Γράφει η Ευγενία Σπαντιδάκη-Ζαμπετάκη

Συν/χου δασκάλα

Η γρε Πελαγιώ μένει εφταμόναχη στο γεροντόσπίτό τζη. Εκειά στην ίδια ρούγα μένουνε και τα κοπέλια τζη. Είντα δε τζη κάνουνε να πρεμαζωχτεί στα κονάκια ντωνε, μ’ αυτή αντισκαρώνει:

«Δε μ-πάω ποθές, γιατί δε νταγιαντώ τη ν-τραβάγια, γιάε του λόγου σου είναι καλιμέντο⁽¹⁾ θα μου το κάμετε, ν’ ακούω τα γλάνια σας να σκυλομουργούνται⁽³⁾ ουλημερνίσιους τση μέρας, καλλιά⁽²⁾χω αμοναχή μου»

Ένα δωμάτιο ούλο κι ούλο και παρά μέσα ένας μαγατζές⁽⁴⁾ είναι ούλη τζη η σπιτοκαθέ. Το δώμα σκεπασμένο με λεπίδα και καλάμια και χάμε είναι στρωμένα με πλάκες πέτρινες.

Εκειά χει πρεμαζωμένα ούλα τα παλιά τζη  χρειαζούμενα. Το κρεβάτι με τέσσερα ξύλινα στρίποδα⁽⁵⁾ και από πάνω τάβλες, το φαντο λουράτο στρώμα γεμισμένο με καλαμόφυλλα, γύρω-γύρω τσι κρεβατόγυρους με τσι δαντέλες πλεγμένες από τα χεράκια τζη και στο τοίχο απάνω από το κρεβάτι μια φαντή ξομπλιαστή⁽⁶⁾ «πάντα» «Δε ραχατεύγω αλλού ποθές όξω μόνο στη κρεβάτα μου» έλεγενε η Πελαγιώ κι όντε το ξάνοιγενε αναθίβανενε⁽⁷⁾ ούλη τη μ-περασμένη ζωή τζη. Οθέ τη μ-προστινή μπάντα⁽⁸⁾ του σπιτιού είναι η παρασιά, η καμινάδα κι ο λυχνοστάτης. Εκειά κοντά ’ναι ο πέτρινος νεροχύτης κι από πάνω η ξύλινη πιατοθήκη, δεξιά σ’ένα ποδομάκι⁽⁹⁾  μ’ ένα γουργούθι⁽¹⁰⁾ στελειώνει η Πελαγιώ το χάλκινο γ’ γούμι γεμάτο με κρυγιό νερό, σκεπασμένο μ’ ένα αχινόποδα να μη μπει μέσα κιαμά χοχλιοκατσούλα⁽¹¹⁾. Το γεροντόσπιτο στολίζει μια παλαιϊνή ξύλινη σκαλιστή κασέλα, ένα μικρό στρογγυλό τραπεζάκι που το λέει «σοφρά» και πέντε- έξι καρέκλες είναι όλη η γι- επίπλωση του γεροντόσπιστου. Στο μαγατζέ έχει ένα πιθάρι λάδι, μια νταρμετζάνα⁽¹²⁾ κρασί και μια μπουκάλα τσικουδιά. Από τα δοκάρια κρέμουνται βουργιάλα γεμάτα καρύδια, αμύγδαλα, σταφίδες, ρόγδια, κυδώνια, για ν’ αποχερίζει⁽¹³⁾τσι μουσαφίρηδες απού δε τζη ξελείπουνε, γιατί η πόρτα τζη, ουλημερνίς τση μέρας είναι ορθάνοιχτη και μόνο τη νύχτα σφαλίζει κι βάνει το ζεμπερέ⁽¹⁴⁾.

Εραχάτευγενε ακόμη στη κοιμητέ⁽¹⁵⁾ ότα άμπωξενε τη μ-πόρτα και μπήκενε μέσα η αμπλά τζη η Βαγγελιά. Εκοντοσίμωσενε και τση λέει

-Είντα κάνεις Πελαγιώ μου, ακόμη πούρι κοιμάσαι; Ο ήλιος είναι ένα κονταρόξυλο ψηλά.

- Είντα θα σηκωθώ να κάνω, απόκαμά τσι δουλειές και τ’ αναστέματα, ενενηνταρίζω μπλιό, είντα λογάσαι;

Χαράμις το μάτι απού τόκλεισα απόψε, δε νταγιαντώ⁽¹⁶⁾ τσι πόνους, όπου έχω φήλιαση πονώ και σκυλομουργούμουνε ούλη νύχτα.

-Ώρα μας είναι αδερφή μου… να μα σε πάρει ο Θεός να μα σε ξεκουράσει!

-Όσκε Βαγγελιά και με τα τόσα βάσανα πάλι η ζωή γλυκιά ’ναι. Καλλιά χω θεόψυχά μου, μια μέρα επαέ, παρά χίλιες στον άλλο γ-κόσμο!

