Της Βλασίας Μιχαηλίδου – Τριπολιτάκη
Φιλολόγου, Ιστορικού M.Sc.
Παραφράζοντας τον τίτλο του πολύ γνωστού έργου του Τενεσί Ουίλιαμς, αναφέρομαι στον τρόπο που πολλοί ενήλικες εκλαμβάνουν τις αλλοπρόσαλλες κι αντικρουόμενες συμπεριφορές των νέων. Τα έντονα ξεσπάσματα, τις παράλογες απαιτήσεις των παιδιών τους, που οι γονείς είναι ανίκανοι να κατανοήσουν, να διαχειριστούν, και, απλά, τις αποδίδουν σε νεανική τρέλα.
Η αλήθεια είναι πως μπορεί να δεις διάφορες τρέλες, ειδικά στο διαδίκτυο, οι οποίες κάνουν θραύση μεταξύ των εφήβων κι αγγίζουν την παράνοια. Πρόσφατα διαδόθηκε το train surfing, που ξεκίνησε από τη Ρωσία ως viral και κάνει τα παιδιά να ανεβαίνουν στις οροφές κινούμενων τρένων και να μιμούνται το ομώνυμο θαλάσσιο σπορ. Η τρέλα του collarbone challenge ζητά από τα κορίτσια να αποδείξουν πόσο αδύνατες είναι, στερεώνοντας όσα περισσότερα νομίσματα μπορούν στα βαθουλώματα, που σχηματίζουν τα κόκκαλα που εξέχουν πλάι στους ώμους τους. Πέρυσι, είχε κυκλοφορήσει το επικίνδυνο διαδικτυακό παιχνίδι NekNomination, με το οποίο οι νέοι καλούνται, αφού καταναλώσουν μεγάλες ποσότητες αλκοόλ να προχωρήσουν στην επίτευξη ενός παράτολμου εγχειρήματος, όπως για παράδειγμα να πηδήξουν από μία γέφυρα στα παγωμένα νερά ενός ποταμού. Ακολούθως, ανεβάζουν στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης το βίντεο με το κατόρθωμά τους και δίνουν το χρίσμα (nominate) σε κάποιον άλλον νέο, για να τους μιμηθεί. Ακόμα πιο επικίνδυνο, το fire challenge παρακινεί τους εφήβους να βάζουν φωτιά στο κορμί τους, ανεβάζοντας φωτογραφίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτή η διαδικτυακή παράνοια έχει πλήξει περισσότερο εφήβους άλλων χωρών, χωρίς, όμως, αυτό να σημαίνει πως Έλληνες έφηβοι δεν ανταγωνίζονται σε άλλες παραβατικές καταστάσεις. Ο τέως υπουργός Προστασίας του Πολίτη, σε συνέντευξή του σχετικά με την παιδική πορνογραφία, είχε αναφερθεί σε περιστατικό εφήβων που είχαν αναρτήσει εικονικό βιασμό συμμαθητή τους.
Οι έφηβοι εκφράζουν την εποχή που ζούνε περισσότερο από κάθε άλλη ηλιακή ομάδα. Προβλήματα και θέματα που απασχολούν τον σημερινό άνθρωπο, αλλά και οι ευκολίες που διαθέτονται, προκλήσεις της σημερινής εποχής, όλα καθρεπτίζονται στη ζωή των σημερινών εφήβων. Παράλληλα, οι ίδιοι οι έφηβοι βιώνουν μεγάλες αλλαγές στο σώμα τους, στη σκέψη και στις προτεραιότητές τους. Υπάρχει αυξημένη εσωτερική ένταση, που εκφράζεται είτε ως νευρικότητα, είτε ως ευσυγκινησία. Κάποτε μπορεί να οδηγήσει στην απομόνωση ή και στην ονειροπόληση, καθώς ο έφηβος αδυνατεί να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα. Προκειμένου να εκτονώσει τις εσωτερικές εντάσεις και τις διαθέσεις του, μπορεί να συμπεριφερθεί απρόβλεπτα ή να φτάσει ακόμα και σε ακραίες καταστάσεις, θέτοντας σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή του.
