Την Παρασκευή συμπληρώθηκαν 97 χρόνια από τη μεγάλη Οκτωβριανή Επανάσταση. Η αστική κυβέρνηση Κερένσκι ανατράπηκε από τους εργάτες και στρατιώτες, υπό την καθοδήγηση των μπολσεβίκων. Η σοσιαλιστική επανάσταση ήταν γεγονός.
Αυτή ήταν η πρώτη απόπειρα της εργατικής τάξης, μαζί με τους συμμάχους της, να οικοδομήσει μια νέα κοινωνία, τη σοσιαλιστική, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, χωρίς ανεργία, πείνα, φτώχεια, με το λαό, τους εργαζόμενους να βρίσκονται στην εξουσία, μέσα από του δικούς τους εργατικούς - λαϊκούς θεσμούς. Η εξέλιξη αυτή σφράγισε όλον τον 20ό αιώνα. Η εργατική τάξη βγήκε από το περιθώριο, στο προσκήνιο της Ιστορίας. Οι επαναστάσεις που ακολούθησαν, είτε νίκησαν, είτε ηττήθηκαν, άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους, όχι μόνο στην Ιστορία του εργατικού κινήματος, αλλά στο σύνολο της ανθρωπότητας.
Η 70χρονη προσπάθεια οικοδόμησης της νέας κοινωνίας, παρόλο που ηττήθηκε, δεν ήταν μια «τραγωδία», όπως προσπαθούν πολλοί να την παρουσιάσουν. Ήταν ό,τι πιο σημαντικό, ό,τι πιο λαμπρό έχει φτιάξει ο εργαζόμενος άνθρωπος στην ιστορία. Το αποδεικνύουν τα μεγάλα βήματα που έγιναν στην απελευθέρωση των εργαζομένων από το βάρος αιώνων σκλαβιάς, δουλείας, εκμετάλλευσης. Τα μεγάλα βήματα στην οικονομική, κοινωνική, αλλά και ιδεολογική απελευθέρωση. Η ΕΣΣΔ έγινε σημείο αναφοράς για τους εργαζόμενους όλου του κόσμου και όχι μόνο αυτών που ακολουθούσαν τους κομμουνιστές. Οι εργάτες είχαν τη δική τους πατρίδα, τη χώρα που έκαναν εκείνοι κουμάντο.
Οι ανατροπές του σοσιαλισμού, η επικράτηση της αντεπανάστασης στα τέλη της δεκαετίας του 1980 - αρχές 1990, αποτέλεσαν ένα ιστορικό πισωγύρισμα. Η αρνητική επίδραση αυτών των εξελίξεων είναι βαριά πάνω στο κομμουνιστικό κίνημα, αλλά και ευρύτερα στις εργατικές - λαϊκές μάζες, τις επιπτώσεις θα τις ζούμε για χρόνια. Δεν είναι μόνο ότι έγειρε η πλάστιγγα σε παγκόσμιο επίπεδο ολοκληρωτικά υπέρ του καπιταλισμού, λύνοντας τα χέρια για τις αναγκαίες επιδρομές στα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα, στις κατακτήσεις που με μια έννοια «περιφρουρούσε» η ύπαρξη των σοσιαλιστικών κρατών τα προηγούμενα χρόνια. Είναι και η βαθιά επίδραση σε ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο, η υποχώρηση των σοσιαλιστικών, κομμουνιστικών ιδεών, η αποθέωση του ανορθολογισμού, η ενίσχυση αντιδραστικών αντιλήψεων που συνοδεύουν κάθε αντεπανάσταση. Είναι η κυριαρχία της απογοήτευσης, της πεποίθησης ότι «αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτέ», της ματαιότητας για τον αγώνα, για την πάλη, για τη συμμετοχή στο κίνημα.
