Το κοινωνικό μήνυμα που πέρασε φέτος, μέσα από το Ρεθεμνιώτικο καρναβάλι, ήταν ενάντια στο «bullying», δηλαδή «κατά της σχολικής βίας».

Στο Άγγλο-Ελληνικό Λεξικό του Φυτράκη (2006) η λέξη «bully» περιγράφεται ως εξής: «προπηλακίζω, εκφοβίζω, τρομοκρατώ κάποιον/κάποια, κάνω τον παλικαρά».

Το bullying συσχετίζεται συνήθως με τη βία στο σχολείο. Χρειάζεται να διευκρινίζουμε όμως, πως το bullying μπορεί να εμφανίζεται, όπου υπάρχουν συγκεντρώσεις ατόμων, όπως στη δουλειά, σε ιδρύματα, στο στρατό, στον οικογενειακό περιβάλλον, μέσω διαδικτύου κ.α.

Ο εκφοβισμός, εκ μέρους του θήτη/των θητών και ο φόβος, εκ μέρους του θύματος, συν οι παράλογες και τραγικές εικόνες, οι οποίες παρακολουθούνται από τους παρατηρητές, δεν αφήνουν άθικτη κανέναν και καμία!

Ο εκφοβισμός και ο φόβος, είναι τα κυριότερα στοιχεία, τα οποία συμβάλλουν στο να παρατείνετε το bullying. Δεν μιλάει κανείς;

Όποιος τολμά να μιλήσει, ταυτόχρονος φοβάται… να μην γίνει το επόμενο στόχο. Κάποιοι άλλοι, οι οποίοι αναφέρουν σημάδια ή έχουν υποψίες για τα φαινόμενα του bullying, τους καθησυχάσουμε! Έπειτα από ένα χρονικό διάστημα σιωπής/αμηχανίας, η κατάσταση έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις και αφήνει τραύματα, που σε αρκετές περιπτώσεις είναι μη αναστρέψιμα, σημαδεύοντας και τον θύμα και τον θήτη και τους παρατηρητές για πάντα…

Στις 29 Ιανουαρίου του 2014 έγινε μια ανακοίνωση στο tweet/iran.jpg για έναν εκπαιδευτικό στο Ιράν, ο οποίος ξύρισε το κεφάλι του και εμφανίστηκε έτσι στη τάξη του 8-χρονού μαθητή που είχε χάσει τα μαλλιά του λόγω ασθένειας. Οι συμμαθητές όχι μόνο σταμάτησαν να κοροϊδεύουν τον συμμαθητή τους, ξύρισαν επίσης όλοι τους το κεφάλι, για συμπαράσταση. Ο δάσκαλος παρατήρησε, αντίδρασε και έκανε την παρατήρηση του… βίωμα. Έδωσε μια εικόνα προς μίμηση.

Στο Ρέθυμνο, επίσης, υπάρχουν γονείς οι οποίοι βρήκαν ανταπόκριση, όταν ανέφεραν περιπτώσεις του bullying στη διεύθυνση του σχολείου των παιδιών τους. Σημειώνω, πως οι παρατηρήσεις τους, ακολουθηθήκαν άμεσα από ανοιχτές συζητήσεις και αναφορές στην προσευχή, στην τάξη και στα παιδιά χωριστά. Μερικές φορές ενημερώθηκαν και οι αντίστοιχοι γονείς.

Το bullying δεν είναι μια απλή εκδήλωση βίας, με την έννοια που το ένα παιδί χτυπάει τον άλλον, είτε για να μετρήσουν τις δυνάμεις τους, είτε υπερασπίζοντας τον εαυτό τους σε περίπτωση καβγάς. Την άλλη μέρα πιθανότατα να παίζουν πάλι μαζί ή θα τους τρώει ο άλλος. Καλό είναι να ξέρει κανείς να υπερασπίσει τον εαυτό του. Συνήθως λείπει η αυτοπεποίθηση/αυτοεκτίμηση στα άτομα, τα οποία πέσουν θύμα του bullying.

