Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι ο άνθρωπος είναι έτσι πλασμένος κατασκευαστικά, από άποψη φυσιολογίας, που έχει συγκεκριμένες ικανότητες - δυνατότητες. Για παράδειγμα, εάν φάει πολλά αυγά ή κόκκινο κρέας, θα ανεβάσει χοληστερίνη. Εάν μείνει άυπνος πολλές μέρες, αποδιοργανώνονται όλες οι σωματικές λειτουργίες του. Εάν κάνει έρωτα, πλημμυρίζει από συγκεκριμένες ουσίες που εκκρίνει ο εγκέφαλος, οι οποίες προκαλούν το αίσθημα της ικανοποίησης. Εάν κάνει το πιο μικρό ή το μεγαλύτερο λάθος στη ζωή του, ο νους του εμφανίζει την τάση να δικαιολογηθεί, ασχέτως αν ο ίδιος γνωρίζει ότι σφάλλει. Εάν χάσει ένα αγαπημένο του πρόσωπο, μετά από την περίοδο του πένθους και της θλίψης, μπλοκάρει όλες τις αναμνήσεις μαζί του, ως μηχανισμό άμυνας, προστασίας και επιβίωσης. Είναι όπως όταν πέφταμε μικροί από το ποδήλατο και ματώναμε τα γόνατα ή τους αγκώνες μας. Αν δεν έπηζε το αίμα, θα πεθαίναμε από ακατάσχετη αιμορραγία, αλλά η φύση έχει προβλέψει ακόμη και για αυτό.
Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι ο άνθρωπος είναι προγραμματισμένος να διαχειρίζεται έναν συγκεκριμένο όγκο πληροφοριών, μέρος εκ των οποίων μπορεί να αφομοιώσει έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα και υπό την προϋπόθεση της επανάληψης. Όταν αυτός βομβαρδίζεται από πληροφορίες, το μόνο σίγουρο είναι πως αύριο θα βρίσκεται σε σύγχυση και δεν θα θυμάται τίποτα. Για τον λόγο αυτό, η διαδικασία της εκπαίδευσης έχει μια μεθοδολογία που στηρίζεται στην αργή και σταδιακή αφομοίωση, μέσω της επανάληψης, η οποία, όπως μας λέγανε στο σχολείο, είναι η μητέρα της μαθήσεως. Ξεκινάμε από τα νήπια να πλάθουμε πλαστελίνη, συνεχίζουμε μαθαίνοντας το αλφάβητο, για να φθάσουμε, μετά από χρόνια, στο σημείο να κατέχουμε πλέον τις γνώσεις που θα μας επιτρέψουν να τις χρησιμοποιήσουμε για όποιον σκοπό εμείς επιθυμούμε. Από το να κερδίσουμε χρήματα βρίσκοντας μια καλή δουλειά, για να αγοράσουμε ένα άνετο σπίτι με ιδιόκτητο πάρκινγκ και αποθήκη ή, απλώς, να τις εξαργυρώσουμε ηθικά για να βελτιώσουμε τον εαυτό μας.
Δύο καταλυτικοί παράγοντες, κατά τη διάρκεια της καθημερινής λήψης των πληροφοριών που δέχεται ένα άτομο, είναι η εικόνα και ο ήχος, το μάτι και το αυτί, στοιχεία τα οποία συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωσή του. Πειράματα έχουν δείξει πως, ανάμεσα στην εικόνα και τον ήχο, αυτό που υπερισχύει είναι το πρώτο. Εάν κλείσεις κάποιον σε έναν σκοτεινό θάλαμο και του προβάλλεις εικόνες, ενώ παράλληλα του αφηγείσαι, όταν αυτός βγει έξω από τον θάλαμο, θα έχει συγκρατήσει ό,τι έχει δει το μάτι και όχι αυτά που άκουσε.
Στο σύγχρονο περιβάλλον το οποίο ζούμε, όπου με το πάτημα ενός κουμπιού ανοίγεται μπροστά μας, στην οθόνη της τηλεόρασης ή του ηλεκτρονικού υπολογιστή, ένας ολόκληρος κόσμος από εικόνες και πληροφορίες, ο άνθρωπος μοιάζει ανίκανος να ελέγξει όλον αυτόν τον όγκο του οχετού που του πλασάρουν με όρους εμπορίας και διαφήμισης. Από το πως πουλάει κάποιο κανάλι ή εφημερίδα μια είδηση, ανάλογα με τα συμφέροντα που εκπροσωπεί τη δεδομένη στιγμή, μέχρι την τελευταία ανόητη αναφορά στο οποιοδήποτε άχρηστο υλικό μπορεί να σου παραγεμίσει τον εγκέφαλο. «Χρηστικές» πληροφορίες όπως: «Έρευνες της τάδε ομάδας του πανεπιστημίου του Μπουρδιστάν αποδεικνύουν πως οι ντομάτες κάνουν καλό στο έντερο» μπορούν κάλλιστα να αντικατασταθούν, σε λίγους μόνο μήνες, από την αντίστοιχη είδηση: «Έρευνες της τάδε ομάδας του πανεπιστημίου του Μαλακιστάν αποδεικνύουν πως οι ντομάτες δεν κάνουν καλό στο έντερο».
