Η επερχόμενη «έκρηξη» στα απόβλητα φωτοβολταϊκών, η εισφοροδιαφυγή και η σχεδόν ανύπαρκτη διαδικασία ανακύκλωσής τους - «Καμπανάκι» και για τις μπαταρίες
Η ενεργειακή μετάβαση προχωρά με ταχύτητα. Τα φωτοβολταϊκά πάνελ απλώνονται σε στέγες και χωράφια, ενώ τεράστιες μονάδες αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες έρχονται να καλύψουν τη μεγάλη «αδυναμία» των ανανεώσιμων πηγών, δηλαδή την αστάθεια της παραγωγής τους. Όμως, πίσω από την «πράσινη» εικόνα αναδύεται ένα λιγότερο ορατό πρόβλημα: τι γίνεται όταν όλα αυτά τα συστήματα φθάσουν στο τέλος της ζωής τους;
Η απάντηση – θεωρητικά – είναι απλή. Ανακύκλωση. Στην πράξη, όμως, αποδεικνύεται πολύπλοκη, με παράγοντες του κλάδου να την περιγράφουν ως το «Μεσανατολικό της ενεργειακής αγοράς». Στην Ελλάδα, το ζήτημα εξελίσσεται σε «βόμβα». Έως το 2055, προβλέπεται παραγωγή άνω του ενός εκατομμυρίου τόνων αποβλήτων φωτοβολταϊκών πλαισίων, με τη μαζική έλευση να αναμένεται μετά το 2030, όταν τα πρώτα μεγάλα έργα θα έχουν πια γεράσει.
Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα υπήρξε εντυπωσιακή. Έως το 2012, είχαν ήδη εγκατασταθεί περίπου 125.000 τόνοι φωτοβολταϊκών πάνελ, σηματοδοτώντας την πρώτη μεγάλη φάση διείσδυσης της τεχνολογίας. Την περίοδο 2013-2020, προστέθηκαν άλλοι 115.000 τόνοι, σε μια αγορά που συνέχισε να αναπτύσσεται, αλλά δίχως αδειοδοτημένο σύστημα ανακύκλωσης. Η πραγματική «έκρηξη», ωστόσο, καταγράφηκε την πενταετία 2021-2025, με 400.000 τόνους φωτοβολταϊκών εγκατεστημένους, αποτυπώνοντας τη ραγδαία επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και προαναγγέλλοντας τη μελλοντική πρόκληση της διαχείρισης των αποβλήτων τους. Ταυτόχρονα, οι μπαταρίες – η νέα «καρδιά» του ενεργειακού συστήματος – εισέρχονται δυναμικά στην αγορά, δημιουργώντας, μαζί με τα φωτοβολταϊκά, δύο παράλληλα κύματα αποβλήτων που έρχονται να δοκιμάσουν τις αντοχές της αγοράς και της πολιτείας.
25-30 χρόνια η διάρκεια ζωής τους
Τα φωτοβολταϊκά έχουν διάρκεια ζωής 25-30 χρόνια, που σημαίνει ότι η «έκρηξη» εγκαταστάσεων της τελευταίας 15ετίας θα μετατραπεί σύντομα σε «έκρηξη» αποβλήτων. Σήμερα, η ανακύκλωση κινείται στο… ρελαντί. Μόλις 500 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί από τη Φωτοκύκλωση, το μοναδικό Σύστημα Συλλογικής Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ), που λειτουργεί από το 2020, παρά τις πραγματικές ανάγκες, που εκτιμώνται στους 2.500 τόνους αποβλήτων ετησίως.
Πέρυσι, ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) αδειοδότησε τρία νέα συστήματα (τη RE-LAT, θυγατρική του Ομίλου Aktor, την PV REVIVE των JinkoSolar και Καυκάς και την ANAFOS). Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα της εισφοροδιαφυγής παραμένει, δημιουργώντας ένα χρηματοδοτικό κενό για τα τέσσερα συστήματα και τις τρεις υπάρχουσες μονάδες ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών, που λειτουργούν σε Κρήτη, Δυτική Μακεδονία και Στερεά Ελλάδα, συνολικής δυναμικότητας 10.000 τόνων ετησίως. Χωρίς χρήματα δε γίνονται επενδύσεις σε νέες μονάδες ανακύκλωσης, ούτε δημιουργείται αλυσίδα διαχείρισης. Η εισφοροδιαφυγή εκτιμάται στα 150 εκατ. ευρώ, καθώς για την πλειονότητα των φωτοβολταϊκών πάνελ που έχουν εισαχθεί στην ελληνική αγορά, δεν έχει καταβληθεί τέλος ανακύκλωσης.
