Η ενέργεια διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο για την ίδια την ανθρωπότητα. Η επιβίωση της στηρίχθηκε στην ανακάλυψη της φωτιάς, στην αξιοποίηση του ατμού, στη διάσπαση του ατόμου. Ο εξηλεκτρισμός ήταν το μεγάλο ποιοτικό άλμα, συμβάλλοντας καθοριστικά στην παραγωγή, στην ανάπτυξη και κατ’ επέκταση στην ευημερία των ανθρώπων. ΄
Τα ορυκτά καύσιμα στις προγενέστερες εποχές όταν ακόμη δεν είχαν επιτευχθεί οι νέες τεχνολογικές εφαρμογές ήταν αναγκαία όμως ταυτόχρονα δεν έπαυαν να έχουν καταστροφική επίδραση στη ζωή μας. Η αλήθεια είναι ότι συνέβαλαν στην αναζωογόνηση καίριων τομέων της παραγωγικής, οικονομικής δραστηριότητας, αλλά και την ίδια στιγμή επιβάρυναν δραστικά το περιβάλλον, υποβαθμίζοντας την ποιότητα διαβίωσης μας και κατ’ επέκταση ήταν και παραμένουν επιζήμια για την υγεία μας.
Μάλιστα τα ορυκτά καύσιμα δεν αποτέλεσαν μόνο συναλλακτικό μηχανισμό προς όφελος εκείνων που τα κατείχαν, το κυριότερο είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν για την εξάρτηση χωρών και κοινωνιών. Έτσι οι ιθύνοντες τους, εκμεταλλευόμενοι τις ενεργειακές ανάγκες κρατών και πολιτών, επένδυσαν στον άνθρακα, στο λιγνίτη, στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο, διασφαλίζοντας τεράστια οικονομικά οφέλη αλλά και μια εκτεταμένη ενεργειακή κυριαρχία.
Η κλιματική κρίση και οι πρωτοφανείς συνέπειές της, δεν είναι αυταπάτη όπως κάποιοι αφελώς ή σκοπίμως υποστηρίζουν. Ούτε πρόκειται για κάποιο θεωρητικό και αυθαίρετο κατασκεύασμα, ανορθολογικών και ανερμάτιστων αντιλήψεων. Απεναντίας όπως επιστημονικά έχουν τεκμηριωθεί, οφείλονται αναμφίβολα στα ορυκτά καύσιμα.
Αξιοσημείωτα είναι τα όσα υποστήριξε σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, ο Κώστας Καρτάλης καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, υπήρξε αρκετά σαφής, λέγοντας πως « Το κυρίαρχο αίτιο της κλιματικής αλλαγής, είναι η χρήση των ορυκτών καυσίμων- άνθρακας, λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο- και η παραγωγή από την χρήση τους των αερίων θερμοκηπίου, ιδίως του διοξειδίου του άνθρακα».
Επομένως, η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα καθίστανται εκ των ουκ άνευ, αν πράγματι θέλουμε να δούμε τη σκληρή πραγματικότητα χωρίς παρωπίδες και στρεβλώσεις. Και πρωτίστως, δίχως σκοπιμότητες που υπαγορεύονται από οικονομικά συμφέροντα. Η στροφή στην παραγωγή καθαρής, φθηνής και πράσινης ενέργειας, είναι κάτι παραπάνω από ζωτική ανάγκη για τις προηγμένες χώρες και όχι μόνο. Εγχείρημα δύσκολο, σύνθετο και απαιτητικό γιατί στην εποχή μας μεταξύ άλλων συνδέεται ευθέως με τις εξαιρετικά σημαντικές γεωστρατηγικές εξελίξεις.
Στην τωρινή περίοδο όπου ο κόσμος όλος έχει έλθει άνω- κάτω, εύκολα διαπιστώνει κάποιος πως οι αλλαγές που συντελούνται στον ενεργειακό χώρο, είναι τεκτονικές. Το παράδοξο είναι ότι μολονότι σήμερα γίνονται περισσότερο αισθητές, οι επιζήμιες και καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, προτάσσονται μονομερώς γεωπολιτικές προτεραιότητες, υποβαθμίζοντας ακόμη και αγνοώντας εντελώς την περιβαλλοντική διάσταση της ενέργειας.
Οι θιασώτες των ορυκτών καυσίμων, με άλλα λόγια επιμένουν στις δικές τους επιδιώξεις, αδιαφορώντας παντελώς για την ανάγκη προστασίας του κλίματος. Χαρακτηριστικό είναι ακόμη, ότι καταργούν στην πράξη το μεταβατικό χαρακτήρα του φυσικού αερίου διαιωνίζοντας τη χρήση του στο διηνεκές. Ουσιαστικά το καθιστούν μονόδρομο με στόχο την επίτευξη ενεργειακής κυριαρχίας στο γεωστρατηγικό ανταγωνισμό, αντιστρατευόμενοι με όλα τα μέσα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Αναμφίβολα σημαντικό είναι ότι οι προηγμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εδώ και καιρό έχουν ανοίξει και περπατήσει νέους ενεργειακούς δρόμους. Τα επιτεύγματά τους είναι αξιόλογα παρά το γεγονός ότι για αρκετά χρόνια είχαν υιοθετήσει απαίδευτα την εξάρτησή τους από το εισαγόμενο ρωσικό φυσικό αέριο. Εντούτοις φαίνεται πλέον καθαρά η αποφασιστική στροφή τους στην ενίσχυση της αυτοπαραγωγής καθαρής ενέργειας.
