Γεώργιος Εμμ. Περπιράκης
Επίτιμος σχολικός σύμβουλος Π.Ε.
Το Σάββατο, 7 Μαρτίου 2015, πραγματοποιήθηκε στο ορεινό χωριό Θέρισο της Κυδωνίας, στα Ριζά της Μαδάρας, εκδήλωση για τον εορτασμό της επετείου της θερισιανής επανάστασης του 1905 που ξεκίνησε από το χωριό αυτό στις 10 Μαρτίου του 1905. Την εκδήλωση οργάνωσαν, όπως και κάθε χρόνο, η Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, ο Δήμος Χανίων και το Ίδρυμα Μελετών και Ερευνών ‘’ Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος’’. Την ελληνική κυβέρνηση εκπροσώπησε ο Υπουργός Οικονομίας και βουλευτής Χανίων κ. Γεώργιος Σταθάκης. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση που τέλεσε ο Μητροπολίτης Κυδωνίας και Αποκορώνου κ.κ. Δαμασκηνός ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στον ανδριάντα του Ελευθερίου Βενιζέλου από πολιτικές και στρατιωτικές αρχές, δήμοιυς, συλλόγους και σωματεία του Νομού Χανίων. Στεφάνι, επίσης, κατέθεσε και το Ατσιπόπουλο, το δεύτερο επαναστατικό κέντρο( η σύγκρουση των επαναστατών με το ρωσικό στρατό στις 2 Αυγούστου 1905 με τους 5 νεκρούς και τους διπλάσιους τραυματίες στο Βιολί Χαράκι έπαιξε απόφασιστικό ρόλο στην όλη εξέλιξη της επανάστασης). Η εκδήλωση συνεχίστηκε σε στεγασμένο χώρο, εξαιτίας της βροχής που έπεφτε ασταμάτητα. Ο κ. Νίκος Καλογερής, δισέγγονος του καπεταν Γιάννη Καλογερή από τους Κάμπους της Κυδωνίας, Αντιπεριφερειάρχης χωροταξίας και περιβάλλοντος αναφέρθηκε στο χρονικό της ημέρας με ένα λόγο, μεστό, άμεσο, λιτό αλλά πολύ περιεκτικό. Μια χορωδία τραγούδησε σχετικά ριζίτικα τραγούδια και μαντινάδες και η εκδήλωση έκλεισε με τα δώρα των διοργανωτών προς τον παριστάμενο υπουργό κ. Γεώργιο Σταθάκη και τη βράβευση μαθητών δημοτικών σχολείων που πρώτευσαν σε γραπτό διαγωνισμό για τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου αυτής.
Το Θέρισο υπήρξε η κορύφωση μιας εντονόνατης πολιτικής αντίθεσης ανάμεσα στον Ύπατο Αρμοστή, πρίγκιπα της Ελλάδας Γεώργιο και τον Ελευθέριο Βενιζέλο που υπέβοσκε, αλλά εκδηλώθηκε το Μάρτιο του 1901 με την απόλυση του Βενιζέλου από την κρητική κυβέρνηση με την κατηγορία του ΄΄ανθενωτικού΄΄. Η πρώτη σοβαρή διάσταση απόψεων μεταξύ των δύο ανδρών σημειώθηκε το Σεπτέμβριο του 1900, όταν ο πρίγκιπας ενημέρωσε τις κυβερνήσεις των προστατίδων Δυνάμεων( Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Ρωσία ) ότι σκοπεύει να επισκεφθεί τις πρωτεύουσες τους και να ζητήσει να πραγματοποιηθεί η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, όσο το δυνατό γρηγορότερα. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος δυσαρεστήθηκε από την πρωτοβουλία που ανέλαβε ο πρίγκιπας την οποία χωρίς προηγουμένως να ζητήσει τη γνώμη των Συμβούλων ( υπουργών) της κρητικής κυβέρνησης. Ο ελληνικός θρόνος χάραζε την ελληνική εξωτερική πολιτική, και προσδιόριζε τους στόχους και τις επιδιώξεις της, ως εκ τούτου και ο Γεώργιος που ακολουθούσε πιστά τις οδηγίες της ελληνικής αυλής θεωρούσε ότι η επίλυση του κρητικού ζητήματος αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα δική του και κανείς άλλος δεν έχει