Ο τρόπος με τον οποίο η ανθρωπότητα φροντίζει τους φτωχότερους πολίτες έχει διαφοροποιηθεί σε χώρο και χρόνο ανά τους αιώνες, και δυστυχώς όχι πάντα προς το καλύτερο. Η 'πρόνοια' έκανε πάντα κύκλους. Ήταν, και είναι, προϊόν της εγχώριας κουλτούρας. Η φτώχεια είναι πάντα φτώχεια, όμως αυτό που άλλαζε πάντα ήταν η αντιμετώπιση της από τα πλουσιότερα μέλη της κοινωνίας.
Στα βασίλεια της Ευρώπης των περασμένων αιώνων, τα Χριστιανικά ιδανικά αντιμάχονταν την επιθυμία για πλούτο. Ο φτωχός ήταν μεν εκείνος που δεν μπορούσε να αγνοηθεί από τον πλουσιότερο περίγυρο, αλλά αντιμετωπίζονταν σαν κάποιος που 'απορροφούσε' τις πηγές πλούτου. Στη Μεγάλη Βρετανία για παράδειγμα, υπήρξαν τρία είδη φτωχών: οι 'αξίζοντες' βοήθεια, οι άνεργοι, και οι 'μη- αξίζοντες' βοήθεια. Οι αξίζοντες έπρεπε να παλέψουν ένα αφιλόξενο σύστημα και να αποδείξουν ότι είναι σε ανάγκη. Οι υπόλοιποι υποβάλλονταν σε άσκοπη και απλήρωτη εργασία, ή φυλάκιση, προς 'συμμόρφωση' τους.
Σύμφωνα με τον Richard Titmuss, υπάρχουν τρία συστήματα πρόνοιας.
- Το Υπολειμματικό μοντέλο, όπου το κράτος προσφέρει βοήθεια μόνο σε εξαιρετικά μεγάλη ανάγκη και σε εκείνους που δεν έχουν εισόδημα. Συνήθως, η βοήθεια είναι λίγη και έρχεται αργά.
- Το Βιομηχανικό μοντέλο, το οποίο συνδέει την παροχή βοήθειας με το εισόδημα και την πληρωμή φόρων, προστατεύοντας τους εργαζομένους και τις οικογένειες τους.
- Το Θεσμικό-Αναδιανεμητικό μοντέλο, όπου η βοήθεια δίδεται σε όλους τους πολίτες και θεωρείται δικαίωμα.
Οι σύγχρονες χώρες συνήθως χρησιμοποιούν ένα συνδυασμό των παραπάνω συστημάτων. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, υιοθέτησαν το Υπολειμματικό μοντέλο για τις οικογένειες και το Θεσμικό-Αναδιανεμητικό για την τρίτη ηλικία. Η Μεγάλη Βρετανία χρησιμοποιεί το Θεσμικό-Αναδιανεμητικό σύστημα για οικογένειες και παιδιά, αλλά κρατάει τα επιδόματα σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ώστε χορηγούνται έξτρα επιδόματα κατόπιν έγκρισης.
Στην πρώτη νίκη του ο Βρετανός πρωθυπουργός, κ. Κάμερον, ανακοίνωσε την περικοπή των επιδομάτων στους 'υψηλόμισθους' και βαθμιαία, τα επιδόματα αναπηρίας και ανεργίας χορηγούνται όλο και πιο δύσκολα.
Η στάση του Βρετανού πρωθυπουργού ακούγονταν πολύ ρομαντική τότε. Μιλούσε για την 'Μεγάλη Κοινωνία' της Μεγάλης Βρετανίας. Την κοινωνία όπου τα επιδόματα είναι αχρείαστα γιατί ο ένας απλώνει το χέρι στον άλλο και βοηθά.
Τον τελευταίο καιρό διαπιστώνω ότι απλά μας ευχόνταν καλή τύχη και να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας. Μια στάση χαρακτηριστική σε περιόδους κρίσεων, όπου το κράτος πρόνοιας αναγκάζεται να προνοεί λιγότερο.
Ο ρομαντισμός της 'Μεγάλης Κοινωνίας' έχει ξεθωριάσει προ πολλού. Πρόσφατα, όπως προκύπτει απο παράπονα ασθενών στο τελικό στάδιο της ζωής τους, οι συνεντεύξεις για παροχή επιδομάτων έχουν αποκτήσει ένα ακόμα ερώτημα:
'Πότε υπολογίζετε να πεθάνετε παρακαλώ?'
Άραγε, πως λέμε στα Αγγλικά 'θα σε γελάσω'?
