Σταθεροί τόποι
Μας λείπουν οι σταθεροί τόποι Με χώμα και πέτρες. Εκεί που ριζώνουν και μεγαλώνουν τα δέντρα. Τόποι γενέθλιας αναφοράς. Αφετηρίας και επιστροφής. Αναχώρησης και εξόδου. Εξίσου στον κόσμο. Του καθενός. Όλων.
Μας λείπουν οι τόποι ιδεών. Οι δρόμοι αναζήτησης. Αναζήτησης της γνώσης. Τα μονοπάτια της κατανόησης. Η ψηλάφηση της αλήθειας. Όλα αυτά, τόπος αγώνα και αγωνίας για την ελευθερία.
Τόποι γης και τόποι ιδεών ορίζουν τον τόπο της συνείδησής μας. Μέσα στην αέναη μεταβολή τους, η συνείδηση αυτοπροσδιορίζεται. Αενάως αυτοπροσδιοριζόμενη η συνείδηση έρχεται αντιμέτωπη με τον έξω κόσμο. Τις ήδη διαμορφωμένες κοινωνικές συνθήκες και παγιωμένες σχέσεις. Πάντοτε σε αναζήτηση σταθερού τόπου. Σταθερού τόπου από τον οποίο μπορεί να προκύψει μια τοποθέτηση. Μια θέση. Θέση αφετηριακή και κινητήρια.
Σε κάθε ιστορική φάση η αναζήτηση του σταθερού τόπου από την συνείδηση, δηλαδή η αυτεξουσία της συνείδησης, έρχεται αναπόφευκτα αντιμέτωπη με κάθε εξουσία, όποιας μορφής, που θέλει να επιβάλλει το δικό της όριο. Στην εξέλιξη του χρόνου η σύγκρουση αυτή παραμένει διαρκής. Είναι τελικά η σύγκρουση ελευθερίας.
Αλληλεγγύη παντού
Αλληλεγγύη παντού. Σε όλα τα σημεία της χώρας όσοι μπορούν, όπως μπορούν και όσο μπορούν να συγκροτήσουν άτυπες δομές αλληλεγγύης και υποστήριξης προς αυτούς που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Και επειδή όσο εγγύτερο είναι το επίπεδο τόσο πιο γνωστές είναι οι ανάγκες των ανθρώπων, τόσο πιο άμεση και αποτελεσματική μπορεί να είναι η υποστήριξη προς αυτούς. Όχι ως πράξη φιλανθρωπίας με την αστική εκφυλισμένη της έννοια, αλλά ως εκδήλωση γνήσιας πρόθεσης συνύπαρξης και συμπόρευσης, σε μια πορεία που αναγκαστικά είναι κοινή – κοινή για όλους μας. Και ως τέτοια οφείλουμε να την προσεγγίζουμε.
Την ίδια στιγμή παραμένει επιτακτική η ανάγκη της συλλογικής δράσης. Ποτέ δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι, όταν μια ελεύθερη συνείδηση συναντιέται με μια άλλη ελεύθερη συνείδηση, κανένα εμπόδιο δεν είναι αξεπέραστο.
Ο καθένας ξεχωριστά ας επιχειρήσει να αντιμετωπίσει αυτό το κενό νοήματος γράφοντας το μανιφέστο του εαυτού του.
Ο καθένας διεκδικώντας και το λόγο και τη συμμετοχή, επιχειρεί να ορίσει τι είναι και που θέλει να πάει, κατευθυνόμενος προς τη νέα συλλογική αναζήτηση.
Από κει περνάει ο ανηφορικός δρόμος για την ανάκτηση της αξιοπρέπειας, τα δικαιώματα και την ελευθερία.
Βία: Ο καρπός της ήττας
Η βία, σε όλες τις φάσεις της ιστορικής εξέλιξης είναι σύμφυτη με την κοινωνική και πολιτική διάσταση κάθε συλλογικής οντότητας. Μικρής ή μεγάλης. Είναι αφέλεια να προσπερνάει κανείς αυτή την αλήθεια.
