• Αμαλιώ!!! Ε! Αμαλιώ, πού το λέτε μωρή κοπελιά μου; Για πρόβαλε μια ουλιά, απού θέλω να σε ρωτήξω…
• Είντα θέλεις θειά Κατεριά; (τσ’ απάκουσενε το Αμαλιώ και πόρισενε γιαμιάς όξω στο πάνιελο⁽²⁾).
• Ατζέμπις⁽³⁾ μπρε, μέσα ‘ναι ο αφεντάκης σου;
• Μέσα στο κατώι ‘ναι και σακιάζει τη γ-κοπρέ να τηνε πάει τσ’ ελές, απογύρισε τη γκαντουνάδα⁽⁴⁾ να του μιλήσεις απού τη μ-πόρτα.
• Ε! Γείτονα Κανάκη οθε μ-που το λες;
• Κόπιασε⁽⁵⁾ Κατεριά, επά ξάνοιξε, σακιάζω τη γ-κοπρέ να τηνε κουβαλήσω τσ’ ελές, γιατί ‘λεγα πως θα πάρω λίπασμα κι όντιμως⁽⁶⁾ ακρίβισενε και δε ν’ έω πώς να τ’ αγοράσω.
• Να συχωρεθεί η ψυχή τω γονέω σου γείτονα δόσ’ μου το γάιδαρο να πάω το κοπέλι στου γιατρού, γιατί Θέ μου κατέεις το, εφοβήθηκα πως θα μου ξεβγεί απόψε…
• Μα δε θωρείς⁽⁷⁾ ζάβαλε πως δε μου βολεί;
• Για το Θεό Κανάκη καλλιά να μου ποθάνει το κοπέλι…γή να βγάλεις τη γ-κοπρέ;
• Όι κακομάζαλε καλά βαρέ ‘ναι, επρήστηκενε ο λαιμός του κι ελόγιασα πως δε θα ξημερωθεί απ’ τσι ζάλες και τσι καΰλες του…
• Για πρόβαλε μπρε Κατεριά, έλα ‘πα να σου πώ, τηνε φώναξενε η Μαριγώ από το πανοπόρτι).
• Ε! Ήντα με θες γειτόνισσα;
• Άμε μωρή, άζουδη, σαν έει το κοπέλι πονόλαιμο στη γραί παπά-Κωστήδενα του παπά να του κάμει πραχτικά γιατρικουλίσματα να σου το γιατρέψει, να του πει προσευχές, εκειδά πάει ούλο το χωριό, όι να το γλακάς στου γιατρού, τάξε πως έεις τα περίσσια λεφτά να τονε πλερώσεις.
• Γλακά⁽⁸⁾ η Κατεριά στο σπίτι τση παπά-Κωστήδενας και φέρνει την πρακτική γιάτρενα στο αρρωστάρικο κοπέλι.

Εξάνοιξενε το Σηφαλιό απού ‘καιγενε σα ν-τη φωθιά επασπάτεψενε το μ-πρησμένο ν-του λαιμό, αποδαγκάθηκενε, εκούνησενε τη γ-κεφαλή τζη και ρώτηξενε.

• Πόσες μέρες μπρε Κατεριά πονεί ο λαιμός του κοπελιού;
• Θα ‘ναι κιαμιά ν-εβδομάδα, αλλά το πρήξιμο ατζανό μου εφανερώθηκε απού ταϋτέρου.
• Έπρεπενε να ‘ρθεις από ντε γιαμιάς να του ανοίξω το στόμα ν-του, να του πετάξω μ’ ένα μασουράκι μια φυσέ στύψη⁽⁹⁾ στο λαιμό να μη ν-έχει δα πράμα. Θωρώ και εμάζωξενε όμπυο⁽¹⁰⁾ γύρου – γύρου απού το σταφυλίτη κι είναι δύσκολη η γιατρειά. Ας είναι δα, τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, εις το όνομα του Θεού το παραδίδω τ’ αντράκι μου και στη χάρη του Αγίου Παντελεήμονα του πρώτου γιατρού του κόσμου. Έλα Κατεριά στριφογυρίσου, κάνε κουράγιο, μη σεκλετίζεσαι, κατέω να το ρεμεδιάρω κι ας μη ν-είμαι γιατρός. Πρώτα φέρε μου ένα ρόγδι και κύμινο.
• Άσου δα να κατεβώ στο μαγατζέ να δω αν αφήκανε κιανένα τα κούδεβλα⁽¹¹⁾.
• Εμά κακονίζικη τόσες ρογδές έχετε στο σώχωρο δε ν-έκανες κρεμανταλές για το χειμώνα;
• Χαράμις το ‘να απού ‘χει το σπίτι μου κερά γιάτρενα ούλα τα ‘χουνε φαωμένα!

