Του Μανώλη Σκαρσουλή
ΧΡΥΣΟΘΗΡΕΣ
Κατά την πολιορκία της Ιερουσαλήμ από τον Τίτο (70 π.Χ.) χιλιάδες πειναλέοι κάτοικοι εγκατέλειπαν την πόλη και παραδίδονταν στους Ρωμαίους. Κι’ επειδή κατά την έξοδο τους γινόταν συστηματική σωματική έρευνα από τους φρουρούς, κατάπιναν χρυσά αντικείμενα, μοναδική ελπίδα για την επιβίωση τους στην αιχμαλωσία. Αλλά οι Ρωμαίοι στρατιώτες ανακάλυψαν το τέχνασμα και ρίχτηκαν πάνω στους αυτόμολους και τους έσχιζαν με τα μαχαίρια αναζητώντας στα σπλάχνα θησαυρούς. Τη σφαγή των φυγάδων, αποτρόπαιη και για τις αιτίες και για τις συνθήκες και για τη μέθοδο, καταγράφει ο ιστορικός Φλάβιος Ιώσηπος. Ένας στρατιώτης του ρωμαϊκού στρατοπέδου είδε κάποιον Ιουδαίο αυτόμολο να ανασκαλεύει τα περιττώματα του και να βγάζει χρυσό. Αμέσως διαδόθηκε πως οι αιχμάλωτοι είναι γεμάτοι από βαρύτιμα μέταλλα. Και τότε άρχισε η συστηματική σφαγή. Άνοιγαν τα στομάχια και την κοιλιά των Ιουδαίων και έψαχναν με μανία και βουλιμία χρυσοθηρών. Μέσα σε μια νύχτα ξεκοίλιασαν δύο χιλιάδες. Ελάχιστο χρυσάφι βρήκαν.
ΠΑΙΔΕΡΑΣΤΕΣ
Ο χρονογράφος Γεώργιος Κεδρηνός αναφέρεται στον βαρύ κολασμό με τη μέθοδο της ταυτοπάθειας μιας ομάδας αρρενοφθόρων (παιδεραστών) στον δεύτερο χρόνο της βασιλείας του Ιουστινιανού. Ανάμεσά τους και δύο επίσκοποι, ο Ησαΐας ο Ρόδιος και ο Αλέξανδρος Διοσπόλεως Θράκης. Ακρωτηριασμός των γεννητικών μορίων, έμπρηξη μυτερών καλαμιών στην ουρήθρα, γύμνωση, περιαγωγή στους δρόμους, θάνατος. «Και τους μεν εκαυλοκόπησε, τους δε καλάμους οξείς εμβάλλεσθαι εις τους πόρους των αιδοίων προσέταξε και γυμνούς κατά την αγοράν θριαμβεύσαι• υπήρχον δε και των πολιτών και των συγκλητικών και των αρχιερέων ουκ ολίγοι εκτμηθέντες και δημευθέντες κατά την αγοράν γυμνοί οικτρώς ετελεύτησαν• και γενομένου φόβου μεγάλου οι λοιπόί εσωφρονίσθησαν• νόμους δε σφοδρούς κατά των ασελγαινοντων ετίθετο».
ΚΑΥΛΟΚΟΠΗΘΕΝΤΕΣ
Ο χρονογράφος Ιωάννης Μαλάλας γράφει για την τιμωρία-ακρωτηριασμό και διαπόμπευση-των δύο επισκόπων, που κατηγορήθηκαν «ως κακώς διαβιούντες περί τα σωματικά και αρσενοκοιτούντες». Μετά την καθαίρεσή τους ο έπαρχος Βίκτωρ «τον μεν Ησαΐαν πικρώς βασανίσας εξώρισε, τον δε Αλέξανδρον καυλοτομήσας επόμπευσεν εις κραβαταρίαν… και ευθέως προσέταξεν ο αυτός βασιλεύς τους εν παιδεραστίαις ευρισκομένους καυλοτομείσθαι. Και συνεσχέθησαν εν αυτώ τω καιρώ πολλοί ανδροκοίται, και καυλοκοπηθέντες απέθανον. Και εγένετο έκτοτε φόβος κατά των νοσούντων την των αρρένων επιθυμίαν». Η καυλοκοπία ήταν θανατηφόρα εξαιτίας της αιμορραγίας που προκαλούσε. Με αποκοπή των γεννητικών οργάνων κολαζόταν και η κτηνοβασία. «Οι αλογευόμενοι ήγουν οι κτηνοβάται καυλοκοπείσθωσαν».