Στο bullying δεν υπάρχει αναμέτρηση δυνάμεων. Υπάρχουν αποκλεισμός, έκθεση του άλλου ατόμου, λεκτική ή/και σωματική βία, προς όφελος του «νταή/ηγέτη» και την ακολουθία του. Σε τι ωφέλει; Προς κάλυψη αδυναμιών ή φόβων του bully/θήτη; Παίζει ρόλο και η ευχαρίστηση στην κυρίευση του άλλου/της άλλης;

Στις μέρες μας, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες, με την μετάδοση «εκθετικό» υλικό, μέσω κινητού τηλεφώνου/διαδικτύου, να στρέφουν ολόκληρα σχολειά εναντίων ενός μαθητή/μαθήτρια. Έχω δει άτομα να φτάσουν σε βουλιμία, ανορεξία και απόπειρες αυτοκτονίας για μια εικόνα που δεν ήταν καν προσβλητική. Το θύμα είχε πιστέψει πως η εικόνα που μεταδόθηκε ήταν προσβλητική, επειδή συνοδευόταν από αρνητικές λεκτικές παρατηρήσεις και χαρακτηρισμοί. Βεβαίως κράτησε το «μεγάλο κακό» μυστικά από τους γονείς.

Στο διαδίχτυο μπορείτε να δείτε ένα βίντεο (review.in.gr/greece/bullying από την ABC: european Anti Bullying Campaign), στον οποίο σε λίγα λεπτά δείχνει τις πιο συχνές τρόπους εκδήλωσης βίας στο σχολείο. To βίντεο εστιάζεται στην παρατήρηση της βίας. Βλέπουμε έναν συμμαθητή αφενός να παρακολουθεί τη βία, η οποία εξασκείται από τους «θήτες». Οι θήτες χαίρονται κάθε τους πράξη. Αφετέρου ο μαθητής παρατηρεί το στεναχωρημένο θύμα, ο οποίος δέχεται την βία χωρίς να αντιδράσει.

Προβληματισμένος ο συμμαθητής, για το πως και πότε και που να αναφέρει αυτό που παρατηρεί, μετά από λίγες μέρες αντιδρά. Το μήνυμα του βίντεο είναι: να μιλήσουμε. Ο συμμαθητής αποφασίζει να μιλήσει και ο δάσκαλος ακούει και ανοίγει συζήτηση στη τάξη. Το θύμα όμως… έχει εξαφανιστεί!

Συμβαίνει συχνά, πως τα θύματα αλλάζουν σχολείο, με την ελπίδα πως αλλού θα είναι καλύτερα. Μερικές φορές βοηθάει. Δεν είναι εγγύηση όμως για καλύτερο βίωμα στις υπόλοιπες ζωές τους. Από έρευνα προκύπτει, πως τα θύματα σχολικής βίας κουβαλάνε μια ζωή το βάρος μαζί τους.

Για να μπορέσει ο μαθητής να αφήσει το βάρος πίσω του, χρειάζεται και ο ίδιος να ανακαλύπτει πώς βρέθηκε στη θέση του «θύματος». Επίσης χρειάζεται να εφοδιαστεί μια θετική εικόνα για τον εαυτό του και να εκπαιδεύεται σε εναλλακτικές αντιδράσεις.

Οι «θύτες» χρειάζονται μια ανάλυση, για πιο λόγο βρίσκονται στη θέση του «θύτη», να κατανοήσουν τι κάνουν και να αποκτήσουν άλλους τρόπους να στρέφουν τη προσοχή απάνω τους.

Οι παρατηρητές χρειάζονται επίσης υποστήριξη, για να μάθουν που μπορούν να αφήσουν ανώνυμα και ασφαλές το μήνυμά τους.

Επικίνδυνα γίνεται η χρήση του λόγου, εάν υπάρχει σκοπιμότητα, αρχίζουμε να απομονώνουμε τα επιλεγμένα θύματα και να τα βομβαρδίσουμε με λεκτική ή σωματική βία. Η λεκτική βία οδηγεί σε συντρίμμια που ξεπερνά τη ζημιά της σωματικής βίας.

Η λεκτική βία δεν αφήνει οπτικά σημάδια και συνήθως περνάει απαρατήρητη από τον έξω κόσμο, το οποίο κόσμο, στις περισσότερες των περιπτώσεων, μαγεύεται από την τέλεια εμφάνιση του «τέρας» που κρύβεται πίσω από το ωραίο πρόσωπο που θέλει να δείξει προς τα έξω. Το πετυχαίνει. Μόνο το θύμα κατανοεί την ακριβή έννοια των λέξεων και παραλύεται κυριολεκτικά και δεν είναι σε θέση να αντιδράσει.