Μεγάλο «αγκάθι» αποδείχθηκε το μπρος – πίσω στο ύψος της εισφοράς ανακύκλωσης. Τα έτη 2020-2022, είχε οριστεί στα 300 ευρώ/τόνο, επίπεδο που θεωρήθηκε υψηλό από την αγορά και οδήγησε σε μη συμμόρφωση των επενδυτών. Το 2023-2024, μειώθηκε στα 150 ευρώ, χωρίς ουσιαστική βελτίωση στην καταβολή των τελών. Το 2025, επανήλθε στα 300 ευρώ, με τον ΕΟΑΝ να δεσμεύεται ότι το τελικό ύψος της ελάχιστης εισφοράς θα προσδιοριστεί μετά από αξιολόγηση των δεδομένων και του κόστους διαχείρισης.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρει στο «Β» η διευθύνουσα σύμβουλος του ΕΟΑΝ Αλεξάνδρα Σοφία Τόγια, εντός Μαΐου θα παρουσιαστεί η μελέτη που έχει ανατεθεί στην PricewaterhouseCoopers, για το ύψος της ελάχιστης εισφοράς ανακύκλωσης και θα εγκριθεί το επικρατέστερο σενάριο. Όπως εξηγεί η ίδια, η ανάγκη προέκυψε καθώς στα επιχειρησιακά σχέδια των συστημάτων διαχείρισης που υποβλήθηκαν προς έγκριση, παρατηρήθηκαν σημαντικές αποκλίσεις στα εκτιμώμενα κόστη ανακύκλωσης, από 290 έως 470 ευρώ/τόνο και αντίστοιχα στις προτεινόμενες εισφορές, από 80 έως 340 ευρώ. «Προέκυπτε θέμα αξιοπιστίας της ανακύκλωσης. Προχωρήσαμε με τη μελέτη, ώστε να διασφαλίσουμε διαφάνεια και ίση μεταχείριση των υπόχρεων παραγωγών», σημειώνει.
Η προγραμματισμένη αναπροσαρμογή της εισφοράς έχει θέσει την αγορά σε αναμονή, όπως επισημαίνει ο σύμβουλος του Συνδέσμου Εταιρειών Φωτοβολταϊκών Στέλιος Ψωμάς, ενώ μεγάλο μέρος των επενδυτών εκφράζει προβληματισμό για το προσωρινά υψηλό τέλος ανακύκλωσης, θεωρώντας το αποτρεπτικό, ειδικά για την κατάθεση αναδρομικών εισφορών για ποσότητες φωτοβολταϊκών πλαισίων που εισήλθαν στην ελληνική αγορά προηγούμενα έτη. Για την ανάσχεση της εισφοροδιαφυγής, εξετάζεται η συλλογή στοιχείων από τους αρμόδιους φορείς σχετικά με τα έργα που έχουν ήδη συνδεθεί ή πρόκειται να συνδεθούν στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας.
Αν τα φωτοβολταϊκά αποτυπώνουν τη σημερινή διάσταση του προβλήματος, οι μπαταρίες προδιαγράφουν την επόμενη. Η αποθήκευση ενέργειας θεωρείται κρίσιμη για την ενεργειακή μετάβαση, αφού η αύξηση των ανανεώσιμων πηγών απαιτεί συσσωρευτές μεγάλης κλίμακας. Το κόστος διαχείρισης των συγκεκριμένων προϊόντων, τα οποία έχουν χρόνο ζωής πάνω από 15 έτη, είναι υψηλό και φθάνει περίπου το 10%-15% της επένδυσης, συμπαρασύροντας και τις εισφορές ανακύκλωσης.
Παρότι για τις μπαταρίες δεν έχει προκύψει ζήτημα αναδρομικών εισφορών, ο ΕΟΑΝ έκανε δεκτές προτάσεις της αγοράς για χρηματοδοτικούς μηχανισμούς. Ετσι, τη Μεγάλη Δευτέρα έλαβε αποφάσεις για τα συστήματα διαχείρισης Combatt και RE-Battery, καθορίζοντας το πλαίσιο καταβολής του τέλους ανακύκλωσης από εισαγωγείς και παραγωγούς (αντίστοιχη απόφαση έχει ληφθεί και για το σύστημα «Ήφαιστος»).
Δεδομένου του υψηλού κόστους ανακύκλωσης, προβλέπεται διπλό «σχήμα»: μια αρχική εισφορά που θα καλύπτει τη λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και εγγυητική επιστολή για το υπόλοιπο ποσό, ανάλογα με το βάρος των μπαταριών που τοποθετούνται σε ένα έργο. Αυτό θα αποδίδεται σταδιακά από τα έσοδα της επένδυσης, με αντίστοιχη μείωση της εγγύησης. Μάλιστα, το κόστος ανακύκλωσης θα αναθεωρείται βάσει της εξέλιξης των τεχνολογιών και της αγοράς. Ζητούμενο είναι να μην επαναληφθούν τα λάθη των φωτοβολταϊκών, ώστε να μη δημιουργηθεί ένα νέο κύμα «ορφανών» αποβλήτων, χωρίς την αναγκαία χρηματοδότηση για τη διαχείρισή τους.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανακύκλωση μπαταριών βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης, χωρίς όμως και εκεί να συμβαδίζει με τις πραγματικές ανάγκες. Περισσότερα από 30 έργα διαχείρισης μπαταριών λειτουργούν ή βρίσκονται υπό ανάπτυξη στην Ευρώπη, αν και περίπου τα μισά αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις. Οι ροές αποβλήτων μπαταριών εκτιμάται ότι θα φθάσουν περίπου τους 420.000 τόνους ετησίως έως το 2030, αυξανόμενες εκθετικά στη συνέχεια. Στα φωτοβολταϊκά, η εγκατεστημένη ισχύς σε Ευρώπη και Ηνωμένο Βασίλειο ξεπερνά τα 360 GW (γιγαβάτ), όμως τα περισσότερα πάνελ είναι σχετικά νέα και δεν έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους. Έτσι το μεγάλο κύμα αποβλήτων αναμένεται μετά το 2030.
tovima.gr
