής μονάδας). Η εδαφοβελτίωση συμπληρώνεται μετά από εδαφολογική ανάλυση με τον κατάλληλο τύπο και ποσότητα λιπάσματος.
Η ενίσχυση της βιοποικιλότητας με σπορά ψυχανθών (πχ. Βίκος) και ενσωμάτωσή του στο χώμα πριν την άνθησή του, η υποστήριξη της αυτοφυούς χλωρίδας των ελαιώνων, η διακοπή χρήσης ζιζανιοκτόνων και η αποφυγή οργώματος-φρεζαρίσματος σε επικλινείς περιοχές, δρουν απολύτως θετικά στην προστασία και υγεία του εδάφους, αναστέλλουν την ερημοποίηση, αυξάνουν την δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας, λιπαίνουν με οργανική ουσία και άζωτο. Οι παραγωγοί πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι οι παραπάνω διαδικασίες θα παίζουν σημαντικότατο ρόλο στην κατοχύρωση αγροτικών επιδοτήσεων μετά το 2023.
Ένα από τα σημαντικότερα θέματα είναι ότι τα δέντρα πρέπει να κλαδεύονται κάθε χρόνο. Το κλάδεμα είναι καθοριστικής σημασίας εργασία για την ανάπτυξη και παραγωγικότητα των ελαιόδεντρων αλλά και τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα. Με αυτό αξιοποιείται η ηλιακή ακτινοβολία, αυξάνεται η πρόσληψη διοξειδίου του άνθρακα, ώστε μέσω της φωτοσύνθεσης να έχουμε καλύτερη βλάστηση και παραγωγή καρπού. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνουμε κάθε χρόνο κορμοτομές ή να κόβουμε χοντρά κλαδιά, διότι τα δέντρα θα επανέρθουν μετά από 6-9 χρόνια. Όσο πιο συχνά κλαδεύουμε τόσο λιγότερους βλαστούς χρειάζεται να κόβουμε. Με τον τρόπο αυτό, το δέντρο έρχεται σε ισορροπία βλάστησης και καρποφορίας και θα διαχειρίζεται καλύτερα το λίπασμα και το νερό επιτυγχάνοντας σταθερότερη παραγωγή και καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα για τον παραγωγό.
Φυσικά και πρέπει να ποτίζουμε όσο ακριβώς χρειάζεται και να αποφεύγουμε τις υπερβολές οι οποίες χαλάνε την γονιμότητα (το υπερβολικό νερό παρασύρει στο υπέδαφος τις θρεπτικές ουσίες). Η σύγχρονη τεχνολογία αυτοματισμού της άρδευσης (με σταγόνες) ώστε να ποτίζουμε ακριβώς όταν χρειάζεται και με την ποσότητα που έχουν ανάγκη τα δέντρα, δίνει εξαιρετικά αποτελέσματα και αξίζει να γίνει επένδυση πάνω σε αυτό. Σημαντικό είναι να ξεκινάμε το πότισμα από την άνοιξη, όταν δεν επαρκούν οι βροχοπτώσεις, ώστε να κρατάμε τα δέντρα σε άριστη κατάσταση για την ανθοφορία.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία νέα μεγάλη πρόκληση για τους αγρότες μας. Ειδικότερα για τους ελαιοκαλλιεργητές, οι οποίοι έχουν δεινοπαθήσει εκτός των άλλων και από τις τιμές του παραγόμενου ελαιολάδου, αποτελεί μονόδρομο η στροφή τους σε μία βιώσιμη ελαιοπαραγωγή που θα περιλαμβάνει παραγωγή ποιοτικών ελαιοκομικών προϊόντων και ικανοποιητικό εισόδημα προστατεύοντας το περιβάλλον (υπό την έννοια του ελαιώνα που τους αφορά).
Όλες οι επιστημονικές μελέτες οι οποίες έχουν γίνει είτε σε πιο προηγμένες ελαιοκομικά χώρες (Ιταλία, Ισπανία), είτε σε τοπικό επίπεδο (ειδικά στο νησί μας έχουμε την τύχη να διαθέτουμε δύο Γεωργικά Ινστιτούτα και μία Πανεπιστημιακή Γεωπονική Σχολή με εξαιρετικούς επιστήμονες), εστιάζουν σε λιγότερα εντατικά-παραδοσιακά συστήματα ελαιοκαλλιέργειας. Αυτά θα είναι στοχευμένα στην ολοκληρωμένη ή βιολογική γεωργία με ήπιες επιπτώσεις στο περιβάλλον, επιλέγοντας ντόπιες ποικιλίες δέντρων οι οποίες έχουν καλύτερη προσαρμοστικότητα ώστε να παράγεται προϊόν ασφαλές που ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις των καταναλωτών.»