-Πελαγιώ μου τα παλαιϊνά λόγια είναι σάϊκα⁽¹⁷⁾ σοφά: «Στα τριάντα ανθεί και δένει, στα σαράντα κατασταίνει, στα πενήντα για βουλή αν έχει κεφαλή καλή, στα εξήντα  ν-του σκεβρώνει⁽¹⁸⁾ και κατσούνες⁽¹⁹⁾ αναμαζώνει, στα εβδομήντα δε φελά⁽²⁰⁾ μόνο το ψωμί χαλά⁽²¹⁾ στα ογδόντα οι δικοί ν- του, το βαριούντα το κορμί ν-του θεέ μου πάρε τονε, αναμάζωξέ τονε, γιατί ά φτάξει τα εκατό… δε ν-τονε βαστούμε μπλιό.

- Εγώ Βαγγελιά μου δε ν-τα κουράζω τα κοπέλια μου, ένα χρυγιδάκι φαητό μου φέρνουνε και πορεύγομαι μεσημέρι βράδυ. Ας είναι δα, κάτσε επαέ, ν’ ανάψω τη φωθιά, να στέσω το τσισβέ⁽²²⁾ να κάμω ένα βραστάρι να το πιούμενε, ανήμενε… μη γλακάς⁽²³⁾

- Διάοσο βραστάρια θέλω γω Πελαγιώ μου, έκοψα μια ντομάτα, έβαλα λάδι, ελαδόβρεξα με το ψωμί και εβοσκήθηκα!

Άναψενε τη φωθιά η γρε και έβρασενε μια μαντζουράνα⁽²⁴⁾ Άκουσενε τη μυρωδιά η Βαγγελιά και παραξενεύτηκενε…

-Ματζουράνα ζάβαλε⁽²⁵⁾ πίνεις εδά, εμπίτισέ ⁽²⁶⁾ σου το τσάι;

-Να σου πω αδερφή μου, το παράπονο μου, εγέμισα μια οκά λάδι και πήγα τση Νικολάκενας τση μπακάλισσας να το πουλήσω να το πάρω τσάι, ετσά το κάνω δα και πολύ γ-καιρό. Έλειπενε η νοικοκερά, ήτανε ανοιχτή η οξώπορτα, εβγήκα στη σκάλα, απού ξεπιτυρά σ’ ένα μικιό απόμερο ταρατσάκι και είντα να δω… είχενε σ’ ένα απλέ πήλινο λεκανιδάκι μια χουφτέ βρασμένο τσάι και το στέγνωσε στον ήλιο για να το πουλήσει!...Α! ετσά ’σαι, επήρα και γω το λάδι μου και γιάειρα στο κονάκι μου…

- Δε μπορώ να καταλάβω είντα το θές το τσάι, εμείς έχομενε επαέ ματζουράνα⁽²⁴⁾, ατίταμο⁽²⁴⁾, μαλλωτήρα⁽²⁴⁾μεντόχορτο απού μοσκομυρίζουνε, είντα το θες το τσάι; είντα μυρωδιά βγάνει μαθές;

-Είδες εσύ μωρή Βαγγελιά κανένα πλούσιο να πίνει ατίταμο;

Όντα ν’ επήγαινα στη χώρα στου ξαδέρφου μας του δικηγόρου του Αλκιβιάδη, σαφή τσάι έπινενε και το πρωί και τ’ απόγευμα πολλές φορές και το βράδυ

-Α! εσύ κάμες λέω κι ένα φεγγάρι στη χώρα και συνήθισες ζάβαλε και το τσάι…

- Μη με μασκαρεύγεις μωρή, μα γιατί ’ναι αυτό καλό το πίνουνε οι γι- αρχόντοι, είπα και ’γω σε πράμα άλλο, δε μπορώ να τονε συνοριστώ, με μια οκά λάδι έπαιρνα τσάι και ’πινα ένα μήνα κι ένιωθα κυρία, χαράς το έξοδο!

Φωθιά να τήνε κάψει τη μπακάλισσα, τη Νικολιά, μα δε ξαναπαίρνω τσάι, να πίνω τ’ αποπίδια τζη…

Λέξεις

1. καλιμέντο= καλό αποτέλεσμα
2. καλλιά= καλύτερα
3. σκυλομουργούνται=κλαίνε γοερά
4. μαγατζές=αποθήκη
5. ξύλινα στρίποδα=πόδια του κρεβατιού που καταλήγουν σε τρία ξύλινα ποδαράκια
6. ξομπλιαστή=κεντημένη
7. αναθιβάνω=ξαναθυμούμαι
8. μπάντα= μεριά
9. ποδομάκι= υψωματάκι
10. γουργούθι-βαθούλωμα
11. χοχλιοκατσούλα=γυμνοσάλιαγκος
12. νταρμετζάνα=γυάλινη μεγάλη μπουκάλα
13. αποχερίζω=δίδω φιλοδώρημα
14. ζεμπερέ=κλειδί και κλειδαριά
15. κοιμητε=κρεβάτι
16. δε νταγιαντώ=δεν αντέχω
17. σάϊκα=σίγουρα
18. σκεβρώνει=καμπουρίζει
19. κατσούνες=μπαστούνες
20. φελα=ωφελεί
21. χαλά=καταναλώνει
22. τζισβέ=μπρίκι
23. μη γλακάς= μην τρέχεις
24. μαντζουράνα, ατίταμο,μαλλωτήρα= αυτοφυή αρωματικά φυτά
25. ζάβαλε, τουρκ.=κακόμοιρη

1. εμπίτισε=ετελείωσε