ΜΟΙΧΟΙ
Ρινοτομία επιβαλλόταν στους μοιχούς μαζί με ξυλοδαρμό δημόσιο και κούρεμα ατιμωτικό – «κουρείαν εν χρω ατιμάζεσθαι». Σε περίπτωση μοιχείας ελεύθερης με δούλο η γυναίκα μαστιγωνόταν, κουρευόταν και έχανε τη μύτη της ενώ ο δούλος καιγόταν ζωντανός ή θανατωνόταν με ξίφος – «ξίφει τιμωρείσθωσαν». Ο σύζυγος είχε δικαίωμα, κατά το βυζαντινό δίκαιο, καταλαμβάνοντας επ’ αυτοφώρω τη γυναίκα του, να κρατήσει αιχμάλωτο τον εραστή της επί 20 ώρες, να τον βασανίσει και να τον θανατώσει – ακριβώς όπως κα κατά την ελληνική αρχαιότητα –και ύστερα να αποπέμψει τη μοιχαλίδα, αλλιώς αντιμετώπιζε ατίμωση. Αναφέρεται και περίπτωση μοιχαλίδας που τιμωρήθηκε με αφαίρεση του αριστερού μαστού.
ΤΥΦΛΩΣΕΙΣ
Οι Βυζαντινοί συνήθιζαν και τις ομαδικές τυφλώσεις αιχμαλώτων. Κορυφαίο παράδειγμα, ίσως το ποιο μαζικό και πιο βάρβαρο της ιστορίας, η εκτύφλωση 15.000 Βουλγάρων στρατιωτών του Σαμουήλ, ύστερα από τη μάχη του Μελένικου, το 1014. την αποτρόπαιη πράξη του Βασιλείου Β΄ του επιλεγόμενου Βουλγαροκτόνου καταγράφει λακωνικά ο Γεώργιος Κεδρηνός. Τους τύφλωνε ανά εκατό και άφηνε ένα μονόφθαλμο να τους οδηγεί. Όταν η θλιβερή πομπή των τυφλών στρατιωτών με τους μονόφθαλμούς οδηγούς γύρισε στη Βουλγαρία, ο βασιλιάς Σαμουήλ, βλέποντας τη συμφορά του στρατού του, έπαθε ψυχικό κλονισμό και πέθανε.
ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΖΩΝΤΟΣ
Οι Βυζαντινοί, είναι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν κρατουμένους ως πειραματόζωα για ιατρική έρευνα. Έχουν, δηλαδή, τα πρωτεία στα λεγόμενα επιστημονικά βασανιστήρια. Ο Θεοφάνης μας πληροφορεί ότι επί Βασιλείου Β΄ Βυζαντινοί πράκτορες πήγαν στη Βουλγαρία με αποστολή την απαγωγή ενός χριστιανού εξωμότη. Οι πράκτορες κατόρθωσαν να τον αναρπάξουν και να τον μεταφέρουν δέσμιο στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, αφού του έκοψαν χέρια και πόδια, κάλεσαν τους γιατρούς. Κι’ εκείνοι των άνοιξαν ζωντανό με τα νυστέρια τους από τα γεννητικά όργανα ως το στέρνο για να μάθουν του ανθρώπινου σώματος. Ήταν μάθημα ανατομίας σε ζωντανό κρατούμενο. Συνδύασαν την τιμωρία του εξωμότη με την επιστημονική πρόοδο.
ΔΙΑΠΟΜΠΕΥΣΗ
Η διαπόμπευση, η ατιμωτική δηλαδή περιαγωγή καταδίκου στους δρόμους και η παράδοση του στη χλεύη, στους ονειδισμούς αλλά και στις βάναυσες επιθέσεις του όχλου ήταν το κατ’ εξοχήν βυζαντινό βασανιστήριο.
Επιβαλλόταν σε άτομα όλων των κοινωνικών τάξεων. Σε χειρωνάκτες και άρχοντες, στρατιώτες και στρατηγούς, παπάδες και πατριάρχες, σε ταπεινούς ανθρώπους και αυτοκράτορες για μικρά ή μεγάλα αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου και ιδιαίτερα κατά των ηθών – φόνος, τραυματισμός, μοιχεία, άσεμνος βίος, παρθενοφθορία παιδεραστία, κερδοσκοπία, ακόμα και μικροκλοπές.
Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε΄ διαπόμπευσε δύο πατριάρχες. Το 743 τον Αναστάσιο – «γυμνόν επί όνου καθήμενον εξανάστροφα», αφηγείται ο Θεοφάνης. Ύστερα από δημόσιο ξυλοδαρμό, γράφει ο Κεδρηνός –«τυφθέντι δημοσίως και επ’ όνω αντιστρόφως καθεζομένων». Δέκα χρόνια αργότερα θανάτωσε, ύστερα από βασανιστήρια και διαπόμπευση, τον πατριάρχη Κωνσταντίνο.
Το μαρτύριο του πατριάρχη Κωνσταντίνου περιγράφει και ο πατριάρχης Νικηφόρος. «Τον κάθισαν σε γάιδαρο ανάποδα, με το πρόσωπο προς την ουρά και τον τριγύρισαν στους δρόμους παραδίδοντάς τον στον καταλαλητό και τους εμπτυσμούς. Ύστερα τον καρατόμησαν, κρέμασαν το κεφάλι του σε περίοπτη θέση κα αφού έσυραν το πτώμα με σχοινιά «ανά τας λεωφόρους της πόλεως εις την των Πελαγίων ταφήν Εξέρριπτον».