Την περίοδο της αντεπανάστασης, δεν ήταν μόνο οι αστοί, οι πολιτικοί και ιδεολογικοί εκπρόσωποι του κεφαλαίου που βιάστηκαν να προεξοφλήσουν το τέλος του σοσιαλισμού-κομμουνισμού. Ήταν και όσοι, προερχόμενοι από το κομμουνιστικό κίνημα, έσπευσαν να αποκηρύξουν μετά «βδελυγμίας» την ιστορική αυτή απόπειρα, να πετάξουν το παιδί μαζί με τα απόνερα. Αυτοί στήριξαν μέχρι τέλους και με θέρμη την αντεπανάσταση στην τελική της φάση, το ρόλο του Γκορμπατσόφ και της περεστρόικα. Αυτοί που έσπευσαν στις αγκάλες της σοσιαλδημοκρατίας και της αστικής τάξης κατηγορούσαν όσους εξέφραζαν προβληματισμούς και κριτικές σκέψεις, ως«δογματικούς»και«παλαιολιθικούς».. Δε προκαλούν εντύπωση αυτές τις ημέρες και νερόβραστοι και ακίνδυνοι ύμνοι στην Οχτωβριανή Επανάσταση, που βεβαίως καταλήγουν στην ανάγκη της... κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ. Οι ίδιοι, στις κρίσιμες συνθήκες του 1989 - 1991, μίλαγαν για «πλήρη χρεοκοπία αυταρχικών και γραφειοκρατικών καθεστώτων», κατηγορούσαν όσους υπερασπίζονταν το σοσιαλισμό ως «νοσταλγούς περασμένων μεγαλείων που κλαίνε στα ερείπια των αλλοτινών φρουρίων που σωριάστηκαν», συντασσόμενοι με την κυρίαρχη αστική προπαγάνδα, όπως για παράδειγμα, μια σειρά συνεντεύξεις που δόθηκαν τότε από στελέχη του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ.
Το γιατί τα πράγματα οδηγήθηκαν στην ήττα και την αντεπανάσταση είναι λογικό να απασχολεί το κομμουνιστικό κίνημα, αλλά και ευρύτερα εργαζόμενους. Κάθε ΚΚ είναι υποχρεωμένο να μελετήσει αυτό το ζήτημα, να βγάλει συμπεράσματα, αν θέλει να κάνει βήμα προς το μέλλον. Απέναντι σε αυτή την ευθύνη και υποχρέωση στάθηκε το ΚΚΕ, κάνοντας μια μακρόχρονη προσπάθεια μελέτης. Το βασικό ζήτημα είναι ότι η αντεπανάσταση δεν πραγματοποιήθηκε ως αποτέλεσμα μιας εξέγερσης, μιας ένοπλης αντιπαράθεσης, μιας οργανωμένης παρέμβασης αστικών δυνάμεων. Πραγματοποιήθηκε από τα μέσα και από τα πάνω, με ευθύνη των ίδιων των ΚΚ, των κομμάτων που ηγούνταν δηλαδή της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Η τελική φάση αυτής της διαδικασίας, την περίοδο 1989 - 1991, ήρθε ως αποτέλεσμα μακρόχρονης οπορτουνιστικής διάβρωσης των ΚΚ. Σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής υιοθετήθηκαν ξένα στοιχεία προς τη σοσιαλιστική οικοδόμηση που προέρχονταν από τον καπιταλισμό και τους νόμους της αγοράς. Ενισχύθηκαν κοινωνικές δυνάμεις, οι οποίες τελικά κυριάρχησαν μέσα στα ΚΚ, που είχαν συμφέρον να βάλουν φρένο στην επαναστατική διαδικασία. Αυτές οι δυνάμεις κατάφεραν τελικά να ανατρέψουν τη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Αποδείχθηκε, λοιπόν, ότι η ταξική πάλη συνεχίζεται σε όλη τη διαδικασία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Όποιος αγνοήσει αυτά τα συμπεράσματα, αδυνατεί να δώσει απαντήσεις στο γιατί. Ακόμα περισσότερο αδυνατεί να διαμορφώσει αντίληψη για το σοσιαλισμό σήμερα, καθώς και την ανάλογη στρατηγική που είναι αναγκαία για το σήμερα και το μέλλον. Η εποχή των σοσιαλιστικών επαναστάσεων είναι μπροστά μας.
Νικολακέας Άλκης
Πτυχιούχος Κοινωνιολογίας του
Πανεπιστημίου Κρήτης
