ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

www.ret-anadromes.blogspot.com          

Πληθυσμιακά στοιχεία- Διαχρονική θεώρηση τού ονόματος τού χωριού

Τα Λευκόγεια αναφέρονται στην επαρχία Αγίου Βασιλείου το 1577, από τον Fr. Barozzi (f^o26v), ως Lefogia potamo (sic), από τον Καστροφύλακα (Κ176) και (Κ184), με 132 οφειλόμενες αγγαρείες, το 1583, ως Lefcogia με 86 κατοίκους. Από τον Basilicata[1], το 1630, ως Lefcogia, στην τούρκικη απογραφή τού 1659 Lefkoya με 14 σπίτια[2]. Στην Αιγυπτιακή απογραφή τού 1834 ως Levkoia[3] με 30 χριστιανικές οικογένειες. To 1881 αναφέρονται Λευκόγεια και ανήκουν στον δήμο Φοίνικος και προσμετρούν 230 χριστιανούς κατοίκους.

Κατά τα νεότερα χρόνια σημειώνουμε την πληθυσμιακή κίνηση τού χωριού και των άφθονων οικισμών του, που έχει ως εξής: 1900 (Λευκόγεια, στον ίδιο δήμο τού Φοίνικα): 243, 1913: 306, 1920 (Λευκόγεια, έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου): 288, 1928: 314 (συν Μονή Πρέβελη: 80), 1940: 329 (μαζί οικισμός Γιαννιού: 156 και η Μονή Ιωάννου του Θεολόγου Πρέβελη: 32), 1951: 276, 1961: 242 (και Γιαννιού: 116), 1971: 211 (και Γιαννιού: 93), 1981: 215 (και Γιαννιού: 95), 1991: 239 (μαζί και Αμμούδι:-, Γιαννιού: 60, Δαμνόνι: -, Σχοινάρια: - ), 2001: 289 (μαζί και Αμμούδι: -, Γιαννιού: 80, Δαμνόνι: -, Σχοινάρια:- ).

   Το όνομα του χωριού- όπως ήδη παρακολουθήσαμε- απαντά με μικρές αλλοιώσεις σε όλες τις γνωστές, απογραφές από το 1577 (Fr. Barozzi) μέχρι σήμερα [Lefogia potamo (Barozzi 1577), Lefcogia (Καστροφύλακας- 1583) Lefcogia (Βασιλικάτα 1630), Lefkoya (τούρκικη απογραφή – 1659), Levkoia (Αιγυπτιακή 1834), Λευκόγεια (1881 εξ.)].

• Ιστορικά στοιχεία – Αγωνιστές τού χωριού

   Το χωριό είναι κτισμένο πίσω από τα βουνά Τίμιος Σταυρός και Μόδι. Το βουνό τού Τ. Σταυρού που είναι ψηλότερο προφύλαγε τους κατοίκους από τους κουρσάρους, κρατώντας το αθέατο. Στις πλαγιές τού ίδιου βουνού υπάρχουν και δύο σπηλιές που χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια τόσο κατά την Τουρκοκρατία όσο και κατά τη Γερμανική Κατοχή. Το χωριό κάηκε τρεις φορές ^. το 1812, το 1821 και το 1866.

      Αγωνιστές τού χωριού

1. Εμμανουήλ Ηλιάκης, σύμφωνα με τα έγγραφα 274/ 2-7-1901 και 19-8-1908 τού δήμου Φοίνικος φονεύθηκε στη μάχη που έγινε στον Ασώματο στις 28-5-1896.
2. Ιωάννης Α. Μαραγκουδάκης, αγωνίστηκε στα 1866 και έλαβε τον βαθμό τού πεντακοσίαρχου.
3. Αναγνώστης Στεφανάκης, σπουδαία αγωνιστική μορφή τού χωριού, έλαβε μέρος στους αγώνες τού 1866 (ως οπλίτης αρχικά και τριακοσίαρχος αργότερα), του 1878 και του 1889 (ως οπλαρχηγός τού χωριού του και πληρεξούσιος στις συνελεύσεις των Κρητών) και, τέλος, του 1896, οπότε, κατά τον Ι.Α. Τσουδερό, «έδρασε μεγάλως λαβών μέρος εις απάσας τας μάχας»[4]

• Μορφές τού χωριού          

1. Στυλιανός Μαραγκουδάκης, βουλευτής τής Κρητικής Πολιτείας (1905) και Πρόεδρος τού Οργανισμού Ανταλλάξιμης Περιουσίας των Τούρκων Ρεθύμνου (1922).
2. Εμμανουήλ Παπαδάκης, γιατρός, που για πολλά χρόνια, μοναδικός γιατρός στην περιοχή, προσέφερε τις ιατρικές υπηρεσίες του στους κατοίκους των γειτονικών χωριών, περιερχόμενος με το μουλάρι του από χωριό σε χωριό[5].

• Οικογένειες

    Παλιότερες οικογένειες τού χωριού είναι οι: Τζαγκαράκηδες, Χαλκιαδάκηδες, Μαραγκουδάκηδες, Στεφανάκηδες, Γιουκάκηδες, Παπαδάκηδες, Μαστορογιαννάκηδες, Μαστοραντωνάκηδες, Ανδρουλιδάκηδες, Χριστοδουλάκηδες, Μαρκάκηδες, Μαθιουδάκηδες, Κουφάκηδες, Γαυγιωτάκηδες[6].

•   Εκκλησίες

Κεντρικός ναός τού χωριού είναι αυτός τού αγίου Γεωργίου. Στο χωριό υπάρχουν, επίσης, στα ριζά τής βουνοκορφής Μόδι, στη θέση τού νεκροταφείου, διακόσια μέτρα από το χωριό, ο κοιμητηριακός ναός τής Παναγίας (Γενέσιον) (8 Σεπτ.), που κτίστηκε το 1813 και ανακαινίστηκε το 1907 και το 2007 και τα ξωκλήσια άγιος Κωνσταντίνος, άγιος Αντώνιος και Τίμιος Σταυρός, στην κορυφή τού ομώνυμου βουνού, που κτίστηκε το 1890 και ανήκει εξ ημίσεως στα Λευκόγεια και το Γιαννιού. Από εδώ η θέα είναι απεριόριστη σε όλο τον κάμπο τής Γιαλιάς, από το Κουρταλιώτικο φαράγγι μέχρι το Φραγκοκάστελο, τα Σακτούρια, ανατολικά, και το νότιο Κρητικό (πέλαγος) με τα Παξιμάδια και τη Γαύδο.

Εκκλησίες που οικοδομήθηκαν μετά το έτος 1960 είναι ο ναός τού αγίου Νεκταρίου, της αγίας Μαρίνας, του αγίου Φανουρίου και ο άγιος Διονύσιος, που οικοδομήθηκαν με δωρεές κατοίκων τού χωριού.

•    Σχολείο

Παρότι, ήδη, πριν από το 1870 στα Λευκόγεια αναφέρεται αλληλοδιδακτικό σχολείο, επίσημα δημοτικό σχολείο ιδρύθηκε το 1899 (11/87/7-10-1899), ως μονοτάξιο, με σαράντα ένα μαθητές και το έτος 1918 (17-1-1918) το σχολείο προήχθη σε διτάξιο. Το σχολικό έτος 1998- 99 το σχολείο λειτούργησε για τελευταία φορά[7]. Μέχρι και το σχολικό έτος 1938- 1939, που κτίστηκε το σχολείο στο Γιαννιού, το σχολείο των Λευκογείων δεχόταν και τα παιδιά τού Γιαννιού, περίπου 15 στον αριθμό.

Με περισσότερους μαθητές το σχολείο (90 εγγραφέντες) εμφανίζεται το σχολικό έτος 1914- 15, ενώ από το σχολικό έτος 1926- 27 αρχίζει να παρατηρείται πτωτική τάση (67 εγγραφέντες), που συνεχίζεται και στα επόμενα έτη (1942- 43: 46, 1952-53: 39, 1972- 73: 31), ώστε κατά το τελευταίο σχολικό έτος λειτουργίας του το σχολείο να έχει μόλις 13 μαθητές.