ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

www.ret-anadromes.blogspot.com

• Το όνομα τού χωριού

Το θέμα τής ονομασίας τού συγκεκριμένου χωριού, και της Παναγίας του, της Λαμπηνής, έχει, κατά καιρούς, απασχολήσει πολλούς ερευνητές. Σοβαρότερη απ' όλες τις μελέτες είναι αυτή του συμπολίτη μας βυζαντινολόγου, Καθηγητή τού Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αείμν. Κων. Καλοκύρη, ο οποίος υπεστήριξε ότι το χωριό έλαβε το όνομά του από τον ιστορικό ναό τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου, όπου, στις 20/1/1827, έλαβε χώρα η «ατέλειωτη λειτουργία» και το περίφημο Ολοκαύτωμα τής Λαμπηνής. Στο τεταρτοσφαίριο, λοιπόν, της κόγχης τού αγίου Βήματος, του συγκεκριμένου ι. ναού- όπου αγιογραφείται η Θεοτόκος ως Πλατυτέρα των Ουρανών- υπάρχει η αγιογραφία της με την επιγραφή: Η ΛΑΜΠΗΝΗ, δηλαδή Παναγία η Λαμπηνή[1]. Από την επίκληση, λοιπόν, αυτήν της Θεοτόκου και το συγκεκριμένο χωριό, κατά τον Κων. Καλοκύρη, έλαβε το όνομά του Λαμπηνή[2]. Από τη μελέτη τού Κων. Καλοκύρη επηρεάσθηκε, προφανώς, και ο αείμνηστος ιστοριοδίφης Μιχ. Μ. Παπαδάκης, ώστε να επαναλάβει την ίδια άποψη, ότι, δηλαδή, «το όνομά του το χωριό οφείλει στη βυζαντινή εκκλησία του που τιμάται επ’ ονόματι τής “Κοιμήσεως τής Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας τής ΛΑΜΠΗΝΗΣ” [3].

Στη συνέχεια, ο πρωτοπρεσβύτερος τού χωριού Ευαγγ. Δημητρακάκης[4]- στηριζόμενος εξολοκλήρου στα δεδομένα τής εργασίας τού Κων. Καλοκύρη- προχώρησε ακόμα περισσότερο και έκανε νέες υποθέσεις ότι, δηλαδή, "Λαμπηνή" σημαίνει Παναγία η λαμπερή, η λάμπουσα, ερμηνεία, ασφαλώς, επισφαλής και βεβιασμένη, στη συγκεκριμένη περίπτωση τής Παναγίας, που, αντίθετα, έχει την προέλευσή της από όνομα εθνικό (Λαμπεύς>Λαμπηνός). Εξάλλου, επίθετο «λαμπηνός» δεν καταχωρείται στα λεξικά τής αρχαίας, μεσαιωνικής και νέας ελληνικής γλώσσας, που αποτελεί εξελικτική μορφή τού αρχαίου εθνικού «Λαμπεύς» στα νεότερα βυζαντινά χρόνια -από ρήμα, ασφαλώς, «λάμπω».

Μετά από όλα αυτά, είμαστε της γνώμης ότι ευκολότερα θα μπορούσαμε να φτάσουμε σε μια λογική ερμηνεία τής επωνυμίας τής Παναγίας και του ονόματος τού χωριού, αν το θεωρούσαμε- όπως ήδη σημειώσαμε- ε θ ν ι κ ό, από το αρχαίο όνομα του ίδιου του χωριού- και όχι της αρχαίας Λάππας (σημερινής Αργυρούπολης), όπως υποστηρίζει ο Κων. Καλοκύρης- που ήταν, κατά το Στ. Βυζάντιο, Λάμπη[5]- από κτήτορα Λάμπο τον Ταρραίο[6]- οπότε Λαμπεύς ή Λαμπαίος, στους αρχαίους χρόνους, και Λαμπηνός, στα νεότερα βυζαντινά χρόνια, θα ήταν, ασφαλώς, ο καταγόμενος από την αρχαία Λάμπη, κατά το Λακαπηνός, ο καταγόμενος από τη Λακάπη, Βιζυηνός από τη Βιζύη, Λαμψακηνός από τη Λάμψακο[7].

Άρα, ήλθε από τη Λάππα η «Παναγία η Λαμπηνή» και έδωσε το όνομά της στο χωριό, που ιδρύθηκε στη συνέχεια, ή προϋπήρχε το χωριό, με κάποιο άλλο όνομα, και, λόγω της κτίσης τού ναού τής Παναγίας, μετονομάσθηκε σε Λαμπηνή; Όπως και να έχει το πράγμα, το επιχείρημα δε μας φαίνεται πειστικό.