Επιμέλεια Θοδωρής Ρηγινιώτης
Λένε πως ο Νοέμβρης, μαζί με τον Ιούλη, είναι οι μήνες με τις περισσότερες γνωστές και αγαπημένες γιορτές αγίων. Γιορτές, που ο ορθόδοξος λαός μας τις πανηγύριζε κάποτε πηγαίνοντας στην εκκλησία, σταματώντας τις εργασίες του (όταν είχε τη δυνατότητα, π.χ. τις αγροτικές εργασίες και τις δουλειές του νοικοκυριού) και γενικά τις ζούσε βαθιά μέσα στην ψυχή του. Πολλοί μάλιστα ήξεραν τη βιογραφία και το απολυτίκιο (το πιο επίσημο τροπάριο) των αγίων που γιορτάζουν, είχαν στο σπίτι τους την εικόνα τους, άναβαν καντήλι και θύμιαζαν την παραμονή κάθε γιορτής, πήγαιναν στον εσπερινό, όταν υπήρχε ναός των αγίων στον τόπο τους κ.τ.λ.
Επίσης αρκετοί συνήθιζαν να διαβάζουν, το βράδυ της παραμονής, τον παρακλητικό κανόνα του αγίου που γιόρταζε αύριο, δηλ. την «παράκλησή του», όπως λέμε, ένα μουσικό και ποιητικό έργο που απευθύνεται στον άγιο.
Ο εορτασμός αυτός είναι κομμάτι του πολιτισμού μας, κομμάτι της ψυχής του λαού μας, και το ότι σήμερα κοντεύουμε να ξεχάσουμε αυτή την πλευρά της ζωής είναι ένα από τα σημάδια ότι ο πολιτισμός μας έχει πάρει την κάτω βόλτα. Δε γιορτάζουμε πια τους αγίους μας, δεν τους ξέρουμε και δεν έχουμε στηρίγματα στα κοινωνικά προβλήματα, τα οικονομικά ή οικογενειακά μας προβλήματα και την προσωπική δυστυχία που μας βασανίζει. Αν τους ξέραμε, θα είχαμε παραδείγματα από τη ζωή τους για ν’ αντιμετωπίσουμε με σωστό τρόπο κάθε δυσκολία…
Μάλιστα, τις γιορτές αυτές δεν τις γιόρταζαν μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι Ρώσοι, οι Σέρβοι, οι Βούλγαροι, οι Ρουμάνοι, οι Ουκρανοί, οι Γεωργιανοί και γενικά όλοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί όλων των λαών, οι αληθινοί αδελφοί μας και συνοδοιπόροι μας προς τον ουρανό. Έτσι, οι γιορτές αυτές έχουν μια παγκόσμια διάσταση. Ευτυχώς, δεν έχουν σβήσει εντελώς. Όχι ακόμα, τουλάχιστον…
Ας μοιραστούμε – σαν αντίδωρο – λίγα λόγια για κάποιους γνωστούς αγίους, αγαπημένους του λαού μας, που γιορτάζουν αυτό το μήνα.
8 Νοεμβρίου: η σύναξη των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των αγίων επουρανίων δυνάμεων (αγγέλων). Στις 8 του Νοέμβρη η Ορθόδοξη Εκκλησία όλου του κόσμου γιορτάζει τους αγγέλους. Οι άγγελοι είναι δημιουργήματα του Θεού, που δημιουργήθηκαν πριν από το δικό μας κόσμο, ζουν στα δικά τους μέρη της δημιουργίας του Θεού (στον «ουρανό», όπως λέμε μεταφορικά), είναι άγιοι και βρίσκονται σε ενότητα και αδιάκοπη επικοινωνία με το Θεό.
Δεν είναι θεοί, αλλά δημιουργήματα του Θεού, όπως κι εμείς οι άνθρωποι. Είναι αθάνατοι, όχι επειδή έχουν από μόνοι τους αθανασία, αλλά επειδή τους τη χαρίζει ο Θεός, όπως τη χαρίζει στην ψυχή των ανθρώπων και θα τη χαρίσει και στο σώμα μας μετά τη δευτέρα παρουσία και την ανάσταση των νεκρών. Συχνά ο Θεός στέλνει αγγέλους στον κόσμο μας, για να φέρουν μηνύματα στους ανθρώπους ή να τους βοηθήσουν σε δύσκολες καταστάσεις. Οι άγιοί μας, μάλιστα, διδάσκουν πως κάθε ορθόδοξος χριστιανός, όταν βαφτίζεται, παίρνει από το Θεό ένα φύλακα άγγελο. Δεν ξέρουμε πώς και πότε μας βοηθάει ο άγγελός μας. Πάντως δε μας εμποδίζει να κάνουμε το κακό, ούτε ν’ αρνηθούμε το Θεό, γιατί σέβεται την ελευθερία μας. Όταν πεθάνουμε, οδηγεί την ψυχή μας στον ουρανό.
