Του ΓΙΑΝΝΗ Ζ. ΠΑΠΙΟΜΥΤΟΓΛΟΥ
Μπορεί το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου να αποτελεί την κορυφαία στιγμή της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866-1869, όμως αυτό δεν σημαίνει πως σε όλη αυτή τη μακρά επαναστατική περίοδο δεν υπήρξαν και άλλες στιγμές και επεισόδια άξια να να μνημονευτούν και να προβληθούν αναλόγως.
Κατά την Επανάσταση που μας απασχολεί, αλλά και στις άλλες Κρητικές επαναστάσεις του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, στέλνονταν ανώνυμες ανταποκρίσεις στις εφημερίδες των Αθηνών, όπου περιγράφονταν τα συμβαίνοντα στην Κρήτη κατά τις επαναστατικές περιόδους. Έτσι οι εφημερίδες αυτές αποτελούν ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών για για τους ιστορικούς ερευνητές. Η ανωνυμία των επιστολών είναι αυτονόητη κάτω από καθεστώς σκλαβιάς, όμως είναι φανερό πως οι συντάκτες τους είναι διακεκριμένα πρόσωπα του απελευθερωτικού αγώνα του Κρητικού λαού, που είτε είναι εγγράμματοι και τις συντάσσουν οι ίδιοι, είτε τις υπαγορεύουν σε έμπιστους Γραμματείς.
Μια τέτοια ανταπόκριση δημοσιεύουμε σήμερα με την ευκαιρία της εφετινής επετείου της Αρκαδικής εθελοθυσίας. Η επιστολή είναι δημοσιευμένη στο φύλλο της 25ης Αυγούστου 1866 της αθηναϊκής εφημερίδας “Αιών”. Περιγράφει με τα μελανότερα χρώματα μια επιδρομή, δυόμισι μήνες πριν το Ολοκαύτωμα, κατά του μοναστηριού τακτικού στρατού και ατάκτων Τούρκων και τη βάρβαρη συμπεριφορά τους κατά των μοναχών και των χωρικών. Αιτία η συγκέντρωση επαναστατών στο Αρκάδι, το οποίο είχε καταστεί επαναστατικό κέντρο λόγω της θέσης της στο κέντρο του νομού, όπου υπήρχε εύκολη πρόσβαση και από τις τέσσερις επαρχίες του νομού. Εκεί έδρευε η Επαναστατική Επιτροπή υπό τη προεδρία του Ηγουμένου Γαβριήλ.
Ο συντάκτης της επιστολής επισυνάπτει διαμαρτυρία – καταγγελία του Ηγουμένου προς τον Γεώργιο Σκουλούδη, Υποπρόξενο της Ρωσίας στο Ρέθυμνο, η οποία επίσης δημοσιεύεται πιο κάτω. Από το γεγονός ότι μια επιστολή του Ηγουμένου Γαβριήλ, που απευθύνεται προσωπικά στον Προξενικό Πράκτορα της Ρωσίας στο Ρέθυμνο, φθάνει σε μια αθηναϊκή εφημερίδα, συνάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι αποστολέας είναι ο ίδιος ο Προξενικός Πράκτορας, δηλαδή ο Γεώργιος Ζ. Σκουλούδης[i]. Ο Σκουλούδης διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο υπέρ του αγώνα των Κρητών, παρά την επίσημη πολιτική της Ρωσίας, της οποίας ουσιαστικά ήταν διπλωματικός υπάλληλος, η οποία πολιτική ήταν υπέρ της ησυχίας και κατά των επαναστατικών κινήσεων.
Πρόκειται για το Βένι, μετόχι της Μονής Αρκαδίου, απ᾿ όπου ο Ηγούμενος Γαβριήλ γράφει την επιστολή.