Στον αγώνα για πρόοδο και εξέλιξη ο άνθρωπος και η ανθρωπότητα, κάνοντας βήματα προς την κατεύθυνση του αυτοπροσδιορισμού, της αυτονομίας και της ελευθερίας του, ανακάλυπτε την πολιτική. Στο βαθμό που το πετύχαινε και η πολιτική μετουσιωνόταν σε κανόνες και θεσμούς συνύπαρξης, ο άνθρωπος άφηνε πίσω του και πάντως ριζικά αποδυνάμωνε τη βία, ως έναν από τους θεμελιώδεις συντελεστές των κοινωνικών πραγμάτων.
Η πολιτική είναι ο θεσμικός έλεγχος της βίας. Όπου η πολιτική είναι ζωντανή,. εκεί η βία υποχωρεί, μπαίνει στο περιθώριο και χάνει κάθε αια ωγς εναλλακτική λύση.
Όπου η πολιτική παραμένει ζωντανή, η βία ως διαδικασία επίλυσης και διευθέτησης ζητημάτων δεν έχει θέση. Η σύγκρουση, συστατικό στοιχείο κάθε κοινωνίας σε κίνηση, εξελίσσεται υπακούοντας σε κανόνες που ορίζουν τους τρόπους εξέλιξης αυτής της σύγκρουσης, απωθώντας τη βία και θέτοντάς την εκτός κάθε κοινωνικού και πολιτικού –εν συγκρούσει πάντοτε –αξιακού πλαισίου.
Η άρνηση του φόβου
Η σημαία του φόβου ανεμίζει στον αέρα. Πολλοί προσπαθούν σταθερά να την κρατήσουν. Να ανεμίζει στην κορυφογραμμή της εποχής. Να την βλέπουν οι πολλοί και να τρομάζουν. Μιλάω για την πορεία προς τις κάλπες.
Ο φόβος ως απειλή, ως κίνδυνος, ως τέλος, ήταν και θα είναι πάντα ένα στοιχείο της πολιτικής. Ένα στοιχείο της πολιτικής σύγκρουσης. Ιδιαίτερα στις εποχές της κρίσης. Δηλαδή στις εποχές της μετάβασης. Όπου η αμφιβολία, η αβεβαιότητα και το άγνωστο,. μέσα από την ανασφάλεια που γεννάει, γίνονται πηγή συντήρησης, άρνηση της μεταβολής και εναγκαλισμός με το παρελθόν. Γίνονται στασιμότητα και μαρασμός.
Βαδίζοντας προς τις εκλογές πολλά κέντρα παίρνουν τη σημαία του φόβου στα χέρια τους. Και μάλιστα κέντρα αντίρροπα. Η συμβατική και η αντισυμβατική επιλογή (τις συνηθίσαμε ως μνημόνιο και αντιμνημόνιο) συμπίπτουν σε αυτό το σημείο σε αγαστή συνάρτηση.
Η συμβατική επιλογή προτάσσει το φόβο, επικαλούμενη τα τρέχοντα επιχειρήματα της ακυβερνησίας, της αστάθειας και της αβεβαιότητας του αύριο.
Η αντισυμβατική επιλογή προτάσσει την καταστροφή, την άρνηση κάθε προσπάθειας που έχει ήδη γίνει, τη διαγραφή κάθε ελπίδας, το αδιέξοδο.
Ιερή είναι μόνο η ελευθερία
Αν γυρίσει πίσω κανείς με τη φαντασία του σε προηγούμενες δεκαετίες, π.χ. τη δεκαετία του ΄70 ή του ΄80 ή και του ΄90, θα γελάει με τις ακλόνητες βεβαιότητες εκείνης της εποχής. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ασπάζεται το μεγάλο λαϊκό ηγέτη Καντάφι, τα κομμουνιστικά κόμματα της Ευρώπης, κυρίαρχα και έτοιμα να φέρουν την επανάσταση μέχρι τις ακτές του Ατλαντικού, η Σοβιετική Ένωση παντοδύναμη μπροστά στην κατάκτηση του κοσμου, με βάση τη νομοτελειακή εξέλιξη της Ιστορίας, όπως την όριζαν τα ιερά κείμενα.