Ωστόσο, η μεταβατική αυτή περίοδος δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ένας σίφουνας, που στο πέρασμά του εξουθενώνει μικρούς και μεγάλους. Η εφηβεία είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι, που για να οδηγήσει σε ενδιαφέροντες προορισμούς θα πρέπει από την παιδική ηλικία να έχουν μπει σωστές βάσεις. Ο εγκέφαλος των παιδιών βιώνει μια εκρηκτική ανάπτυξη σε πολύ μικρή ηλικία. Στην ηλικία των έξι έχει ήδη φτάσει στο 90-95% του μεγέθους ενός ενήλικα. Έως τότε θα πρέπει να έχουν τεθεί όρια και κανόνες, με κατανόηση και διαλλακτικότητα, να έχει χτιστεί ανάμεσα σε γονείς και παιδιά σχέση εμπιστοσύνης και σεβασμού, με αγάπη κι υπομονή.
Κατά την εφηβεία ο εγκέφαλος υπόκειται σε αναδιαμόρφωση, προκειμένου να καταστεί ικανός να λειτουργήσει, όπως ο εγκέφαλος ενός ενηλίκου. Το πρόσθιο μέρος του εγκεφάλου, που είναι υπεύθυνο για την λήψη αποφάσεων, την οργάνωση σχεδίων, την επίλυση προβλημάτων και τον έλεγχο των παρορμήσεων, αναδιοργανώνεται τελευταίο. Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η αναδιοργάνωση, οι έφηβοι στηρίζονται σε ένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου, που σχετίζεται με τα συναισθήματα, την επιθετικότητα και τα ένστικτα. Γι΄ αυτό είναι και πιο παρορμητικοί.
Κατανοώντας τον τρόπο που λειτουργεί ο εφηβικός εγκέφαλος κι έχοντας θέσει σωστές βάσεις από την παιδική ηλικία, τότε αναπτύσσουμε μια τέτοια σχέση με τους νέους, που τους βοηθάει να συμπεριφέρονται πιο συγκροτημένα. και να μην αποζητούν στην εφηβεία την πιο εκκεντρική πράξη, την μεγαλύτερη τρέλα, για να δώσουν το στίγμα τους, για να εκτονώσουν εσωτερικές εντάσεις.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτείνει να δοθεί δικαίωμα ψήφου από τα 16 (συμβαίνει ήδη στην Αυστρία), προκειμένου να ενεργοποιηθούν οι νέοι από μικρότερη ηλικία, ώστε να αυξηθούν και τα ποσοστά συμμετοχής στις επόμενες ευρωεκλογές. Ενεργοποίηση δε σημαίνει συμμετέχω στις καταλήψεις του σχολείου, για να γλιτώσω μαθήματα. Οι οικονομικοκοινωνικές εξελίξεις είναι πλέον τέτοιες που απαιτούν από τους εφήβους μία ωριμότητα ανάλογη των περιστάσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν, χωρίς, ωστόσο, να απολέσουν τις χαρές της ηλικίας τους. Να ενημερώνονται για όσα συμβαίνουν γύρω τους και σταδιακά να αναπτύσσουν κρίση και να λαμβάνουν αποφάσεις, έχοντας επίγνωση των συνεπειών των επιλογών τους.
Επειδή, όλοι, καθώς μεγαλώνουμε, αναπολούμε με νοσταλγία τις νεανικές μας εμπειρίες, ας βοηθήσουμε τους εφήβους μας να αποτελούν «το γλυκό πουλί της νιότης», κρατώντας τον ρόλο μας ως ενήλικες, διαχειριζόμενοι τα προβλήματά μας, παρέχοντας στήριξη και εμπνέοντάς τους αισιοδοξία.