Δεν έχει καμία απολύτως σημασία αν οι ντομάτες κάνουν καλό ή κακό στο έντερο. Αν κάποιος επιθυμεί να τις φάει, το μόνο σίγουρο είναι πως θα το κάνει. Η πολτοποίηση της πληροφορίας, της δεδομένης για ορισμένους αλήθειας επειδή, απλώς και μόνο, το είπε το «Σούζι Channel» ή το διάβασαν στο «Βλαχομπαρόκ».blogspot στο internet έχει μία αιτία και ένα αποτέλεσμα. Η αιτία είναι ότι κάποιοι κάνουν τη δουλειά τους και το αποτέλεσμα πως, όλοι εμείς που τα ακούμε ή τα διαβάζουμε, δεν προλαβαίνουμε, λόγω της ταχύτητας με την οποία εναλλάσσονται οι εικόνες και οι ήχοι, να καταλάβουμε, μα κυρίως να κρίνουμε. Το αποτέλεσμα είναι πως, όλη αυτή η διαδικασία, μας μουδιάζει, προκαλεί σύγχυση και μας οδηγεί στην απραξία. Μας εξαντλεί ως προσωπικότητες.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των μικρών παιδιών, τα οποία, όντως, στην πρώιμη ηλικία τους εμφανίζονται να είναι υπερβολικά πιο έξυπνα από τις προηγούμενες γενιές. Οι ανεξάντλητες πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους σε συνδυασμό με το νεαρό της ηλικίας τους και τον υπό ανάπτυξη εγκέφαλό τους, τους επιτρέπουν να συγκρατούν τις γνώσεις πολύ πιο εύκολα από έναν ενήλικα. Αν και τα μικρά παιδιά μπορούν να εκπλήξουν με τις γνώσεις, τις ικανότητες ή την ωριμότητά τους, διαπιστώνουμε, ωστόσο, πως, μόλις αυτά λίγο μεγαλώσουν, παρουσιάζουν μια αδράνεια ανεξήγητη, μια νωθρότητα. Και ο λόγος που συμβαίνει αυτό δεν είναι άλλος από την υπερπληροφόρηση, η οποία αν και τους χαρίζει μεν μια εσωτερική ευφυΐα, τους στερεί όμως την ίδια την φυσιολογία τους. Αντί να βρίσκονται σε μια διαρκή κίνηση και ενέργεια, να δρουν και να ζουν, ξοδεύονται άσκοπα χτυπώντας με όλη τους τη δύναμη το πληκτρολόγιο του υπολογιστή στα παιχνίδια που παίζουν με κάποιον από την Αργεντινή ή την Μποτσουάνα της Αφρικής, ενώ εάν κατά τύχη ή δική τους ατυχία αναγκαστούν να παραβρεθούν σε κάποιο οικογενειακό τραπέζωμα την Ανάσταση ή την Πρωτομαγιά, συνήθως αμίλητοι και ναρκωμένοι, κοιτούν λεπτομερώς το πάτωμα, λες και θέλουν να μπουν μέσα στη γη και να εξαφανιστούν. Και δυστυχώς δεν μιλάμε απλώς για εφήβους, οι οποίοι έχουν το ελαφρυντικό ότι βρίσκονται σε μια περίεργη περίοδο της ζωής τους αλλά για ανθρώπους 25 - 30 ετών που ζουν σε έναν πλασματικό, μαραζωμένο κόσμο.
Ας δοκιμάσουμε, λοιπόν, να μειώσουμε τον χρόνο που ξοδεύουμε μπρος στις οθόνες, να μιλήσουμε, να ερωτευθούμε. Ας επιδιώξουμε να απλοποιήσουμε τη σκέψη μας, να νιώσουμε τα όμορφα και τα άσχημα που απλόχερα προσφέρει η ζωή. Να αμφισβητήσουμε, να κουραστούμε δίχως νόημα και να «ματώσουμε». Ας δοκιμάσουμε να προσπαθήσουμε, να τολμήσουμε για το αυτονόητο, γνωρίζοντας, εκ των προτέρων, πως το πιθανότερο από όλα είναι να αποτύχουμε.
Αθανάσιος Τσολιάς - Δημοσιογράφος