δικαίωμα να εκφράζει γνώμη για αυτό. Ο Ύπατος Αρμοστής στήριζε την πολιτική του στους συγγενικούς δεσμούς που είχε με τις αυλές της Ευρώπης και είχε τη βεβαιότητα ότι αυτές θα βοηθήσουν να πραγματοποιηθεί η Ένωση. Αγνοούσε, όμως, ότι η εξωτερική πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων και οι στόχοι που αυτή επιδιώκει δεν χαράσσονται με βάση το συναίσθημα ή τους συγγενικούς δεσμούς, αλλά αποκλειστικά και μόνο με βάση τα εθνικά τους συμφέροντα, όπως αυτά τα αντιλαμβάνεται η καθεμιά. Αντίθετα ο Βενιζέλος, γνωρίζοντας τους βαθύτερους στόχους της παρουσίας των δυνάμεων στην Κρήτη, αλλά και αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα τους είχε διαφορετική άποψη για την πολιτική που έπρεπε να ακολουθηθεί για να φτάσει το εθνικό θέμα σε αίσιο τέλος. Καταρχήν αμφισβητούσε το δικαίωμα του πρίγκιπα ότι μόνο αυτός ήταν αρμόδιος να χαράζει την εξωτερική πολιτική χωρίς να ζητά τη γνώμη κανενός και πίστευε ότι λόγο σε αυτό το θέμα, και μάλιστα αποφασιστικό, είχε και ο κρητικός λαός. Πίστευε ότι η άμεση επίτευξη της ένωσης τη δεδομένη χρονική στιγμή ήταν αδύνατη. Η παράταση του αρμοστειακού καθεστώτος στην αρχική του μορφή κρατούσε το νησί υποχείριο των Δυνάμεων και έρμαιο των αλληλοσυκρουόμενων συμφερόντων τους. Είχε την άποψη ότι η πορεία προς την ένωση έπρεπε να είναι προοδευτική με επιμέρους στόχους και επιδιώξεις. Πρώτα έπρεπε να ολοκληρωθεί η αυτονομία με το δικαίωμα του κρητικού λαού αυτός και μόνο αυτός να εκλέγει τον ανώτατο άρχοντα. Στη συνέχεια να απομακρυνθούν από την Κρήτη τα ξένα στρατεύματα και να αποκτήσει το νησί πολιτοφυλακή ( στρατό) και να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να επιτύχει τον εθνικό στόχο, την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Ο Βενιζέλος υπέβαλε δύο φορές την παραίτηση του από την κυβέρνηση,, η οποία όμως δεν έγινε δεκτή και τελικά ο πρίγκιπας τον απέλυσε, κατηγορώντας τον ως ΄΄ανθενωτικό΄΄. Μετά από αυτό ακολούθησε μια σκαιή κατασυκοφάντηση του Βενιζέλου, τόσο στον κρητικό τύπο, όσο και στον ελληνικό. Επιχείρηση που συντόνιζε ο ιδιαίτερος γραμματέας του Γεωργίου, Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος.
Ο τότε επίσκοπος Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, Διονύσιος Καστρινογιαννάκης, έγραψε στον Εθνάρχη… Ελευθέριε μου, ως κεραυνός ενέσκηψε κατ εμού και πάντων των φιλούντων σε και των αγαπώντων την πατρίδα ειλικρινώς η απόλυσις Σου. Λυπούμαι εν καρδία όχι Σε, αλλά τον δυστυχή τόπον, καθ ου πλήγμα φοβερόν είναι η απομάκρυσις. Έχεις αρκούσαν φιλοπατρίαν, και εν τη καρδία σου είναι τόσον αγνόν το πυρ της προς το έθνος ημών και την πατρίδα μας αγαπάς, ώστε δεν αμφιβάλλω ότι δεν θα επιτρέψεις να κυριαρχήσουν εν τη σκέψει σου ιδέαι άλλαι παρά εκείναι ας το πραγματικόν συμφέρον του έθνους και της Κρήτης μας σοι επιβάλλουν. Ναι, δι΄υψηλόφρονος διαγωγής θ΄ανυψωθής και εις σεαυτόν και εις αυτούς εκείνους οίτινες εφαντάσθησαν ότι ηδύναντο να σε ταπεινώσωσι σε συκοφαντούντες σε. Οι άνθρωποι καταρρίπτουσιν ους ο Θεός προώρισε εις θέσιν υπέροχον. Νικά δε πάντοτε ο ισχυρότερος.
