Κυρήνη & Απόλλωνας
Η Κυρήνη ήταν κόρη του βασιλιά των Λαπιθών Υψέα και μιας Νύμφης. Ήταν εξαιρετική κυνηγός και ζούσε στα δάση του Πηλίου σκοτώνοντας άγρια ζώα, παρέα με δύο κυνηγόσκυλα που της είχε χαρίσει η Άρτεμη.
Κάποτε την είδε ο Απόλλωνας να αιχμαλωτίζει ένα λιοντάρι με τα χέρια και την ερωτεύτηκε. Την πήρε στο χρυσό άρμα του που το έσερναν κύκνοι και την οδήγησε στη Λιβύη, όπου ενώθηκε μαζί της.
Το αγόρι που έφερε αργότερα στον κόσμο η Κυρήνη μεγάλωσε με νέκταρ και αμβροσία και ονομάστηκε Αρισταίος («άριστος»). Είχε επίσης την τύχη να μεγαλώσει πλάι στον περίφημο παιδαγωγό Κένταυρο Χείρωνα, ο οποίος είχε προφητέψει ότι ο μικρός θα γίνει μια σημαντική θεότητα.
Μύρρα & Κινύρας
Σύμφωνα με μια εκδοχή, η γυναίκα του Κύπριου βασιλιά Κινύρα καυχήθηκε ότι η κόρη της Μύρρα – ή Σμύρνα – ήταν ωραιότερη ακόμα και από την Αφροδίτη. Άλλοι ισχυρίζονται ότι το ατόπημα το έκανε η ίδια η Μύρρα, λέγοντας ότι τα μαλλιά της ήταν ομορφότερα από εκείνα της θεάς. Όποια πάντως από τις δύο και αν καυχήθηκε, το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο: προκάλεσε την οργή της Αφροδίτης.
Η θεά τιμώρησε τη Μύρρα κάνοντάς τη να ερωτευτεί σφόδρα τον ίδιο τον πατέρα της. Το πάθος της μάλιστα ήταν τέτοιο, που, όποτε εκείνος ήταν μεθυσμένος, η κοπέλα έσπευσε να χωθεί κάτω από τα σκεπάσματα του.
Κατάφερε, λένε, με τον τρόπο αυτό να πετύχει δώδεκα σεξουαλικές επαφές, βοηθούσης και της έλλειψης κατάλληλου φωτισμού της εποχής, γεγονός που έκανε πολύ αργότερα τον Διογένη να πει εκείνο το περίφημο «σβησθείσης της λυχνός πάσα γυνή ομοία».
Όταν, αργότερα, ο Κινύρας κατάλαβε ποια ήταν η άγνωστη ερωμένη που τρύπωνε στο κρεβάτι του, εξοργίστηκε τόσο πολύ, που την κυνήγησε αποφασισμένος να τη σφάξει. Η Μύρρα ήδη γνώριζε πως ήταν έγκυος από τον ίδιο της τον πατέρα, γι’ αυτό, μόλις είδε το σπαθί του έτοιμο να πέσει επάνω της, παρακάλεσε τους θεούς να τη βοηθήσουν μετατρέποντας τη σε κάτι που να βρίσκεται ανάμεσα στους νεκρούς και στους ζωντανούς.
Τη στιγμή ακριβώς που το σπαθί του πατέρα της την έκοβε στα δύο, η Αφροδίτη τη μεταμόρφωσε στο δέντρο που δακρύζει χάρη στο ρετσίνι του, τη μύρρα ή σμύρνα, από τα δύο κομμάτια του οποίου πετάχτηκε ο νεογέννητος καρπός του, ο Άδωνης.
Πίτυς & Πάνας
Όταν ο Πάνας εκδήλωσε τον έρωτά του στη Νύμφη Πίτυ, εκείνη τρόμαξε τόσο πολύ, ώστε προτίμησε να μεταμορφωθεί σε πεύκο για να γλιτώσει από την πολιορκία του.
Σύμφωνα όμως με μια άλλη διήγηση που έχει πιο ρομαντική διάσταση, τη Νύμφη είχε ερωτευτεί και ο θεός του βόρειου ανέμου Βορέας, ο οποίος ζήλεψε, γιατί η Πίτυς ή Πίτυ προτίμησε τον Πάνα. Φρόντισε λοιπόν με ένα δυνατό φύσημα να τη ρίξει πάνω σ’ ένα βράχο και στη συνέχεια να την γκρεμίσει στη διπλανή χαράδρα (η ζήλια οδήγησε επίσης τον Βορέα να σκοτώσει τον όμορφο Υάκινθο, γιατί προτιμούσε την παρέα του Απόλλωνα).