Σκοπός είναι η υποταγή του επιλεγμένο θύμα για να αποκτήσει ο «δυνατότερος» την αίσθηση της ευχαρίστησης. Την ευχαρίστηση αυτή, την αποκτά όταν νιώθει πως κυριαρχεί τον άλλον και μπορεί να τον ελέγχει.

Ο ανθρώπινος νους είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην αίσθηση της ευχαρίστησης και μόλις την αποκτά πιθανόν να εθίζεται σ΄αυτήν. Έπειτα, ο νους ψάχνει για περισσότερη ευχαρίστηση και επαναλαμβάνει τη διαδικασία της υποταγής του απομονωμένου και θεωρητικά αδύναμου ατόμου.

Για να καταλάβουμε τι ακριβώς αποτέλεσμα έχει η λεκτική βία, δείτε «Emeli Sande – My kind of love (RedOne and Alex P Remix)». Στο «βιντεοκλίπ» οι άσχημες λέξεις σχηματίζονται σε σφαίρες. Σφαίρες να τρυπιούνται το δέρμα του οποίου και της οποίας δέχεται τη λεκτική βία. Λέξεις, που χρησιμοποιούμε για να δείξουμε στους αγαπημένους (!) το εξής «Ό,τι και να κάνεις δεν αρκεί!» ή «Δεν αξίζεις!». Επομένως θεωρούμε τους άλλους: άχρηστοι, ανεπαρκή, αδύναμοι. Οι λέξεις αφήνουν τραύματα και χρειάζονται ράμματα. Πονάνε αυτά τα ράμματα και αφήνουν σημάδια.

Οι σφαίρες μεταλλάζονται σε σχήμα φτερών. Στο τέλους του «κλιπ» όλοι οι τραυματίες ζωντανεύουν και ευτυχίσουν. Αυτή είναι η άλλη πλευρά των λέξεων. Οι λέξεις, οι οποίες μας δίνουν φτερά, όταν συνοδεύονται από σκέψη και συναίσθημα αγάπης. Κυριολεκτικά μας δίνουν φτερά, και νιώθουμε πως είμαστε ικανοί για τα πάντα. Αυτή η ενέργεια είναι δημιουργική, δεν κοστίζει τίποτα. Χρειάζεται απλώς να αλλάξουμε … το λεξιλόγιό μας. Ένα θετικό λεξιλόγιο αλλάζει την οπτική μας γωνία.

Προτείνω να κάνουμε μια αναθεώρηση του λεξιλογίου ή ίσως καλύτερα μια αναθεώρηση της σκέψης μας. Πόσες φορές σκεφτόμαστε ή εκφράσουμε, ότι θεωρούμε τον εαυτό μας καλύτερος/καλύτερη από τον άλλον, ή θεωρούμε πως ο άλλος δεν μας καταλαβαίνει.

Οι λέξεις μας μπερδεύουν γενικότερα, επειδή ο καθένας μας έχει αποκτήσει ένα διαφορετικό ερμηνευτικό φίλτρο. Επομένως βλέπουμε την πραγματικότητα από τη δίκια μας σκοπιά, βασισμένη στις εμπειρίες μας. Έτσι έχουμε και όλοι δίκιο!

Ας μην περιμένουμε να μας κατανοεί ένας άλλος άνθρωπος σ’ αυτό το πλανήτη. Ξεκινάμε να βλέπουμε κάτι θετικό στον άλλον και θα του το μεταφέρουμε με θετικές λέξεις. Καλό είναι να συνοδεύονται οι θετικές λέξεις από μια θετική έκφραση στο πρόσωπο. Πιο σημαντικά θεωρούνται: ο τρόπος με τον οποίο λέμε κάτι, ο τόνος της φωνής μας και ή έκφραση του προσώπου μας την ώρα που μιλάμε.

Η αυτοπεποίθηση, η αυτοεκτίμηση και η θετική εικόνα για τον εαυτό μας είναι έμφυτο. Την χάνουμε στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, επειδή βομβαρδιζόμαστε από παρατηρήσεις και αρνητικές αξιολογήσεις. Μπορούμε να αποκτήσουμε πάλι μια θετική εικόνα για τον εαυτό μας σταδιακά και συνειδητά, όταν βρισκόμαστε σένα θετικό περιβάλλον με θετικές σκέψεις, οι οποίες εκφράζονται σε θετικές λέξεις.

