Του γιατρού Γιάννη Γ. Τσουδερού
Αμέσως, μετά το Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, πολλοί άρχισαν να εκμεταλλεύονται το αίσθημα της ελευθερίας, την οποία υπερασπίστηκαν και κέρδισαν στον πόλεμο. Μετά αρχίσαμε να πλειοδοτούμε, δήθεν εν ονόματι της ελευθερίας. Όλα ελεύθερα. Είμαι δημοκράτης, έλεγαν. Ζήτω η ελευθεριότητα!
Με αυτή την ψυχική έξαρση και αδαή έπαρση ξεχάσαμε τελείως πως η υπεράσπιση της ίδιας της δημοκρατίας, που είναι μια ιδέα, γίνεται με ιδέες, οι οποίες γεννιούνται, καλλιεργούνται και αναπτύσσονται μόνο στο χώρο της σοβαρής φιλοσοφίας και σκέψης. Ο ευτελισμός της δημοκρατίας, την οποία είχαν δημιουργήσει οι πρόγονοί μας, έχει συντελεστεί. Τώρα, ζητούμενό της είναι δώστε ελευθερία να κινείται το χρήμα παγκόσμια κι ανεξέλεγκτα.
Τελικά, την κρίση της δημοκρατίας τη δημιούργησαν οι νέες οικονομικό-πολιτικές θεωρίες, τύπου Χάγεκ και Φρίντμαν της Σχολής του Σικάγου. Αυτές, οι διάφορες φιλοσοφικό-οικονομικές θεωρίες, ευαγγελίζονταν και δίδασκαν το Αφήστε ελεύθερες τις αγορές. Οι αγορές ξέρουν και να διορθώνουν μόνες τους τα οικονομικά προβλήματα. Είναι αυτές οι οποίες τελικά δημιούργησαν τον κακοποιό καπιταλισμό που μας ταλανίζει και σήμερα με τις οικονομικές κρίσεις του (1994 Μεξικό, 1995 Βραζιλία, 1998 κραχ Ρωσίας-Γιέλτσιν, 2008 ΗΠΑ και λίγο αργότερα Ευρώπη). Άρα, η ολιγαρχία του καπιταλισμού, όπως εξασκείται μέσα από τις λειτουργίες των ανεξέλεγκτων αγορών, προκαλεί σε τακτά χρονικά διαστήματα επεισόδιο πτώχευσης σε κάποια χώρα του οικονομικά παγκοσμιοποιημένου πλανήτη μας. Το παράδοξο είναι ότι μετά από την πτώχευση ξαναγεννιέται ο ίδιος πάντα καπιταλισμός, όπως ακριβώς γίνεται στο μύθο του Φοίνικα, που ξαναγεννιέται από τις στάχτες του, απαράλλακτος όπως πρώτα.
Τελευταία, όμως, το οικονομικό-πολιτικό κλίμα αλλάζει. Ακούγονται φωνές, φοβισμένες, που διατυπώνουν τη σκέψη ότι η μοιρολατρική στάση και συμπεριφορά μας, που επιτρέπουν στον αδηφάγο καπιταλισμό να αναγεννιέται όπως ο μυθολογικός Φοίνικας, δεν πάει άλλο. Χρειάζονται πια πολιτικές λύσεις. Λύσεις ριζικές, οι οποίες σύμφωνα με κάποιους ειδικούς, όπως ο ελβετός κοινωνιολόγος Ζαν Ζιγκλέρ, απαιτούν η διόρθωση της δημοκρατίας να γίνει και με τη δημιουργία ενός διεθνούς δικαστηρίου, όπως της Νυρεμβέργης, για να δικάσει τους αρπακτικούς οικονομικούς δολοφόνους των λαών, οι οποίοι είναι ως επί το πλείστον στελέχη τραπεζών, χρηματιστηρίων, ιδιωτικών ασφαλιστικών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Είναι, κυρίως, αυτού του είδους τα ιδρύματα που έφεραν την ανθρωπότητα στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα. Κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από ένα τεράστιο έλλειμμα δημοκρατίας.
Κύρια γνωρίσματα της δημιουργίας του σημερινού οικονομικού τέρατος, δηλαδή της υπερσυσσώρευσης του χρήματος σε λίγα ιδιωτικά χέρια, είναι από τη μια το ένστικτο της αρπακτικότητας του ανθρώπου και από την άλλη η παράλογη διαχείριση των κρατικών φόρων.
Οι φόροι κανονικά δίνουν τη δυνατότητα στο κράτος να δημιουργήσει κρατικό κεφάλαιο για να το χρησιμοποιήσει για την εξυπηρέτηση του πολίτη με την κατασκευή δημοσίων έργων και την παροχή υπηρεσιών. Παράλληλα, με τους φόρους γίνεται και κάποια αναδιανομή του πλούτου που προκύπτει από τις ιδιωτικές οικονομικές δραστηριότητες, σύμφωνα περίπου με τη θεωρία του Κέινς.