Η θεά Γαία τη λυπήθηκε, γι’ αυτό και μεταμόρφωσε το σώμα της σε πεύκο. Από τότε λένε πως η Πίτυς δείχνει τα συναισθήματά της με το φύλλωμά της: Ταράζεται με το άγγιγμα του Βορέα και ηρεμεί με την απαλή αύρα του Πάνα.
Ανδρομάχη & Έκτορας
Η όμορφη και ευγενική Ανδρομάχη, κόρη του βασιλιά της Θήβης της Κιλικίας Ηετίωνα, παραμένει μέχρι σήμερα μία από τις μεγαλύτερες μορφές της παγκόσμιας ποίησης.
Ο Τρωικός πόλεμος κατέστρεψε ολοκληρωτικά την ευτυχισμένη οικογενειακή ζωή της αφοσιωμένης συζύγου του αρχιστράτηγου της Τροίας Έκτορα. Ο ήρωας των Αχαιών Αχιλλέας δε σκότωσε μόνο τον άντρα της. Εξόντωσε επίσης – και μάλιστα σε μια μέρα – τον πατέρα της, καθώς και επτά αδελφούς της. Όσο για τη μητέρα της Ανδρομάχης, βρήκε το θάνατο από τη θεά Άρτεμη, ενώ ο μικρός γιος της Αστυάνακτας σκοτώθηκε, κατά τη διάρκεια της άλωσης της Τροίας, με φριχτό τρόπο από τους Αχαιούς.
Ο αποχαιρετισμός του Έκτορα με την Ανδρομάχη, όπως τον περιγράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα, αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές του μεγάλου ποιητή της αρχαιότητας.
«Θα σε αφανίσει η τόλμη σου», προειδοποίησε η Ανδρομάχη τον άντρα της, κρατώντας το μικρό Αστυάνακτα στην αγκαλιά, λίγο πριν εκείνος μονομαχήσει με τον Αχιλλέα, μια κίνηση που του κόστισε τη ζωή.
Ο Έκτορας ήταν ο μεγαλύτερος γιος του βασιλιά Πριάμου και της Εκάβης και ο πιο γενναίος πολεμιστής της Τροίας. Διακρίθηκε για την εξαιρετική αίσθηση της τιμής και του καθήκοντος αλλά και για την τραγική του μοίρα. Ήταν προστατευόμενος των θεών Άρη και Απόλλωνα, ενώ σκότωσε τον αγαπημένο φίλο του Αχιλλέα Πάτροκλο, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του Αχαιού ήρωα. Ο Έκτορας έχασε τη ζωή του μετά από μια συγκλονιστική μονομαχία κάτω από τα τείχη της Τροίας και η σορός του έμεινε άθαφτη για δώδεκα μέρες, ωσότου ο Αχιλλέας κάμφθηκε από τις ικεσίες του ηλικιωμένου πατέρα του Έκτορα, βασιλιά Πριάμου.
Με την άλωση της Τροίας η περήφανη Ανδρομάχη δόθηκε ως λάφυρο, «γέρας εξαίρετον», στον γιο του Αχιλλέα Νεοπτόλεπμο ή Πύρρο, ο οποίος, αφού σκότωσε το μικρό γιο της και βίασε, την πήρε μαζί του στη Φθία ως παλλακίδα. Τα παιδιά που έφερε μαζί του στον κόσμο η Ανδρομάχη της δημιούργησαν προβλήματα με τη γυναίκα του Ερμιόνη, η οποία δεν είχε καταφέρει να του χαρίσει απογόνους.
Μετά το θάνατο του Νεοπτόλεμου από το χέρι του Ορέστη στους Δελφούς, η Ανδρομάχη παντρεύτηκε τον αδελφό του Έκτορα μάντη Έλενο, τον οποίο ο Νεοπτόλεμος είχε πάρει επίσης μαζί του δούλο.
Η τραγική μοίρα της Τρωαδίτισσας πριγκίπισσας υπήρξε πηγή έμπνευσης για τις τραγωδίες του Ευριπίδη Ανδρομάχη και Τρωάδες, καθώς και για άλλους αρχαίους και σύγχρονους καλλιτέχνες.
