Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη
Πολιτικού Επιστήμονα
E-mail:[email protected]
Στην ελληνική πραγματικότητα, η κοινωνική κατανομή των φορολογικών βαρών καθορίζεται κυρίως από την πολιτική ισχύ που διαθέτουν οι διάφορες κοινωνικές τάξεις και ομάδες. Οι κατώτερες από αυτές διαθέτουν απλώς την ψήφο τους και τη συμμετοχή τους σε πελατειακά δίκτυα που ορίζονται από τη σχέση πάτρωνα-ψηφοφόρου. Οι ανώτερες διαθέτουν, αφενός, την άμεση συμμετοχή στην πολιτική εξουσία με την παρουσία των μελών τους σε καίριες θέσεις του κρατικού μηχανισμού και του πλέγματος εξουσίας που τον περιβάλλει και, αφετέρου, χρησιμοποιούν τα πολλαπλά μέσα πολιτικής πίεσης που τους προσδίδει η κοινωνική και οικονομική τους δύναμη.
Οι κρατικές επιπαροχές προς όφελος των αγροτικών στρωμάτων πήραν διάφορες μορφές, ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Εκτός από τα φορολογικά προνόμια της αγροτικής τάξης, ψηφίστηκαν και ίσχυσαν, αρκετά νομοθετήματα δασμολογικής προστασίας σιτηρών και καπνών και υπήρξαν αμέτρητες επιδοτήσεις πολλών αγροτικών προϊόντων. Συνήθως, η δικαιολογητική βάση της πολιτικής επιδοτήσεων πριν την είσοδο της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα ήταν, ότι επιδοτούνταν «προβληματικά προϊόντα». Εδώ τίθεται αβίαστα το ερώτημα αν τα προϊόντα ήταν εξαρχής προβληματικά ή έγιναν προβληματικά λόγω των επιδοτήσεων; Και σε τελευταία ανάλυση, μήπως οι δύο αυτές αντίστροφες αλληλουχίες συνεισέφεραν στη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου, τον οποίο τροφοδοτούσαν οι εκάστοτε πολιτικές σκοπιμότητες;
Τα αγροτικά μεταρρυθμιστικά μέτρα είχαν κατά καιρούς αντιφατική λογική. Για παράδειγμα, μέσα στη δεκαετία του 1960, το ίδιο κράτος που καθιέρωσε την κοινωνική ασφάλιση των αγροτών, προώθησε και τη μαζική μετανάστευση προς τη Γερμανία. Το κριτήριο αμφοτέρων των πολιτικών δυνάμεων δεν ήταν η συγκράτηση και η διάσωση του αγροτικού πληθυσμού, αλλά η παροχή στην ύπαιθρο ωφελημάτων που θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε ψήφους. Η δεξιά ερμηνεία της επιλογής δημιουργίας κύματος μεταναστών, πρεσβεύει ότι ήθελε να τους ευεργετήσει, λυτρώνοντάς τους από τη φτώχεια και την κακομοιριά, ενώ η αριστερή εκδοχή ισχυρίζεται ότι η τότε κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, σκόπευε ενδομύχως να απαλλαγεί από αριστερούς και κεντρώους ψηφοφόρους.
Η σημασία του καθεστώτος των επιδοτήσεων φαίνεται από τη μακροβιότητα της ύπαρξής του. Η πολιτική αυτή διατηρείται ακόμα και σήμερα, ως σταθερή αξία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η καθιέρωση της κοινωνικής ασφάλισης υγείας και συντάξεων υπέρ των αγροτών, ήταν μια παροχή που το κράτος έπρεπε να δώσει για να συγκρατήσει τον πληθυσμό στην ύπαιθρο. Είναι προφανές ότι η πολιτική αυτή δεν αποσκοπούσε στη διάσωση της υπαίθρου. Η οικολογία ήταν σχεδόν άγνωστη, ακόμα και στην Ελλάδα του 1970, σχεδόν αδιάφορη στην Ελλάδα του 1980 και κενή ρητορεία στην Ελλάδα του 2000. Η βιωσιμότητα και η χρησιμότητα της αγροτικής οικονομίας με την οικολογική της διάσταση συζητήθηκε σοβαρά μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αλλά και αυτή η συζήτηση δεν διήρκεσε παρά μερικά χρόνια.
Δυστυχώς, η αναπτυξιακή στόχευση των αγροτικών παροχών χάθηκε από τότε που στη χώρα μας άρχισε να ρέει ο πακτωλός των κοινοτικών επιδοτήσεων. Ενώ ή κοινοτική πίτα ήταν συγκεκριμένη, η αδυναμία ελέγχου των δικαιούχων από τους κρατικούς φορείς επέφερε στρεβλώσεις και αδικίες. Λογικά η ύπαιθρος θα έπρεπε να αναπτυχθεί και να υπάρξουν υποδομές που θα βελτίωναν την αγροτική παραγωγή. Όμως συνέβη το αντίθετο. Τα αγροτεμάχια ρήμαξαν, οι βοσκότοποι δάσωσαν, οι ελαιώνες έμειναν ακαλλιέργητοι και γενικά η ύπαιθρος εγκαταλείφθηκε. Όπου υπήρξαν συστηματικές καλλιέργειες, αυτές έγιναν προσχηματικά, βεβιασμένα και ευκαιριακά. Στα χαρτιά βέβαια αυξήθηκαν θεαματικά και τα αιγοπρόβατα και ο αριθμός των ελαιοδέντρων. Ο εύκολος βιοπορισμός και εν πολλοίς πλουτισμός, έγινε στόχος ζωής. Η οκνηρία επέφερε αδράνεια σκέψης προς υγιείς επιχειρηματικές δραστηριότητες. Ο νεοπλουτισμός δεν μπόρεσε να συμβαδίσει με την κοινωνική υπανάπτυξη. Και εν τέλει η παραβατικότητα αυξήθηκε, διότι η ίδια η ζωή απέδειξε, ότι οι πιο επικίνδυνοι άνθρωποι είναι εκείνοι που έχουν πολλά χρήματα στην τσέπη τους και λίγο μυαλό στο κεφάλι τους.
