ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Κ. ΑΚΟΥΜΙΑΝΑΚΗΣ
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΑΝΑΛΥΤΗΣ
E-mail: [email protected]
http://soixantedix.blogspot.com/
«Στην κοινωνική παραγωγή της ύπαρξής τους, οι άνθρωποι συνάπτουν καθορισμένες, αναγκαίες και ανεξάρτητες από τη θέλησή τους σχέσεις. Οι σχέσεις αυτές παραγωγής αντιστοιχούν σε ένα δεδομένο βαθμό ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών δυνάμεων. Το σύνολο των σχέσεων αυτών σχηματίζει την οικονομική δομή της κοινωνίας, δηλαδή την πραγματική βάση πάνω στην οποία εδράζονται ορισμένες μορφές της κοινωνικής συνείδησης».
[Karl Marx, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας, 1859].
Ο ρόλος των ηλιθίων αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός στον ρου της παγκόσμιας πολιτικής ιστορίας. Η έκφραση «χρήσιμοι ηλίθιοι» αποδίδεται στο Lenin, o οποίος χαρακτήρισε έτσι τους φίλους των σοβιέτ στη Δύση. Η χρησιμότητά τους αρκετές φορές στο πέρασμα του ιστορικού χρόνου αποδείχθηκε καθοριστική, με την έννοια της χρήσης τους, δηλαδή τους χρησιμοποιούσαν για να εκφράσουν εκείνα που οι υπόλοιποι σκέφτονταν αλλά δεν εκστόμιζαν. Στη Ρωσία του 1919 το καθεστώς δεν δίστασε καθόλου να χρησιμοποιήσει τους διανοούμενους της Δύσης ως «χρήσιμους ηλιθίους» για να νομιμοποιήσει τις αυθαιρεσίες του. Όντας αριστεροί και αριστεριστές οι περισσότεροι Δυτικοί διανοούμενοι έπαιξαν πρόθυμα αυτό το ρόλο, υποτάσσοντας με θαυμαστή δουλοπρέπεια τις γνώσεις τους στην πολιτική τους πεποίθηση κι εξυπηρετώντας συνακόλουθα τα συμφέροντά τους. Έτσι ο Βολταίρος -που υπήρξε στενός φίλος της Μεγάλης Αικατερίνης- δήλωνε ότι ευχαρίστως θα μετακόμιζε στη Ρωσία αν η πρωτεύουσά της βρισκόταν στο Κίεβο κι όχι στην παγωμένη Αγία Πετρούπολη. Ο Γερμανός φιλόσοφος Johann Gottfried Herder (1744-1803) από τη μεριά του ονειρευόταν δόξα και τιμή ως νέος Σόλων για την Ουκρανία, την οποία θα μετέτρεπε σε «Νέα Ελλάδα» εντός της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Τον 20ο αιώνα αρκετοί διανοούμενοι επίσης, όπως οι Γάλλοι Andre Gide (1869-1951), Jean-Paul Sartre (1905-1980) και ο Χιλιανός Pablo Neruda (1904-1973) ανέλαβαν να παίξουν το ρόλο των στρατευμένων κονδυλοφόρων για να δικαιολογήσουν τις ωμότητες του καθεστώτος του Lenin. Και σε ένα μεγάλο βαθμό το κατάφεραν. Γιατί πολλές φορές δεν έχει σημασία τόσο το περιεχόμενο του λόγου, όσο το ποιος αρθρώνει αυτό το λόγο.
Στην Ελλάδα του 2014 η οικονομική βάση της κοινωνίας έχει αλλάξει δραματικά και κατά συνέπεια έχουν υποστεί ανάλογη αλλαγή και οι σχέσεις μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας. Η φτωχοποίηση των μικρομεσαίων στρωμάτων του πληθυσμού είναι αναμενόμενο να φέρνει αναδιατάξεις και στον εγχώριο πολιτικό χάρτη. Μεγάλα κόμματα συρρικνώνονται και μικρότερα κόμματα μεγεθύνονται. Η κοινωνική ορατότητα των παλαιών κομμάτων καθίσταται θολή και συγκεχυμένη ενώ η εκλογική απήχηση των νέων κομματικών μορφωμάτων μοιάζει να εξαντλείται σε μονοψήφια ποσοστά.
Σήμερα, όπως πάντα άλλωστε, οι νέοι «χρήσιμοι ηλίθιοι» ζουν και βασιλεύουν. Το πιεστικό επικοινωνιακό περιβάλλον που διαμορφώθηκε την προτελευταία δεκαετία του 20ου και την πρώτη του 21ου αιώνα προκάλεσε μια καταιγιστική εισβολή των ιδιωτικών μέσων επικοινωνίας στην πολιτική δραστηριότητα. Αναδείχθηκαν δημοσιογράφοι με ελάχιστες γνώσεις που έκαναν κριτική στα πάντα. Μοιραία το πολιτικό κατεστημένο της χώρας «αντέδρασε» με «επιθέσεις φιλίας» και τάσεις χειραγώγησης προς την ιδιωτική τηλεόραση και τον τύπο, προκειμένου να εξασφαλίσει ευνοϊκή προβολή και νομιμοποίηση των επιλογών του. Η πολιτική πίεση των μέσων επικοινωνίας εκδηλώθηκε κυρίως μέσα από τη δυνατότητά τους να προσδιορίζουν μια αρεστή στις διαθέσεις του πλειοψηφικού κοινού πολιτική ατζέντα, η οποία μπορούσε να λειτουργεί εξαιτίας της κοινωνικής της ορατότητας πιεστικά ως προς το πολιτικό πεδίο. Απέναντι στους «χρήσιμους ηλίθιους» στάθηκαν οι «άχρηστοι ευφυείς» χωρίς καμιά ελπίδα κατίσχυσης. Ενσωματώθηκαν στο σύστημα, έγιναν υποχείρια της εξουσίας και νομιμοποίησαν επιλογές ως πιστοί κονδυλοφόροι σε διατεταγμένη υπηρεσία. Ούτως ή άλλως δεν είχαν καμιά ελπίδα να νικήσουν. Δεν το πάλεψαν όμως καν. Μάλλον επειδή κατάλαβαν ότι μεγαλύτερος ηλίθιος από αυτόν που τα ξέρει όλα, είναι εκείνος που διαφωνεί μαζί του.