Οι πολιτικοί, με γνώμονα και τα πιστεύω τους στις διάφορες οικονομικές θεωρίες, σχημάτισαν ομάδες, τα λεγόμενα κόμματα. Τα κόμματα σύντομα διαμόρφωσαν διαφορετικές απόψεις, σχετικές κυρίως με τα οικονομικό-κοινωνικά θέματα. Άλλα από αυτά πίστευαν ότι είναι το κράτος που πρέπει να ρυθμίζει καθ’ ολοκληρίαν τα θέματα της οικονομίας, άλλα ότι πρέπει να παρεμβαίνει εν μέρει σ’ αυτά και άλλα πίστευαν ότι η οικονομία μπορεί και πρέπει να αυτορυθμίζεται, χωρίς καμιά κρατική παρέμβαση. Με αυτό τον τρόπο σχηματίστηκαν δύο κύρια οικονομικό-πολιτικά ρεύματα. Το ένα πρεσβεύει ότι η λειτουργία και η διαχείριση της οικονομίας ανήκει μόνο στο κράτος, το οποίο την ελέγχει και την κατευθύνει. Το άλλο ρεύμα δέχεται ότι το κράτος ελέγχει την οικονομία, αλλά δεν τη διευθύνει ούτε και παρεμβαίνει στη λειτουργία της. Το πρώτο ρεύμα λέγεται κομμουνισμός, το δεύτερο λέγεται φιλελευθερισμός.
Σ’ ότι αφορά τους φόρους που εισπράττει το κράτος, με την πάροδο του χρόνου η αποστολή τους άλλαξε και αντί να αποτελούν εργαλείο ακριβοδίκαιης ρύθμισης της κατανομής του πλούτου στις κοινωνικές τάξεις διοχετεύονται και ενισχύουν τον καπιταλιστικό πλούτο, ενώ επιβαρύνονται απ’ αυτούς όλο και περισσότερο οι κατώτερες οικονομικά τάξεις, οδηγούμενες στη φτώχεια.
Συμπέρασμα; Και τα δύο πολιτικά ρεύματα, κρατισμού ή φιλελευθερισμού σοσιαλισμού, όταν διαφθείρονται παρεκκλίνουν από τις κοινωνικές αποστολές τους και εκφυλλίζονται σε ολοκληρωτικά καθεστώτα με συγκεντρωτική ισχύ. Αιτία της εκτροπής αυτής και παραποίησης της εξουσίας είναι το ένστικτο της αρπακτικότητας που έχει το ζώο-άνθρωπος.
Κοιτάζουμε το γεράκι και το θαυμάζουμε για το μεγαλείο που έχει όταν βουτά αστραπιαία και αρπάζει το αντικείμενο του πόθου του, που μπορεί να μη είναι μόνο η ανάγκη για την τροφή του, αλλά και η χαρά από το θάνατο του αντιπάλου. Θαυμάζουμε το γεράκι για την αλάθητη ακρίβεια με την οποία εκτελεί τη θανατική ποινή του ανίσχυρου θύματός του. Κανείς μας, όμως, δεν θυμάται τη δυστυχία του. Είναι γνωστό πως το μάτι του γερακιού έχει την ιδιότητα να βλέπει μόνο ένα ελάχιστο τμήμα του χώρου μέσα στον οποίο πετά. Έχει οξύτατη κεντρική όραση, αλλά πολύ μικρό οπτικό πεδίο. Είναι σα να βλέπει μέσα από σωλήνα. Σκανάρει μόνο τον χώρο, ποτέ όμως δεν τον αντιλαμβάνεται στο σύνολό του. Βλέπει μόνο το στόχο του και κατευθύνεται προς τα πάνω του. Καταλαβαίνετε, βέβαια, τη δυστυχία αυτού του πλάσματος που δε μπορεί να δει το σύνολο της ομορφιάς της φύσης. Δεν μπορεί να δει τη μαγευτική εικόνα μιας ανατολής ή μιας δύσης συνολικά.
Κι όμως, με τον τρόπο που βλέπει το γεράκι αντιλαμβανόμαστε κι εμείς σήμερα και μαθαίνουμε τα θέματα της οικονομίας. Αφαιρέσαμε το παγκόσμιο ανθρώπινο περιεχόμενο της εικόνας της οικονομίας και περιοριστήκαμε να βλέπουμε ευδιάκριτα μικρά εστιακά σημεία της μόνο. Απ’ αυτά τα σημεία σχηματίζουμε μια παραμορφωμένη εικόνα για το γενικό γίγνεσθαι και με αυτή προσπαθούμε να χαράξουμε τη νέα παγκόσμια οικονομική πολιτική.
Ιέρακες λοιπόν; Δε βλέπουμε τη συνολική οικονομία με όλες τις διαστάσεις της και τις επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στον πλανήτη μας, αλλά από αποσπασματικά κομμάτια της επιφάνειάς της νομίζουμε ότι την γνωρίζουμε όλη. Λάθος μεγάλο. Η δημοκρατία, σ’ αυτές τις διαδικασίες σκέψης, είναι απούσα.
Άλλωστε, είναι γνωστό ότι η δημοκρατία γεννιέται και παραμένει μόνο μέσα σ’ ένα πλαίσιο ελευθερίας, η οποία είναι έννοια απόλυτα φιλοσοφική. Γι αυτό ο Τσόμσκι λέει ότι οι σημερινοί διανοούμενοι κάνουν ότι χρειάζεται ώστε οι άνθρωποι να παραμένουν υπάκουοι, αμόρφωτοι και … προγραμματισμένοι. Αποτέλεσμα. Η δημοκρατία νοσεί. Το χρήμα τη διαχειρίζεται. Δεν την υπηρετεί. Η νόσος είναι πλέον και βαριά και χρόνια. Η ελπίδα ανόρθωσής της μοιάζει ακόμα μακριά. Ζούμε ένα νέο Μεσαίωνα. Είναι ο Νεομεσαίωνάς μας.
Θα προσπαθήσουμε άραγε καμιά φορά να δούμε το πρόβλημα της οικονομίας μέσα από το πρίσμα της δημοκρατίας, για την ύπαρξη της οποίας είναι απαραίτητη η ελευθερία; Μακάρι.