Εν Ρεθύμνη τη 22 Μαρτίου 1901. Μετά πόνου ψυχής και καρδίας ο ασπαζόμενος και υπεραγαπών σε αδελφός σου, Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Διονύσιος.
Ο Βενιζέλος στην αρχή σιώπησε, αργότερα όμως ανέλαβε μια έντονη αντιπολιτευτική δράση από τις στήλες της εφημερίδας του Ο ΚΗΡΥΞ και σιγά σιγά συσπείρωσε κοντά του τους αντπολιτευόμενους που προέρχονταν στην αρχή από νέους που σπούδαζαν στην Αθήνα αλλά και ανθρώπους της ανερχόμενης αστικής τάξης. Η απολυταρχική διακυβέρνηση του πρίγκιπα, η καθυστέρηση της επίτευξης του εθνικού στόχου σε συνδυασμό με την οικονομική δυσπραγία είχαν ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της αντιπολιτευτικής μερίδας. Στις εκλογές του 1903 ο Βενιζέλος δεν κατόρθωσε να πείσει τον κρητικό και εξέλεξε 4 μόνο βουλευτές.
Το Φεβρουάριο του 1905 η ενωμένη αντιπολίτευση διακήρυξε ότι δεν θα λάβει μέρος στις εκλογές του Μαρτίου του 1905 και ότι διατηρεί το δικαίωμα των ένοπλων συναθροίσεων.
Στις 10 Μαρτίου 1905 ο Ελευθέριος Βενιζέλος με τους συναρχηγούς του Κωνσταντίνο Φούμη και Κωνσταντίνο Μάνο και ενώπιον άοπλων αλλά και ενόπλων Κρητών κήρυξε από το Θέρισο Κυδωνίας την ομώνυμη επανάσταση και την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και συνακόλουθα τη βελτίωση των όρων λειτουργίας της Κρητικής Πολιτείας και την απαλλαγή του τόπου από την απολυταρχία.
Η επανάσταση πέρασε από διάφορα στάδια. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος καθόλη τη διάρκεια του ένοπλου αγώνα επέδειξε εξαιρετική διπλωματική δεινότητα και η φήμη του ξεπέρασε τα στενά όρια της Μεγαλονήσου. Η επανάσταση έληξε το Νοέμβριο του 1905 με ένα έντιμο συμβιβασμό, όταν πια ο Βενιζέλος διαπίστωσε ότι η περαιτέρω συνέχιση του αγώνα κατέστη αδύνατη. Και μπορεί μεν η επανάσταση να μη πέτυχε την ένωση της Κρήτης, πέτυχε όμως να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της Κρητικής Πολιτείας και να αλλάξει τις παραμέτρους του κρητικού ζητήματος. Ο πρίγκιπας εγκατέλειψε την Κρήτη το Σεπτέμβριο του 1906 και διορίστηκε αντικαταστάτης του από το βασιλιά της Ελλάδας ο πολιτικός Αλέξανδρος Ζαίμης. Και έπρεπε να έλθουν οι νικηφόροι Βαλκανικοί πόλεμοι του 1912 για να προβεί η Ελλάδα στην de facto ένωση της Κρήτης με τη δύναμη των όπλων της στις 12 Οκτωβρίου 1912 και αργότερα την 1 Δεκεμβρίου 1913 να γίνει η επίσημη ενσωμάτωση του νησιού με την Ελλάδα. Η επανάσταση ανέδειξε, επίσης, την ηγετική φυσιογνωμία του Βενιζέλου και τη διπλωματική του δεινότητα με αποτέλεσμα αυτόν να εμπιστευθεί ο Στρατιωτκός Σύνδεσμος μετά το κίνημα στο Γουδί το 1909, να αναλάβει την πολιτική εξουσία της διακυβέρνησης της χώρας.