Αρμονία & Κάδμος
Η Αρμονία («αυτή που ενώνει, που συνδέει, η ομόνοια»), κόρη του Άρη και της Αφροδίτης, ήταν μία από τις παρθένες ιέρειες των μυστηρίων της Σαμοθράκης. Εκεί γνώρισε και ερωτεύτηκε το γιο του Αντήνορα Κάδμο, ο οποίος ταξίδευε αναζητώντας την αδελφή του Ευρώπη που είχε απαγάγει ο ερωτευμένος Δίας.
Ο ιδρυτής της Θήβας Κάδμος και η Αρμονία ενώθηκαν με τα δεσμά του γάμου, στον οποίο παρευρέθηκαν όλοι οι θεοί, που έφεραν εξαιρετικά δώρα. Ανάμεσά τους το νυφικό πέπλο, που είχαν πλέξει οι ίδιες οι Χάριτες, καθώς και το περίφημο χρυσό περιδέραιο, δώρο της μητέρας Αφροδίτης, που χάριζε αέναη ομορφιά σε όποια κατείχε. Το είχε κατασκευάσει ο Ήφαιστος και αρχικός παραλήπτης του ήταν η αδελφή του Κάδμου Ευρώπη. Επίσης, το χρυσό φόρεμα της Αθήνας, που προσέδιδε θεϊκό μεγαλείο σε όποια γυναίκα το φορούσε.
Το ζευγάρι έζησε ευτυχισμένο πολλά χρόνια. Δυστυχώς, προς το τέλος της ζωής τους, οι Μοίρες τους επιφύλασσαν πολλά δυσάρεστα, ενώ τα θεϊκά – γαμήλια – δώρα που πήραν δεν έφεραν την ευτυχία ούτε στους απογόνους τους.
Οι τέσσερις κόρες της Αρμονίας χτυπήθηκαν από μεγάλες συμφορές: Η Σεμέλη κάηκε ζωντανή στη γέννα του Διόνυσου, η Αγαύη σκότωσε με άγριο τρόπο κατά τη διάρκεια οργιαστικής τελετής το γιο της Πενθέα, η Αυτονόητη έχασε το γιο της Ακταίονα, που κατασπαράχτηκε από τα σκυλιά του (γιατί είχε την ατυχία να δει γυμνή την Άρτεμη), και τέλος η Ινώ έχασε τα λογικά της από το μένος της Ήρας και πήδηξε στη θάλασσα με το μικρό γιο της Παλαίμονα.
Απογοητευμένοι η Αρμονία και ο Κάδμος εγκατλελειψαν τη Θήβα με μια βοϊδάμαξα και πήγαν να ζήσουν βόρεια, όπου έφεραν στον κόσμο τον Ιλλυριό, γενάρχη των Ιλλυριών. Είπαν αργότερα ότι οι θεοί μεταμόρφωσαν το ζευγάρι σε φίδια (κατ’ άλλους ο πατέρας της Αρμονίας Άρης τους μεταμόσφωσε σε λιοντάρια) και ότι ο Δίας φρόντισε για την αθάνατη ζωή του ζεύγους στα Νησιά των Μακάρων. Όσο για το γιο τους Πολύδωρο, ήταν προπάτορας της καταραμένης γενιάς των Λαβδακιδών, του Λάιου και του Οιδίποδα.
Αμυμώνη & Ποσειδώνας
Ο βασιλιάς του Άργους Δαναός είχε παντρευτεί δέκα γυναίκες, με τις οποίες απέκτησε πενήντα κόρες, τις περιβόητες Δαναΐδες. Μιας από αυτές ήταν και η –τυχερή- Αμυμώνη («άμωμη, άψογη, λαμπρή ή αστείρευτη»).
Σε μια περίοδο ξηρασίας ο Δαναός έστειλε την κόρη του να ψάξει να βρει μια πηγή με νερό και η όμορφη Δαναΐδα βρέθηκε στην – τότε άνυδρη – περιοχή της Λέρνας (σημερινοί Μύλοι). Κατά τη διάρκεια της αναζήτησής της είδε ένα ελάφι και έσπευσε να το τοξεύσει, όμως το βέλος της τραυμάτισε ελαφρά έναν Σάτυρο που κοιμόταν σε μια κοντινή συστάδα θάμνων. Εκείνος αντέδρασε με άγριες ερωτικές διαθέσεις, αλλά η Αμυμώνη γλίτωσε χάρη στην αναπάντεχη εμφάνιση του Ποσειδώνα, ο οποίος είχε την ευγενή καλοσύνη να τη σώσει από τη βίαιη αγκαλιά του Σάτυρου αντικαθιστώντας τη με την τρυφερή δική του.