Τα ίδια παραλίγο να υποστεί και ο πατριάρχης Μεθόδιος ύστερα από πλεκτάνη των εχθρών του, ότι είχε μαζί σαρκικές σχέσεις – «ως συμφθαρέντος αυτή». Και σίγουρα θα βασανιζόταν και θα διαπομπευόταν στον γάιδαρο καβάλα εξανάστροφα, αν δεν παρουσίαζε αδιαφιλονίκητες αποδείξεις για την αθωότητά του. Ενώ δικαζόταν μέσα στο ναό μπροστά στον αυτοκρατορικό επίτροπο μάγιστρο Μιχαήλ, ανασήκωσε τα ράσα και έδειξε τα απόκρυφά του, μαραγκιασμένα από κάποιο ατύχημα.
Την ίδια δημόσια επίδειξη έκανε ο πατριάρχης Διονύσιος το 1482 –επί τουρκοκρατίας αυτή τη φορά –για να αποστομώσει τους συκοφάντες που τον κατηγορούσαν πως είναι «περιτετμημένος».
Ακόμα και νεκροί διαπομπεύονταν στο Βυζάντιο. Όπως το πτώμα του αυτοκράτορα Λέοντος Ε΄ του Αρμένιου που ύστερα από τη δολοφονία στο ναό σύρθηκε –το 820 – στους δρόμους και ρίχτηκε στον Ιππόδρομο. Ξέθαψαν τον πατριάρχη Ιωάννη «μετά του ωμοφορίου» και έφεραν τα λείψανά του στον Ιππόδρομο σε ημέρα αγώνων. Εκεί, μπροστά στο πλήθος αφού αποκάλυψαν και μαστίγωσαν τον σκελετό –«έτυψε μαγκλάβια» - τον έκαψαν. Και όταν δεν υπήρχε πτώμα διαπόμπευαν στον Ιππόδρομο το κομμένο κεφάλι καρφωμένο σε δόρυ, όπως του στρατηγού Γεωργίου Μανιάκη ύστερα από το αποτυχημένο πραξικόπημα –το 1043 – για ανατροπή του Κωνσταντίνου του Μονομάχου.
ΚΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΟΙΧΕΙΑΣ
Στις μονογαμικές κοινωνίες η συζυγική πίστη και η παρθενία της γυναίκας αποτελούσαν πάντοτε γενικής παραδοχής επιταγή. Στην αρχαία Αίγυπτο ο κολασμός της μοιχείας ήταν σκληρός. Χίλιοι ραβδισμοί για τον μοιχό και αποκοπή της μύτης για τη μοιχαλίδα. Ο Πλούταρχος γράφει ότι οι Κυμαίοι και οι Πισίδες της Μ. Ασίας διαπόμπευσαν τις μοιχαλίδες στην Αγορά καθισμένες σε γάιδαρο, ακριβώς όπως κατά τους βυζαντινούς χρόνους και την τουρκοκρατία, αλλά και στην Ελλάδα του ΙΘ΄ και των αρχών του εικοστού αιώνα. Στη Σούδα αναφέρεται ότι στους Πάρθους η περιαγωγή γυμνού ανθρώπου πάνω σε γάιδαρο ήταν η μεγαλύτερη ατίμωση. Ωστόσο, μόνο στο Βυζάντιο και κατά την Τουρκοκρατία η διαπόμπευση καθιερώθηκε και γενικεύτηκε ως δημόσια επιπρόσθετη ποινή, άλλοτε με πρωτοβουλία των κυβερνώντων και άλλοτε ως πάνδημη τιμωρία, ως λαϊκή δηλαδή απονομή δικαιοσύνης.
ΑΠΑΡΘΕΝΗ
Η προσέλευση στον υμέναιο της κόρης χωρίς το τεκμήριο της αγνείας συνεπαγόταν εξοβελισμό από την κοινωνία και βασανιστική θανάτωση. Στον κόσμο της Παλαιάς Διαθήκης αυτό επιβάλλεται με θεϊκή εντολή. Η γυναίκα πρέπει να προσέρχεται στον γάμο άσπιλη και άμωμη. «Ούτος γυναίκα παρθένον εκ του γένους αυτού λήψεται• χήραν δε και εκβεβλημένην και πόρνην ταύτας ου λήψεται, αλλ’ η παρθένον εκ του λαού αυτού λήψεται γυναίκα και ου βεβηλώσει το σπέρμα αυτού εν τω λαώ αυτού». Η απουσία των αποδεικτικών της παρθενίας συνεπέφερε δημόσιο λιθοβολισμό. Σε περιπτώσεις αμφισβητήσεων γινόταν δοκιμασία με το ύδωρ της ελέγξεως, δηλαδή θεοδικία. Άλλος αποτρόπαιος – ψυχολογικός αυτή τη φορά βασανισμός για τη γυναίκα.
Πηγή: «Βασανιστήρια και εξουσία» Κυριάκου Σιμόπουλου