Σήμερα, λίγα χρόνια μετά, ούτε καν μια σταγόνα στο χρόνο της Ιστορίας, όλα αυτά έχουν καταρρεύσει. Θρύψαλα που τα παίρνει ο άνεμος των αλλαγών.
Μα που πήγαν αυτές οι νομοτελειακές βεβαιότητες που όριζαν την τύχη μας πέρα από τη θέλησή μας και εναντίον της. Που πήγαν οι μεγάλες διακηρύξεις; Που χάθηκαν τα τροπαιοφόρα επαναστατικά κινήματα και που κρύβονται οι κατά καιρούς εκφραστές τους με την ψευδή συνείδηση;
Ο νεοδημαγωγός
Ιδού και σήμερα ο νεοδημαγωγός επί σκηνής.
Αγέρωχος. Υψηλόφρων. Αυτάρεσκος. Υπεροπτικός. Υπερφίαλος και τυφώδης.
Αδιαφορεί παγερά για τους ανθρώπους.
Ο νεοδημαγωγός είναι λαμπρός γνώσης των επιθυμιών, των αναγκών και των προσδοκιών των ανθρώπων.
Αγωνιά να τους κατανοήσει.
Αγωνιά να τους εκφράσει.
Πασχίζει να τους φέρει στην εξουσία.
Είναι ταγμένος στην υπηρεσία τους.
Αυτός υπάρχει γι’ αυτούς.
Κύριο εργαλείο του: το Ψεύδος.
Και το ψεύδος αυτό, κάθε αυθεντικός νεοδημαγωγός, το στηριζει σε αλήθειες.
Ο νεοδημαγωγός είναι παθιασμένος με την αληθεια.
Πλην όμως τη δική του αλήθεια.
Η αλήθεια του νεοδημαγωγού δεν αποτελεί παρά μια στιγμή του ψεύδους του.
Ο νεοδημαγωγός αδιαφορεί για το μέλλον.
Τον ενδιαφέρει το ένδοξο 24ώρο.
Ο νεοδημαγωγός δεν είναι αφηρημένο πρόσωπο.
Δεν περνάει κρυφά και ανώνυμα ανάμεσά μας
Κυριαρχεί επί σκηνής.
Και μην ψάχνετε στην ιστορία.
Είναι εδώ.
Ο φθόνος, ένα ένστικτο θανάτου
Ο φθόνος υπάρχει παντού γύρω μας. Στη δημόσια σφαίρα, στην καθημερινή ζωή, στη σχέση με τους άλλους. τον άλλον και τους άλλους.
Ο φθόνος είναι μια πρωτόγονη εκδήλωση του ενστίκτου. Και πώς να την ἁντικρύσει»κανείς; Πώς να την αντιληφθεί; Να την συνειδητοποιήσει; Να τη θέσει σε ορθολογική βάση;
Σήμερα, στην καθημερινότητά μας και στο δημόσιο χώρο, ο φθόνος διαπερνά, εμποτίζει, δηλητηριάζει τα πάντα. Διεκδικεί κυριαρχικό ρόλο.
Όμως, μην ξεχνάμε.
Ο φθόνος είναι ένα ένστικτο θανάτου.
Ο φθόνος σκοτώνει πρώτα εκείνον που φθονεί. Τον αδρανοποιεί, τον εκκενώνει από περιεχόμενο, τον εγκαθιστά στην άρνηση.
Μέσα όμως στον αφανισμό του άλλου, βρίσκεται και ο δικός μας αφανισμός. Στην πραγματικότητα έχει ήδη προηγηθεί.
Η αρχέγονη αυτή στάση, που μετατρέπεται και υποκατάστατο πολιτικής πλήττει όχι μόνο τη σχέση σε ατομικό επίπεδο, αλλά και τον ίδιο τον πυρήνα της δημόσιας ζωής.