Έφερενε η παπα-Κωστήδενα ρόγδι, τ’ άνοιξενε στη μέση το ξεκούφωσενε από τσοι σπόρους, επέταξε την μισή κούπα και την εζέστανε στη χώβολη, τηνε πασπάλισενε με κύμινο και ζεστή – ζεστή τη ν-ακούμπησενε στο μ-πρησμένο λαιμό του κοπελιού και τηνε ‘δεσενε με μια πετσέτα.

• Έφερα σου Κατεριά πολλά ρόγδια να κάνεις το γιατρικό μέχρι να μαλακώσει το πρήξιμο να γενεί σα ν-το γινωμένο σύκο. Τοτεσιδά θα ‘ρθεις να με φωνιάξεις. Να το σταυρώνεις καθ’ αργά και να προσεύχεσαι.

Απής εδά εμαλάκωσενε η απορροφή επελέκησενε η γιάτρενα ένα καλαμάκι, του ‘καμενε μια ψιλή – ψιλή μύτη εστυλομάχιασενε⁽¹²⁾ η μάνα το κοπέλι στο σίδερο του κρεβατιού, απού δεν είχενε νάκαρα⁽¹³⁾ ν’ ανατσαρώσει⁽¹⁴⁾ από την αρρώστια, έπλυνενε το καλαμάκι με τσικουδιά και τρύπησενε, τη μ-πληγή. Ετρέξανε ακαθαρσίες, έπλυνε και πάστρευε η παπα-Κωστήδενα τη μ-πληγή, τη σταύρωσε και σε λίγε μέρες εγιατρέφτηκε το Σηφαλιό και αρχίνηξενε να σκαρνεύγεται τσοι δρόμους και στα σώχωρα.

Λέξεις

• απορροφή του σταφυλίτη = περιαμυγδαλικόν απόστημα
• πάνιελο = σκέπαστρο δαπέδου σε ανώγειο (ιταλ. pagliolo)
• ατζέμπης = άραγε (τουρκ. acaba = μορ. ερωτηματ)
• καντουνάδα = γωνιά δρόμου (ιταλ. = cantonata)
• κόπιασε = έλα, πέρασε
• όντεμως = (συνδ.) αλλ’ όμως
• ζάβαλε = κακορίζικη (τουρκ. zavalli)
• γλακά = τρέχει
• στύψη = αλάτι θεϊκού αργιλίου και καλίου
• όμπυο = πύο
• κούδεβλα = παιδιά
• εστυλομάχιασενε = εκράτησε ακίνητο
• νάκαρα = αντοχές
• ανατσαρώνω = αντιστέκομαι

Κρητικές φράσεις

Όθε μ-πού το λες = προς τα που είσαι;

Να ‘ρθεις από ντε γιαμιάς = να ‘ρθεις αμέσως

Μη σεκλετίζεσαι, κατέω να το ρεμεδιάρω = μη στενοχωριέσαι, ξέρω να το γιατρέψω

Υ.Γ. Όταν χαλάσει ο σταφυλίτης

Βράσον αψυνθία με νερόν και το νερόν εκείνο βάλε εις πινάκι με ξύδι και μέλι να βράσουν αντάμα και εκείνο βάνε εις το στόμα να γουργουρίζεις εις το λαιμόν και ίαται.

Κρητικό Ιατροσόφιον του 19^ου αιώνα. Σελίδα 78

Αψινθία = ποώδες φυτό με πικρή γεύση