Της Βλασίας Μιχαηλίδου - Τριπολιτάκη
Φιλολόγου, Ιστορικού M.Sc.
Στην Ιαπωνία υπάρχει ως υποχρεωτικό μάθημα: το Soji No Jikan, που σημαίνει «η ώρα της καθαριότητας». Οι μαθητές για 15’ αφήνουν μολύβια και τετράδια κι επιδίδονται στον καθαρισμό των εξωτερικών κι εσωτερικών χώρων του σχολείου τους, χωρισμένα σε ομάδες και με τον κατάλληλο εξοπλισμό (σκούπες, πανιά, γάντια).
Τα παιδαγωγικά οφέλη του εγχειρήματος αυτού είναι σημαντικότατα. Τα παιδιά μαθαίνουν να σέβονται το σχολείο τους και κατ’ επέκταση το περιβάλλον που ζουν, να λειτουργούν με αίσθημα ευθύνης και να συνεργάζονται. Η καθαριότητα αφορά κατεξοχήν την υγεία μας, καθώς τα μικρόβια πολλαπλασιάζονται σε ακάθαρτους χώρους, ενώ τα πεταμένα τρόφιμα δημιουργούν εστίες μόλυνσης. Ωστόσο, πέρα από τη σωματική υγεία, με την άσκηση στην καθαριότητα εξασφαλίζεται κι η ευεξία της ψυχής, εθιζομένη στην καλαισθησία ενός ευπρεπισμένου χώρου.
Η συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση αναδεικνύει τις πολιτιστικές παραμέτρους, που συνθέτουν τη φιλοσοφία του λαού αυτού. Καθαριότητα σημαίνει πολιτισμός και ως βασικό συστατικό της ιαπωνικής ηθικής θεωρήθηκε αναγκαίο να ενταχθεί στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Για το λόγο αυτό άλλωστε, ο εργαζόμενος καθαριότητας αποκαλείται «μηχανικός υγείας» και για να διοριστεί υποβάλλεται σε προφορικές και γραπτές εξετάσεις, ενώ λαμβάνει ικανοποιητικότατες αποδοχές.
Σε πλήρη αντίθεση με τις συνθήκες που επικρατούν στα ιαπωνικά σχολεία, η εικόνα που παρουσιάζουν τα περισσότερα ελληνικά σχολεία Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι επιεικώς απογοητευτική. Τσιγάρα στις γωνίες, συσκευασίες τροφίμων σ΄ όλο το προαύλιο, συνθήματα στους τοίχους και άπειρες τσίχλες κάτω από τις καρέκλες. Κι είναι φαιδρό να φέρει κανείς στο μυαλό του τι αντιδράσεις θα ξεσήκωνε η ένταξη ενός ανάλογου μαθήματος στη δική μας εκπαιδευτική πραγματικότητα. Δεν συνιστά, όμως, απίστευτη υποκρισία να γίνονται project για την οικολογία και την προστασία του περιβάλλοντος και στην καθημερινότητα να επικρατεί τόση ασυδοσία;
Σαφώς, η καθαριότητα ως σεβασμός στο περιβάλλον, όπως κι όλες οι καλές συνήθειες κι αξίες που αποκτούν τα παιδιά, αφορούν πρωτίστως την αγωγή που λαμβάνουν από την οικογένειά τους. Προφανώς, οι γονείς στους χαλεπούς καιρούς που διάγουμε δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στα προσωπικά τους προβλήματα απ’ ό,τι στην εκμάθηση κανόνων συμπεριφοράς στα παιδιά τους, με αποτέλεσμα η έλλειψη σεβασμού (προς τους εκπαιδευτικούς, τους συμμαθητές, τους δημόσιους χώρους), που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των σημερινών μαθητών, να υπονομεύει την εκπαιδευτική διαδικασία. Θα έπρεπε, ωστόσο, όπως όλα εξελίσσονται κι αναπροσαρμόζονται στα δεδομένα της εποχής, έτσι κι ο σχεδιασμός του εκπαιδευτικού προγράμματος να τεθεί σε νέες βάσεις.
«Η καθαριότητα είναι η μισή αρχοντιά», επισημαίνει το γνωστό ρητό της λαϊκής θυμοσοφίας, κι η άλλη μισή είναι η ευγένεια, συμπληρώνει η γράφουσα. Πόσο πιο όμορφος θα γινόταν ο κόσμος μας, αν διδάσκαμε στα παιδιά μας αυτές τις πολύτιμες αρετές!