Ο Θεός εκσφενδόνισε την τρίαιανά του, η οποία καρφώθηκε σε έναν κοντινό βράχο χωρίς όμως να πετύχει τον τυχερό Σάτυρο, που έσπευσε να εξαφανιστεί.
Μετά την ολοκλήρωση της ένωσης του Ποσειδώνα με την Αμυμώνη ο Θεός αφαίρεσε την τρίαινα από το βράχο κι αμέσως ανάβλυσε νερό. Έτσι γεννήθηκε το δώρο του Θεού στην αγαπημένη του, που πήρε αργότερα το όνομά της: η πηγή Αμυμώνη. Όσο για το γιό που έφερε η Δαναΐδα στον κόσμο (λένε ότι γέννησε στην Εύβοια), αυτός ήταν ο πατέρας του ήρωα Παλαμήδη Ναύπλιος, περίφημος θαλασσοπόρος και ιδρυτής της ομώνυμης πόλης.
Η Αμυμώνη έγινε Νύμφη του νερού, όπως και οι αδελφές της, η τιμωρία των οποίων, «ο πίθος των Δαναΐδων», φαίνεται να συμβολίζει το στέρεμα των πηγών στο Άργος τους καλοκαιρινούς μήνες. Οι πενήντα Δαναΐδες είχαν σκοτώσει τους άντρες τους –πλην μίας, της Υπερμνήστρας -, γι’ αυτό και οι Κριτές των Νεκρών (Μίνωας, Ραδάμανθυς και Αιακός) τις καταδίκασαν να πληρώσουν στον Άδη για το έγκλημά τους με την πιο άχαρη τιμωρία: να προσπαθούν αιωνίως να γεμίσουν με νερό τα τρύπια πιθάρια τους (ή όλες μαζί να γεμίσουν ένα πιθάρι χωρίς πάτο).
Αφροδίτη & Νηρίτης
Ο Αιλιανός γράφει ότι ο Νηρέας, εκτός από τις πενήντα θυγατέρες του, τις περίφημες Νηρηίδες, απέκτησε και ένα γιο: τον πανέμορφο Νηρίτη, τον ωραιότερο ανάμεσα σε θνητούς και αθάνατους (όπως ήταν και ο Άδωνης).
Όσο η Αφροδίτη ζούσε στη θάλασσα, χαιρόταν τον έρωτα του νεαρού. Ήρθε όμως ο καιρός που η θεά έπρεπε να ανέβει στον Όλυμπο και να πάρει τη θέση της ανάμεσα στους άλλους αθανάτους. Πρότεινε λοιπόν στον αγαπημένο της να τη ακολουθήσει, αλλά εκείνος της δήλωσε ότι προτιμά να ζήσει στη θάλασσα, μαζί με τους γονείς και τις αδελφές του.
Η θεά επέμεινε και του υποσχέθηκε να του χαρίσει φτερά, όμως ο Νηρίτης ήταν αμετάπειστος. Τότε η Αφροδίτη τον μεταμόρφωσε σε κοχύλι, για να μείνει για πάντα στη θάλασσα, και έχρισε συνοδό της τον Έρωτα, στον οποίο πρόσφερε εντέλει τα φτερά.
Ηχώ & Πάνας
Αρκετοί πίστευαν πως η όμορφη Νύμφη Ηχώ ήταν η μοναδική γυναίκα που ανταποκρίθηκε αμέσως στις ερωτικές προτάσεις του Πάνα και τον ακολουθούσε πιστά – ως αντίλαλος, βεβαίως – στις κοιλάδες, στις χαράδρες και στις σπηλιές των βουνών. Μάλιστα έφεραν στον κόσμο και ένα παιδί, τη μάγισσα Ίυγγα, που μεταμόρφωσε αργότερα η Ήρα στο πουλί σεισοπυγίς, κοινώς σουσουράδα.
Άλλοι αμφισβήτησαν την άποψη αυτή και ισχυρίστηκαν ότι ο Πάνας τιμώρησε – και μάλιστα αυστηρά – την όμορφη Νύμφη, είτε γιατί αρνήθηκε τον έρωτά του είπε γιατί θέλησε να τον ξεπεράσει στην τέχνη της φλογέρας, γι’ αυτό κι εκείνος τρέλανε κάποιους βοσκούς, οι οποίοι τη σκότωσαν, την τεμάχισαν και σκόρπισαν τα κομμάτια της. Λέγεται μάλιστα ότι στα μέρη εκείνα η άτυχη Νύμφη διατήρησε αιώνια την ικανότητα να επαναλαμβάνει τη μουσική και τους ήχους που ακούει.