Οι στόχοι της Πράσινης Συμφωνίας ,που είχε υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να ετεροχρονίζονται αλλά δεν εγκαταλείπονται. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει κυρίαρχη στρατηγική επιλογή. Στο δίλημμα που κάποιοι τεχνηέντως έχουν θέσει, κλιματικές δράσεις με προσήλωση στην πράσινη μετάβαση ή γεωστρατηγικές προτεραιότητες, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες επιχειρούν με αποτελεσματικό τρόπο τη σύζευξη των δύο αυτών καίριων ζητημάτων. Και αυτό γιατί η ενεργειακή αυτονομία είναι συνυφασμένη με την ενεργειακή ασφάλεια.
Η χώρα μας παρά την πρόσφατη ελληνοαμερικανική συμφωνία, που εδράζεται στο φυσικό αέριο έχει να επιδείξει ξεχωριστές επιδόσεις στην καθαρή ενέργεια. Σήμερα πάνω από το 50% της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ), όταν το 2017 μετά βίας άγγιζε το 20%. Μολονότι παραμένουν οξυμένα τα προβλήματα της αποθήκευσης και του απαρχαιωμένου ενεργειακού δικτύου. Δύο καίρια ζητήματα για να μη πετιέται η περίσσια παραγωγή, αλλά και να ενισχύεται η ασφάλεια και η ευστάθεια του συστήματος.
Το γεγονός ότι την τελευταία πενταετία οι επενδύσεις στις ΑΠΕ ανήλθαν στα 9,5 δις, δείχνει την ανταπόκριση της Ελλάδας στις μεγάλες προκλήσεις και ευκαιρίες. Παρά λοιπόν τις δυσκολίες που υπάρχουν ως προς την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ, αλλά και την έλλειψη ενημέρωσης των πολιτών για την ξεχωριστή ενεργειακή, περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και λάθη που έχουν γίνει ως προς τη χωροθέτησή τους, η στροφή στην πράσινη μετάβαση έχει να επιδείξει αναμφισβήτητα επιτεύγματα.
Ως Ρεθεμνιώτης, εύλογο είναι να νοιάζομαι για τα ενεργειακά έργα που γίνονται στην Κρήτη, την υπαρξιακή μου κοιτίδα. Τα παιδικά μου χρόνια, για μεγάλο διάστημα τα πέρασα στους Ποταμούς του Ρεθύμνου, όπου η οικογένεια μου καλλιεργούσε αγροτικά προϊόντα. Αρκετά αργότερα το 1996, συνοδεύοντας τον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, είχα την τύχη να είμαι παρών στην τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου για την κατασκευή του Φράγματος Ποταμών. Το έργο αυτό ολοκληρώθηκε με επιτυχία σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μάλιστα στη συνέχεια προκρίθηκε η επιλογή δημιουργίας στο συγκεκριμένο χώρο του Υβριδικού Σταθμού Αμαρίου.
Στα μέσα της δεκαετίας του 80, βρισκόμουν σε ένα καφενείο στο χωρίο Μοχός του Ηρακλείου και είχα την ευκαιρία να ακούσω το διάλογο του Ανδρέα Παπανδρέου με τον Ούλωφ Πάλμε. Ο τότε Σουηδός Πρωθυπουργός, γνωστός για την απέραντη αγάπη του για την Κρήτη, όπου πέρναγε τα καλοκαίρια του, υποστήριζε πως το νησί μας αξιοποιώντας τη θέση του, αλλά και τα γεωφυσικά του πλεονεκτήματα, μπορεί να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ηλιακή και αιολική ενέργεια.
Έτσι εξηγείται και το ενδιαφέρον μου, για το δρομολογημένο εδώ και πολλά χρόνια έργο του Υβριδικού Σταθμού Αμαρίου. Όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί πρόκειται για ένα πρωτοποριακό και καινοτόμο εγχείρημα, βασίζεται στην ενεργειακή αξιοποίηση του Φράγματος Ποταμών και συνδυάζει την παραγωγή αιολικής ενέργειας με την αποθήκευσή της, μέσω άντλησης και ταμίευσης. Έχει δε ενταχθεί στις Στρατηγικές Επενδύσεις ως μια μεγάλη πράσινη επένδυση καθαρής και φθηνής ενέργειας, συνολικού προϋπολογισμού 250 εκ. ευρώ.
Ο πρωτοποριακός και καινοτόμος χαρακτήρας του, σύμφωνα με τους επιστήμονες, εδράζεται στο συνδυασμό αιολικού πάρκου στη Σητεία και υδροηλεκτρικού συστήματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, στο Ρέθυμνο, δίπλα στον ταμιευτήρα του Φράγματος Ποταμών Αμαρίου και στη λιμνοδεξαμενή στο χωριό μου στα Χάρκια.
Το βέβαιο είναι πως ο επιτυχής συνδυασμός αιολικής παραγωγής και αντλησιοταμίευσης, στηριζόμενος στη σύγχρονη τεχνολογία, δείχνει το δρόμο τον οποίο καλείται να ακολουθήσει ο τόπος μας αξιοποιώντας τα συγκριτικά του αποτελέσματα.