Ο φθόνος μας εγκαθιστά νομοτελειακά στη φθορά.
Είναι ζήτημα αυτοπροσδιορισμού και αξιοπρέπειας και ελευθερίας, η πολύμορφη ζωοφόρος αντίσταση σε αυτό το συγκεκαλυμένο ένστικτο θανάτου.
Περί ιδεολογικής καθαρότητας
Όπου ακούμε ιδεολογική καθαρότητα, πρέπει να διαβάζουμε ἁπόλυτη αλήθεια». Και όπου ακούμε απόλυτη αλήθεια, πρέπει να διαβάζουμε αυτοπεριορισμό, κλειστότητα, πειρασμό ολοκληρωτικής εξουσίας. Η ιστορία μας έχει διδάξει και μας διδάσκει διαρκώς ότι κάθε φορά που διεκδικείται η ιδεολογική καθαρότητα, π.χ. από κόμματα, εκκλησίες, αιρέσεις, επαναστατικά κινήματα, στενεύει δραματικά ο δημόσιος χώρος Αποθαρρύνεται η συζήτηση, απωθείται η συμμετοχή, περιορίζεται η θεματολογία, ισοπεδώνονται οι έννοιες, χρησιμοποιούνται οι αξίες, γεννιέται φόβος για τον ανοιχτό διάλογο γύρω από τα ιερά και τα ανέγγιχτα θέματα. Και όποια συζήτηση προκύπτει, καταλήγει τελικά να είναι προσχηματική. για άλλα ζητήματα θέλουμε να μιλήσουμε και άλλα φέρνουμε στο προσκήνιο.
Η διεκδικήση της καθαρότητας –όποιας καθαρότητας –οδηγεί πάντοτε σε αποκλεισμούς. Η δογματική περιτείχιση της αλήθειας αφήνει έξω όλο και περισσότερους. Στο βάθος η αναζήτηση της καθαρότητας και η πολιτική της έκφρασης κρύβει τη μεταμφιεσμένη διεκδίκηση μιας προσωπικής εξουσίας.
Το ανέσπερο φως της ελευθερίας
Ο πόθος και το πάθος που καμιά φορά συνοδεύει ορισμένες εκλογικές αναμετρήσει δεν βοηθάει να δούμε τα πράγματα με απόσταση.
Ζούμε μια εποχή μετάβασης. Στις εκλογές υπάρχει μια αναζήτηση. Μια αναζήτηση της μεταβολής, του διαφορετικού, του νέου. Μια προσδοκία χτίζεται. Μια προσδοκία γιγαντώνεται. Και μέσα σε αυτή τη γιγάντωση, όχι μόνο η παραπλάνηση, αλλά και η πλάνη έπαιξε και παίζει κυρίαρχο ρόλο. Η παραπλάνηση από τους πολιτικούς πρωταγωνιστές, που βρίσκει όμως πρόσφορο έδαφος στην υπαρκτή ανάγκη του ψηφοφόρου, να αποδεχθεί εύκολες λύσεις, δηλαδή να μην αποκρούσει την πλάνη. Έτσι και σήμερα:επιβεβαιώνεται η πρόταση που λέει, ότι η πολιτική δεν είναι υπόθεση του ορθού λόγου.
Παραταύτα, μέσα σε αυτή την πραγματικότητα μια συνειδητοποίηση συντελείται. Και αυτή η συνειδητοποίηση μας φέρνει –τον καθένα με διαφορετικό τρόπο –μπροστά στην σκληρή εικόνα των πραγμάτων. Και η ροή αυτών των πραγμάτων σήμερα είναι πολύ ισχυρή, συγκλονιστικά ισχυρή. Γι’αυτό και η συνειδητοποίηση,. όχι μόνο δεν μπορεί να αποτραπεί –συνεπώς η πλάνη υπονομεύεται από την ίδια τη φύση των πραγμάτων –αλλά και θα εξελιχθεί η ίδια σε δύναμη μεταβολής.
Πηγή: «Σταθεροί τόποι»
Λευτέρη Κουσούλη
Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις
