Γράφει ο Μανώλης Σκαρσούλης
Η ηθική απειρία, κυρίαρχο διακριτικό γνώρισμα της παιδικής ηλικίας, αφενός καθιστά τον ενήλικο υπεύθυνο για τη ηθική διαπαιδαγώγηση και αφετέρου υπαγορεύει την τέλεια συμμόρφωση και υπακούου του παιδιού στις οδηγίες του παιδαγωγού, προκειμένου να διευκολυνθεί το δύσκολο έργο του.
Η υπακοή και η πειθαρχία γίνονται έτσι απαραίτητες βάσεις που θα στηρίξουν το έργο του ενηλίκου και αποκτούν γι’ αυτό το λόγο πρωταρχική σημασία.
Οι μηχανισμοί τιμωρίας και επιβράβευσης υποδηλώνουν την αξιολόγηση συγκεκριμένων πράξεων και τύπων συμπεριφοράς και ταυτόχρονα υπογραμμίζουν τη δυνατότητα του ενηλίκου να ενεργοποιήσει τον κάθε μηχανισμό ανάλογα με τις πράξεις του παιδιού.
Το φάσμα των πράξεων ή συνηθειών που ο κοινωνικός περίγυρος χαρακτηρίζει αποδεκτές ή κατακριτές, οριοθετούν το χώρο μέσα στον οποίο διαμορφώνεται το πρότυπο του «καλού» και το πρότυπο του «κακού»παιδιού.
Παιδικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα
«Καλό παιδί» | «Κακό παιδί» |
| Το διακριτικό παιδί | Το απερίσκεπτο παιδί |
| Το ευπειθές παιδί | το ασυλλόγιστο παιδί |
| Το καθαρό παιδί | Το λαίμαργο παιδί |
| Το ειλικρινές παιδί | Το ριψοκίνδυνο παιδί |
| Το φιλομαθές παιδί | Το απρόσεκτο παιδί |
| Το επιμελές παιδί | Το ψεύτικο παιδί |
| Το εργατικό παιδί | Το παρήκοον παιδί |
| Το φιλάνθρωπο παιδί | Το απειθές παιδί |
| Το φρόνιμο παιδί | Ο μικρός άσωτος |
| Η αγαθή θυγάτηρ | Ο κακούργος Νάσος |
| Ο καλός αδελφός | Παιδί κλέφτης |
Αξίζει α επισημάνουμε σ’ αυτό το σημείο την ταυτόσημη αξιολόγηση των παιδικών χαρακτηριστικών γνωρισμάτων όπως αυτή παρουσιάζεται από το περιεχόμενο των Αναγνωστικών.
«Τα κυριότερα των ηθικών νοσημάτων ή ελαττωμάτων άτινα παιδαγωγούντες οφείλομεν να προλαμβάνωμεν και θεραπεύωμεν όπως μη επηρεάζονται υ’ αυτών η θέλησις και η διαγωγή είναι : 1. ο εγωϊσμός, 2. ο φθόνος, 3. η οκνηρία, 4. ο θυμός, 5. η ψευδολογία, 6. η υπερηφάνεα, 7. το πείσμα.
Η ίδια αξιολόγηση συναντάται και στην «Εφημερίδα των Παίδων»
«.. Οποίον έκαστον παιδίον πρέπει να είναι : αξιέραστον, φιλάνθρωπον, αύταρκες, επιμελές, γνώσεως επιθυμητικόν, συγχωρητικόν, πράον, έντιμον,. φίλεργον, δίκαιον, ευμενές προς πάντας, ευπειθές, ήσυχον, ειλικρινές,. φιλάληθες, ενάρετον, φρόνιμον, υπάκουσον εις τας καλάς συμβουλάς, ζηλωτής των καλών.
Οποίον δεν πρέπει να είναι θυμώδες, καυχώμενον, φιλάργυρον,. απατηλόν, φθονερόν, σκληρόκαρδον, οκνηρόν, ταραχοποιόν, αμελές, επιλήσμον, ιδιοτελές, αχάριστον, ανυπότακτον, μη ζηλωτής των καλών» .