Όλοι έχουμε στοιχεία του θύτη και του θύματος. Πότε μας βολεύει τη μια πλευρά και πότε την άλλη. Όποιος υποφέρει από μια απ’ αυτές τις πλευρές χρειάζεται τη βοήθειά μας. Όμως, το θύμα σπανίως ζητάει βοήθεια και ο θύτης δεν νιώθει πως χρειάζεται βοήθεια. Ίσως μόνο ο παρατηρητής είναι σε θέση να αντιδράσει.

Ας αντιδράσουμε και ας μην αφήνουμε τον φόβο να μας κυριαρχήσει. Ίσως αυτό είναι το καλύτερο μήνυμα που μπορούμε να περάσουμε στα παιδιά…

SOS στο τηλέφωνο: «1056»

Αυτή είναι η εθνική γραμμή για παιδιά, ανώνυμα και χωράς χρέωση.

ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ

• Πρόκειται για περιθωριοποίηση ενός μαθητή από τους συμμαθητές της τάξης ή από όλο το πληθυσμό των μαθητών (του δημοτικού σχολείου, γυμνασίου, λυκείου, πανεπιστημίου), που έχουν στρέψει εναντίον του.

• Στοιχεία του θύματος συμπεριλαμβάνονται αυτά που του ξεχωρίζουν σε μαθησιακό επίπεδο (π.χ. μαθησιακή δυσκολία ή αριστούχο), στην εξωτερική εμφάνιση (π.χ. υπέρβαρο, σωματική διαφοροποίηση, ομορφιά), στην συμπεριφορά όταν επικοινωνεί μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο (καλό, αποστασιοποιημένο, παρορμητικό ή κινητικό), σε κοινωνικό ή οικονομικό επίπεδο.

• Στοιχεία του θύτη σε πλειοψηφία έχουν σχέση με μια αίσθηση ανασφάλειας/κατωτερότητας ή για λόγους εκδίκησης, ζήλιας.

• Αντίδραση του θύματος: Το θύμα προσπαθεί να κρύψει τα γεγονότα, πιστεύοντας πως αποφεύγει έτσι χειρότερες καταστάσεις. Ψυχολογικές και σωματικές αντιδράσεις: ανορεξία/βουλιμία, κατάθλιψη, διαταραχή του ύπνου, επιθετικότητα, αποστασιοποίηση από οικογενειακές και σχολικές δραστηριότητες, μειωμένη σχολική απόδοση, μέχρι και απόπειρες αυτοκτονίας.

• Αντίδραση του θύτη: Ο θύτης παίρνει ευχαρίστηση από την «δυνατή» του θέση που επικρατεί απεναντίας του θύματος και από τον «θαυμασμό» των συμμαθητών του. Έχει παγιδέψει τον εαυτό του, επειδή φοβάται μήπως χάσει την δύναμή του, την αίσθηση ανωτερότητας και τον θαυμασμό των συμμαθητών. Για να μην πέφτει στα μάτια των συμμαθητών του, πρέπει να συνεχίσει να απειλεί το θύμα. Οι υπόλοιποι συμμαθητές ακολουθούν τον θήτη, εισπράττοντας ευχαρίστηση που συσχετίζεται με την θέση του «δυνατού» και ακολουθούν τον θύτη από φόβο, να μην γίνονται και αυτοί θύμα και προτιμούν να μείνουν κοντά στον θύτη.

ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ : ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

• Επιβεβαιώνουμε στο θύμα, ότι δεν φταίει.
• Εκπαιδεύουμε και υποστηρίζουμε την αυτοάμυνά του.
• Διορθώνουμε την αρνητική εικόνα, που έχει δημιουργηθεί, για τον εαυτό του.
• Βοηθάμε να ξεπεράσει τον φόβο να εξωτερικεύει αυτό που έχει υποστεί και βιώνει ακόμα.
• Παρέχουμε ψυχολογική υποστήριξη, επειδή το bullying θεωρείται βαριά μορφή τραυματικής εμπειρίας.
• Ενημερώνουμε το σχολείο και οργανώνουμε μια θετική «συζήτηση/συνάντηση» στην οποία ακούμε τις δυο πλευρές. Δίνουμε οδηγίες πώς να αντιμετωπιστούν στο μέλλον όμοιες καταστάσεις.