Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη
Πολιτικού Επιστήμονα
E-mail:[email protected]
Κλοπές ζώων. Μικρών και μεγάλων. Ίππων, όνων, ημιόνων, βοοειδών, χοίρων, κονίκλων, ορνίθων, μελισσών σε αραιά διαστήματα και αιγοπροβάτων σε καθημερινή βάση. Αφαίρεση ζωικού κεφαλαίου από στάνες, μαντριά, υπόστεγα, χοιροστάσια, ορνιθοτροφεία και βοσκοτόπια. Αρπαγή περιουσίας ανθρώπων, των οποίων η υλική αναπαραγωγή, η ίδια η επιβίωσή τους εξαρτάται από τα ζώα τους. Επιδρομές στην ύπαιθρο, ζημιές, λεηλασίες και καραούλια. Άνθρωποι του μόχθου, βιοπαλαιστές και οικογένειες που καταστρέφονται οικονομικά. Υποψίες που στρέφονται σε συγκεκριμένα γνωστά «μπουμπούκια» κάθε περιοχής, κάθε τόπου, κάθε χωριού. Κόποι ετών που σε μια βραδιά εξανεμίζονται. Και μετά μια σιωπηρή ανοχή, μια εξωδικαστικού τύπου διευθέτηση, μια εκστρατεία «ρωτήματος» μπας και ξεμπερδέψουν τα μισά. Κι αν αυτό γίνει πρέπει να τους έχουν και υποχρέωση. Λες και ήταν συνέταιροι. Λες και τους χρώσταγαν. Κατάντια, όνειδος και τσάκισμα της περηφάνιας των παθόντων. Κι «εκείνοι» επαίρονται στα καφενεία, κυκλοφορούν αγέρωχα οπλοφορώντας ενίοτε και δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους.
Αναφορές σχετικές με το φαινόμενο της ζωοκλοπής συναντάμε για πρώτη φορά στα Ομηρικά έπη, όπου οι σύντροφοι του Οδυσσέα κλέβουν και καταναλώνουν τα ιερά βόδια του Θεού Ήλιου για να δαμάσουν την πείνα τους. Η ζωοκλοπή εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις ιστορικές περιόδους, στις οποίες οι ανθρώπινες κοινωνίες μαστίζονταν από την πείνα και τις στερήσεις. Η ελληνική ιστορία σημαδεύεται από ανάλογα φαινόμενα στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας (1453-1830) τα οποία λαμβάνουν χώρα με μεγάλη συχνότητα και διάρκεια σε περιοχές όπως η Κρήτη και η Πελοπόννησος. Αυτά τα φαινόμενα στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο «νομιμοποιούνται» ως κινήσεις αντεκδικήσεων ενάντια στην ξένη κατοχή. Η επιβίωση αυτού του τρόπου δράσης, αυτού του «εθίμου» ως τις μέρες μας συνδέεται με τις συνθήκες στέρησης και ανέχειας, με το άγονο και αφιλόξενο περιβάλλον διαβίωσης, ενώ δεν πρέπει να αγνοήσουμε το γεγονός, ότι σε πολλές περιπτώσεις η ζωοκλοπή εντάσσεται στο πλαίσιο μιας χρονίζουσας σύγκρουσης ή αποτελεί την αφορμή της. Μάλιστα κάποιες φορές η ζωοκλοπή αποτελεί έναν εθιμικό τρόπο επίτευξης νέων κοινωνικών σχέσεων ή σύναψης φιλίας με επιφανή μέλη της τοπικής κοινωνίας σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της κοινωνικής θέσης του δράστη, καθώς η εξωδικαστικού τύπου διευθέτηση που κατά κανόνα έπεται της ζωοκλοπής, συνηθίζεται να τερματίζεται με συμβιβασμό δράστη και παθόντα. Αυτός μάλιστα ο ιδιότυπος «σασμός» επικυρώνεται δημόσια με κοινωνικό δεσμό, ο οποίος μπορεί να είναι πάντρεμα ζευγαριού ή βάφτιση παιδιού, συνήθως του παθόντα από το δράστη. Σε περίπτωση όμως που δεν υπάρξει εξιχνίαση του αδικήματος της ζωοκλοπής, η έννοια της κοινωνικής αλληλεγγύης ενυπάρχει σαφώς στον αξιακό κώδικα των κτηνοτρόφων και εκδηλώνεται έμπρακτα. Αν κάποιος δηλαδή πέσει θύμα ζωοκλοπής, η οποία έχει αφανίσει το ζωικό του κεφάλαιο, οι περισσότεροι από τους κτηνοτρόφους της ευρύτερης περιοχής συνεισφέρουν από ένα ή δύο ζώα έκαστος, (αιγοπρόβατα συνήθως που ονομάζονται χαριστίκια), προκειμένου ο απωλέσας το ζωικό του κεφάλαιο να «αναπιάσει» και να μπορέσει να επιβιώσει. Προφανώς η ύπαρξη καλών Σαμαρειτών δεν αποτελεί λύση του προβλήματος.
Ας εξετάσουμε τι συνιστά ζωοκλοπή από κοινωνιολογική σκοπιά. Ένα οργανωμένο έγκλημα; Μια παρεκτροπή κάποιας παράδοσης; Mια κακή συνήθεια; Eνα απαράδεκτο κοινωνικό φαινόμενο; Έναν εύκολο τρόπο βιοπορισμού; Η μια παράξενη εκδίκηση που συνοδεύεται από μια «νομιμοποιημένη» αντεκδίκηση; Κάθε περίπτωση αφαίρεσης ζωικού κεφαλαίου διαφέρει από την άλλη, αλλά σε γενικές γραμμές κάθε ζωοκλοπή απαντά στα παραπάνω ερωτήματα ή σε συνδυασμούς αυτών. Και η ζωή στην Κρήτη, στο Ρέθυμνο, στο Μυλοπόταμο, στο Αμάρι, στον Άη-Βασίλη συνεχίζεται…
Το πραγματικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί είναι η ηθική απαξίωση και η παραδειγματική τιμωρία των ζωοκλεφτών ώστε να εκλείψει αυτό το νοσηρό φαινόμενο που ντροπιάζει την Κρήτη και τους περήφανους στην πλειοψηφία κατοίκους της. Οι εποχές που οι οπλοφόροι και οι ζωοκλέφτες αποτελούσαν παράδειγμα προς μίμηση έχουν περάσει. Η ζωοκλοπή δεν αποτελεί μέρος της παράδοσης. Κι όσοι εξακολουθούν να υποκρίνονται πως τάχα τηρούν τις παραδόσεις κλέβοντας ζώα, ας ξυπνήσουν γιατί δεν κοιμούνται απλώς. Βλέπουν και κακά όνειρα.