Μακάρι να πεθαίνουμε την πιο κατάλληλη ώρα. Και αυτή η ώρα είναι, όχι όταν θα έχουμε πια γεράσει, αλλά όταν θα είμαστε έτοιμοι για τον παράδεισο. Ας είμαστε έτοιμοι κάθε στιγμή κι ας αφήσουμε το Θεό να επιλέξει την κατάλληλη ώρα που ο άγγελός μας θα μας οδηγήσει κοντά Του. Δεν υπάρχει θάνατος, μόνο ένα ταξίδι στην αιώνια ζωή.
Τους αγγέλους τους ξεχωρίζουμε σε εννέα «είδη», που τα ονομάζουμε «τάγματα». Από την Αγία Γραφή και τους αγίους ονομάζονται: Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Αρχές, Εξουσίες, Δυνάμεις, Κυριότητες, Θρόνοι, Χερουβείμ και Σεραφείμ. Τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ είναι τα πιο φωτεινά τάγματα, που βρίσκονται «πιο κοντά» στο Θεό από όλα τα πλάσματα του κόσμου.
Επίσης στην Αγία Γραφή αναφέρονται τρία ονόματα αρχαγγέλων: Μιχαήλ, Γαβριήλ και Ραφαήλ. Σε οράματα αγίων, όπως του αγίου Νήφωνα, εμφανίζεται και ένας τέταρτος αρχάγγελος, ο Ουριήλ.
Ο άγιος Δημήτριος του Ροστώφ (ένας Ρώσος Πατέρας της Εκκλησίας) γράφει πως η γιορτή των αγγέλων τοποθετήθηκε στις 8 Νοεμβρίου για τον εξής λόγο:
Στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, πριν από αυτό που ξέρουμε, πρώτος μήνας του έτους ήταν ο Μάρτιος. Άρα ο Νοέμβριος ήταν ένατος μήνας (αυτό σημαίνει και το όνομα «Νοέμβριος» στα λατινικά, τη γλώσσα των αρχαίων Ρωμαίων: ένατος). Επειδή οι άγγελοι είναι εννέα τάγματα, η γιορτή τους τοποθετήθηκε στον ένατο μήνα του χρόνου. Επίσης, οι άγγελοι θα συνοδεύσουν τον Κύριο στην δευτέρα παρουσία Του, όπως αναφέρεται πολλές φορές στην Καινή Διαθήκη. Η δευτέρα παρουσία ονομάζεται στην Εκκλησία «όγδοη ημέρα» (της δημιουργίας του κόσμου). Έτσι, οι άγγελοι γιορτάζονται την όγδοη ημέρα του αρχαίου ένατου μήνα, δηλ. 8 Νοεμβρίου.
Την ίδια μέρα γιορτάζει και το όνομα Σταμάτης, επειδή, κατά την παράδοση της Ορθοδοξίας, ο αρχάγγελος Μιχαήλ «σταμάτησε» τους αγγέλους, όταν υπήρχε κίνδυνος να φύγουν από το Θεό και να ακολουθήσουν τον κακό αρχάγγελο, που από τον υπερβολικό εγωισμό του έχασε την αγιότητα και τη λάμψη του και έγινε ο διάβολος. Πολλοί άγγελοι τον ακολούθησαν, αλλά ο αρχάγγελος Μιχαήλ, με τη στάση του, την ταπείνωση και την αγιότητά του, επηρέασε τους περισσότερους αγγέλους και έβαλε φρένο στην αποστασία.
Υπάρχει βέβαια και άγιος Σταμάτιος, νεομάρτυρας από το Βόλο, που τον σκοτώσανε οι Τούρκοι το 1680 και γιορτάζει στις 16 Αυγούστου.
9 Νοεμβρίου: του αγίου Νεκταρίου του Θαυματουργού. Ο άγιος Νεκτάριος είναι ένας σύγχρονος άγιος, που έζησε τα έτη 1846-1920. Φτωχό παιδί και πολύ πιστό, ξενιτεύτηκε για να δουλέψει σε ηλικία 13 ετών! Έζησε μια περιπετειώδη ζωή με μεγάλες ταλαιπωρίες, στις οποίες τον στήριξε η πίστη και η καθημερινή θερμή προσευχή του στο Χριστό και την Παναγία.
Σπούδασε, απέκτησε μεγάλη μόρφωση, έγινε μοναχός και ιερέας και σε ηλικία 43 ετών χειροτονήθηκε επίσκοπος Πενταπόλεως της Λιβύης (Αφρική) από τον πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρόνιο. Επειδή όμως κάποιοι άλλοι αρχιερείς φοβήθηκαν ότι ίσως γίνει πατριάρχης (ενώ ήθελαν τη θέση αυτή για κάποιον δικό τους), τον συκοφάντησαν στον πατριάρχη, με συνέπεια την εξορία του από την Αφρική στην Ελλάδα.