Ίφις
Η Ίφις ήταν κόρη του Λίγδα ή Λύχτου, ενός χωρικού από τη Φαιστό, και της συζύγου του Τελέθουσας. Ο πατέρας της ήθελε μόνο αρσενικά παιδιά και είχε προειδοποιήσει αυστηρά τη γυναίκα του ότι, εάν γεννούσε κορίτσι, όφειλε να το σκοτώσει αμέσως. Κάθε φορά που η Τελέθουσα εξέφραζε κάποια αντίρρηση, εκείνος της απαντούσε κατηγορηματικά ότι η ζωή των γυναικών ήταν τόσο άχαρη, ώστε δεν υπήρχε κανένας λόγος να έρχονται στη ζωή.
Παρά το ατράνταχτο επιχείρημα του Λίγδα, η γυναίκα του, αφού συμβουλεύτηκε τη θεά Ίσιδα, αποφάσισε εντέλει να χαρίσει τη ζωή στο κοριτσάκι που γέννησε. Φρόντιζε όμως πολύ προσεκτικά να μην το αφήσει ποτέ γυμνό, ενώ, όταν μεγάλωσε, το έντυσε σαν αγόρι και του έδινε την ανάλογη ανατροφή.
Μάνα και κόρη κατάφεραν να κρατήσουν το μυστικό, μέχρι που ο ανυποψίαστος πατέρας, χωρίς να ρωτήσει καμιά από τις δύο, αρραβώνιασε το «γιόκα» του με την κοκκινομάλλα Ιάνθη, που είχε τη φήμη της ωραιότερης κοπέλας της Φαιστού.
Η κατάσταση θα εξελισσόταν σε τραγωδία, ευτυχώς όμως επενέβη την τελευταία στιγμή η θεά Ίσιδα και μεταμόρφωσε την κόρη σε γιο, και έτσι σώθηκαν όλοι οι συμμετέχοντες από τις ανυπολόγιστες συνέπειες.
Ο νεόνυμφος, στο ευχαριστήριο δώρο του προς τη θεά έγραψε το εξής σημείωμα: «Ο Ίφις δωρίζει τώρα σαν άντρας ό,τι υποσχέθηκε σαν γυναίκα».
Καλλιρρόη & Κόρεσος
Η παρθένα Καλλιρρόη από την Καλυδώνα της Αιτωλίας ενέπνευσε σφοδρό έρωτα στον ιερέα του Διόνυσου Κόρεσο. Ο συστυχής άντρας έκανε ό,τι μπορούσε για να προσελκύσει το ενδιαφέρον της, όμως η όμορφη κοπέλα παρέμενε πλήρως αδιάφορη στα ερωτικά του μηνύματα.
Ο Κόρεσος εξομολογήθηκε απογοητευμένος τη θλίψη του στον Διόνυσο και ο Θεός έστειλε στους Καλυδώνιους την προσφιλή του τιμωρία: τη μανία. Οι συμπολίτες της Καλλιρρόης, πανικόβλητοι από το κακό που τους βρήκε, έσπευσαν και πήραν χρησμό από το μαντείο της Δωδώνης. Τότε πληροφορήθηκαν ό,τι για να φύγει η – ιερή – τρέλα, έπρεπε να θυσιάσουν στο ναό του Διόνυσου είπε είτε την Καλλιρρόη είτε κάποιον άλλο Καλυδώνιο.
Όμως, ο άμοιρος Κόρεσος δεν ήθελε ο έρωτάς του να έχει μια τέτοια κατάληξη. Γι’ αυτό και αντι να σφάξει, ως ιερέας, την Καλλιρρόη, έστρεψε το μαχαίρι πάνω του και αυτοχειριάστηκε. Τότε εδέησε η έκπληκτη Καλλιρρόη να εκτιμήσει τις προθέσεις του ερωτευμένου άντρα. Συγκλονίστηκε μάλιστα τόσο πολύ, ώστε τον ακολούθησε στον Κάτω Κόσμο. Λέγεται ότι οι Θεοί τη λυπήθηκαν και τη μεταμόρφωσαν σε πηγή (που βρίσκεται κοντά στο λιμάνι της πόλης).
Πηγή: Νίκος Φαρουπός – εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
