Γράφει ο Μανόλης Η. Θεοδοσόπουλος- Λογοθεραπευτής
Στο προηγούμενο άρθρο είδαμε τα πιο πιθανά αίτια των επικοινωνιακών διαταραχών. Ωστόσο τα αίτια αυτά σχετίζονταν με το ίδιο το άτομο που εμφάνιζε τις διαταραχές. Σήμερα θα δούμε τις αιτίες που ενδέχεται να προκαλέσουν διαταραχές επικοινωνίας οι οποίες όμως είναι απόρροια του στενού περιβάλλοντος του παιδιού.
● Ερχομός νέου μέλους: Στις περισσότερες περιπτώσεις όπου έρχεται ένα νέο αδερφάκι στην οικογένεια το πρώτο παιδί παρουσιάζει διάφορες «προβληματικές» συμπεριφορές οι οποίες σαν γενεσιουργό αιτία έχουν τη ζήλια. Οι διαταραχές στην ομιλία μπορεί να είναι μία από αυτές στις συμπεριφορές. Το μεγάλο παιδί βλέποντας την προσοχή που απολαμβάνει το μωρό προσπαθεί να ανακτήσει όλα όσα είχε εκείνο πριν έρθει το αδερφάκι του. Ένας από τους τρόπους που ίσως «επιλέξει» είναι αυτός της προβληματικής ομιλίας. Συνήθως, σε τέτοιες καταστάσεις, το παιδί αρχίζει να οπισθοδρομεί σε ένα προγενέστερο ηλικιακό επίπεδο ομιλίας. Δηλαδή η ποιότητα της ομιλίας του θα αρχίζει να μοιάζει με την ομιλία παιδιών τα οποία είναι μικρότερα κατά 1 ή και περισσότερα έτη. Οι πιο πιθανές διαταραχές σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η φωνολογική ή αρθρωτική διαταραχή.
● Θάνατος αγαπητού προσώπου: Όταν ένα παιδί έχει αναπτύξει μία ιδιαίτερη και καλή σχέση με κάποιο πρόσωπο από την οικογένεια (π.χ. παππούς, γιαγιά) είναι μεγάλες οι πιθανότητες να παρουσιάσει κάποια διαταραχή επικοινωνίας αν φύγει από τη ζωή το πρόσωπο αυτό. Ειδικά όταν ο θάνατος είναι αιφνίδιος και δεν έχει υπάρξει ο κατάλληλος χρόνος για να προετοιμάσουμε το παιδί. Εκτός από τις πιο συνηθισμένες διαταραχές, όπως αναφέρονται παραπάνω, το παιδί είναι πιθανό να μειώσει αισθητά το χρόνο ομιλίας και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί. Επίσης μπορεί να αναπτύξει τραυλισμό ή σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις να διακοπεί τελείως η ομιλία του (επιλεκτική αλαλία). Οπωσδήποτε εάν η απώλεια είναι ενός από τους 2 γονείς τότε η επίδραση θα έχει αντίκτυπο σε περισσότερα επίπεδα, πέραν της ομιλίας.
● Οικογενειακές εντάσεις/ κακές σχέσεις γονέων: Πολλά παιδιά δυστυχώς μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου οι εντάσεις μεταξύ των γονέων είναι σχεδόν καθημερινότητα. Όταν λοιπόν ένα παιδί βιώνει τέτοιες καταστάσεις είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αναπτύξει διαταραχές επικοινωνίας, μαζί φυσικά και με άλλα προβλήματα συμπεριφοράς. Οι πιθανές διαταραχές σε αυτές τις περιπτώσεις ποικίλουν ανάλογα με το χαρακτήρα του κάθε παιδιού αλλά και το χρόνο που εκτίθεται σε τέτοιες καταστάσεις. Δηλαδή το παιδί μπορεί να εμφανίσει από κάποια ελαφριά διαταραχή μέχρι και πιο σοβαρές όπως για παράδειγμα καθυστέρηση λόγου και ομιλίας βαριάς μορφής. Σε κάθε περίπτωση οι γονείς πρέπει να βελτιώσουν τη σχέση τους έτσι ώστε να βρεθεί άμεσα μία λύση προς όφελος του παιδιού.
● Διαζύγιο: Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η διαδικασία του διαζυγίου να είναι ομαλή, με καλές σχέσεις μεταξύ των γονέων και σωστή επικοινωνία μεταξύ αυτών και του παιδιού. Σε αυτή την περίπτωση ένα παιδί περνάει πιο ανώδυνα την φάση αυτή. Ωστόσο η αλλαγή στην καθημερινότητα του παιδιού σε συνδυασμό με την απουσία του ενός γονέα ενδέχεται να προκαλέσουν ανασφάλεια στο παιδί και ως αποτέλεσμα να εμφανιστεί κάποια διαταραχή επικοινωνίας (π.χ. τραυλισμός). Στο ενδεχόμενο ενός άσχημου διαζυγίου όπου υπάρχουν διαφωνίες για την επιμέλεια του παιδιού, αλληλοκατηγορίες μεταξύ των δύο πλευρών και ειδικά αν υπάρχει η επικίνδυνη και ανεύθυνη τακτική των γονέων να κατηγορούν ο ένας τον άλλο στα παιδιά τους τότε η εμφάνιση διαταραχών είναι σχεδόν σίγουρη. Το παιδί μπορεί να παρουσιάσει προβλήματα ομιλίας, καθυστέρηση λόγου, τραυλισμό κ.α. Πάντως και στα δύο ενδεχόμενα ελλοχεύει ο κίνδυνος το παιδί να θεωρήσει τον εαυτό του υπεύθυνο για αυτό που έγινε και λόγω της ανάπτυξης ενοχικών συναισθημάτων να παρουσιάσει δυσκολίες στην επικοινωνία του.
Στο επόμενο μέρος θα επικεντρωθούμε περισσότερο στα λάθη των γονέων σχετικά με τις διαταραχές επικοινωνίας.
Για απορίες, σχόλια, παρατηρήσεις μπορείτε να επικοινωνείτε στο [email protected] ή στο 693 60 60 07