Στην Ελλάδα ο άγιος έζησε καινούργιες ταλαιπωρίες, που δε σταμάτησαν μέχρι την κοίμησή του στις 9 Νοεμβρίου 1920. Η καλοσύνη και η ταπείνωσή του έλαμψαν όταν κάποια στιγμή έγινε διευθυντής στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή, στην Αθήνα, όπου φοιτούν υποψήφιοι ιερείς. Εκεί κέρδισε την αγάπη όλων, λόγω της δικής τους αγάπης προς όλους. Ποτέ δεν τιμώρησε φοιτητές, αλλά όταν κάποιοι παρέβαιναν τους κανονισμούς της Σχολής, τιμωρούσε τον εαυτό του με ασιτία (απεργία πείνας) τριών ημερών. Έτσι οι φοιτητές – που τον είχαν αγαπήσει πολύ – πρόσεχαν να μην κάνουν παραβάσεις.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ίδρυσε το περίφημο μοναστήρι της Αγίας Τριάδας στην Αίγινα, με πρώτη ηγουμένη την τυφλή μοναχή Ξένη από τα Χανιά, που επίσης θεωρείται αγία. Εκεί γνώρισε νέες συκοφαντίες και διώξεις…
Χρόνια μετά την κοίμησή του, το σώμα του βρέθηκε άφθαρτο. Εξετάστηκε μάλιστα από γιατρό και πιστοποιήθηκε η θαυματουργική αφθαρσία του. Βρέθηκε άφθαρτος τρεις φορές, και μόνο μετά από 20 χρόνια, όταν άνοιξαν πάλι τον τάφο του, βρήκαν μόνο τα οστά του. Τότε εμφανίστηκε στο όνειρο μιας μοναχής και την πληροφόρησε ότι ο ίδιος είχε ζητήσει από το Θεό να διαλυθεί το σώμα του, για να πάρουν οι χριστιανοί τα λείψανά του ως ευλογία.
Ο άγιος ήταν θαυματουργός ενώ ακόμη ζούσε, αλλά μετά την κοίμησή του τα θαύματα και οι εμφανίσεις του πολλαπλασιάστηκαν, με αποτέλεσμα να γίνει ένας από τους πιο αγαπημένους αγίους των Ελλήνων (και όχι μόνο). Η πρώτη εκκλησία του χτίστηκε στα Χανιά, ενώ και στο Ρέθυμνο υπάρχει ναός του, μεγάλο προσκύνημα για τους Ρεθεμνιώτες.
Κάποια στιγμή ο άγιος συκοφαντήθηκε ότι συμμετείχε στον αναθεματισμό του Ελευθερίου Βενιζέλου, το 1916. Η κατηγορία αυτή, όπως απέδειξε με σχετική μελέτη του ο π. Χρυσόστομος Παπαδάκης, πρωτοσύγκελου της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης & Αρκαδίας (νομού Ηρακλείου), δεν ευσταθεί.
11 Νοεμβρίου: του αγίου μεγαλομάρτυρα Μηνά του Θαυματουργού. Ο άγιος Μηνάς ήταν Αιγύπτιος, στρατιώτης στο ρωμαϊκό στρατό. Όταν το ρωμαϊκό κράτος καταδίωκε, βασάνιζε και σκότωνε τους χριστιανούς, συνελήφθη (λίγο μετά το 300 μ.Χ.) και του έγινε πρόταση ν’ αρνηθεί το Χριστό και να λατρέψει τους ειδωλολατρικούς θεούς. Εκείνος αρνήθηκε, με αποτέλεσμα να βασανιστεί φρικτά και τελικά να θανατωθεί.
Ο άγιος Μηνάς δεν έπαψε να κάνει εμφανίσεις και θαύματα σε όλες τις εποχές. Είναι γνωστή η εμφάνισή του στο Ηράκλειο το Πάσχα του 1826, όπου σταμάτησε τους Τούρκους από το να σφάξουν τους χριστιανούς. Επίσης, στη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, στην Αφρική, το 1942, εμφανίστηκε και βοήθησε τους Συμμάχους (ανάμεσά τους και Έλληνες) να νικήσουν τους Γερμανούς (ναζί), οδηγώντας ένα κοπάδι άγριες καμήλες ενάντια στο στρατόπεδο των Γερμανών. Τεκμήριο του γεγονότος είναι ότι οι σύμμαχοι, αν και δεν ήταν Ορθόδοξοι, αλλά αλλόδοξοι, έδωσαν στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας τον τόπο αυτό, ώστε να ανακαινισθεί ο ναός και να κτισθεί Μοναστήρι, ως ευχαριστία προς τον Άγιο Μηνά.
Στο Ελ Αλαμέιν, κατά την παράδοση, ήταν ο τάφος του αγίου, και το όνομα «Ελ Αλαμέιν» ερμηνεύεται ως «τόπος του Μηνά». Η Αιγυπτιακή Εφημερίδα (η παλαιότερη αγγλόφωνη εφημερίδα της Μέσης Ανατολής) ανέφερε αυτό το θαύμα στις 10 Νοεμβρίου 1942.
(Αναλυτικά στο: http://www.johnsanidopoulos.com/2010/11/miracle-of-saint-menas-in-el-alamein-in.htm - από εκεί και η εικόνα, που προέρχεται από το Ιερόν Κελλίον του Αγίου Μηνά, Μονή Μεγίστης Λαύρας, Άγιο Όρος).
