Του Μανόλη Σκαρσουλή
ΑΝΔΡΕΑ ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΥ 1811-1901
- Όλοι πεθαίνουνε στο χωράφι τους ή στο κρεβάτι τους. Μόνο εγώ επέθανα μέσα στο μνήμα μου.
- Μπα! Εφωνάξανε οι αλλοκοσμίτες. Ζωντανή σε θάψανε;
- Μάλιστα ζωντανή και ζεστή.
- Κι από τι πέθανες;
- Από ασφυξία και πανικό για να σηκώσω το χώμα που με σκέπαζε.
- Ποια όμως αρρώστια σε οδήγησε στο νεκροταφείο;
- Ποτέ δεν την έμαθα κι ακόμα δεν την ξέρω. Είχα πάει σε τρείς γιατρούς και καθένας μου ‘δινε διαφορετική αγωγή, η οποία δεν είχε καμιά σχέση με την άγνωστη ασθένεια. Ο ένας έδινε αδυνατιστική, ο άλλος δυναμωτική κι ένας τρίτος αδιαφορών για τις γνώμες των άλλων δύο, συνιστούσε κινίνο κατά ένα εκατοστημόριον του σταρόκλονου.
Εμείς βρεθήκαμε σε αδυναμία για να επιλέξουμε το αδυνάτισμα ή το πάχος, έτσιευρεθήκαμε με την γνώμη του τρίτου που συνιστούσε το τίποτα. Αφήσαμε δηλαδή την φύση να ενεργήσει χωρίς ιατρικά. Ο εκατοστημοριόγιατρος ερχότανε ταχτικά και με παρακολουθούσε και μου ρύθμιζε την δοσολογία των εκατοστημορίων του, τα οποία εμείς του δείχναμε για να πειστεί ότι τα αγοράζαμε από το φαρμακοπωλείον και έπειτα τα πετούσαμε στα σκουπίδια.
Ωστόσο εγώ ελεύθερη από τα γιατρικά, άρχισα σιγά-σιγά να καλυτερεύω και ο γιατρός επαίρετο με επίδειξη για το είδος της θεραπείας του νομίζοντας ότι εξ αιτίας της εκαλυτέρεψα. «Περιγελούν την ομιοπαθητικήνθεραπείαν. Ιδού όμως τα αποτελέσματά της».
Κι ενώ καλυτέρεψα οι δικοί μου καλέσανε νέο ιατρικό συμβούλιο για να επιτευχθεί η αποθεραπεία μου, το οποίο αμέσωςαπέπεμψε τον εκατοστημοριογιατρό και παραγγείλανε άμεσες γενναίες αφαιμάξεις, και νερομανέστρεςμε νεράκι χλιαρό. Η καινούργια θεραπεία δεν άργησε να φέρει το αναπόφευκτο αποτέλεσμά της. Η αδυναμία μου μεγάλωνε περισσότερο και έφτασε στο σημείο να μου έρχονται λιποθυμίες που εκρατούσανε ώρες. Παρόλες τις λιποθυμίες η θεραπεία δεν άλλαξε γιατί ο γιατρός τις θεωρούσε ως σημάδια καλυτέρευσης. Όταν του έλεγα βλέποντας την αδυναμία μου ότι κάθε αφαίμαξη μου έπαιρνε κι ένα κομμάτι από τη ζωή μου, εκείνος εγέλαγε και με διαβεβαίωνε ότι η επιστήμη δεν σφάλει ποτέ και η δίαιτα θα συνεχιστεί. Οι λιποθυμίες ερχότανε πλέον σε καθημερινή βάση και κρατούσαν αρκετές ώρες, ώσπου μια μέρα η φρικωδέστερη λιποθυμία μ’ έρριξε κάτω σαν πεθαμένη. Επάγωσα, εξύλιασα κι ο γιατρός μου τον χαβά του.
- Κρίμα!Τώρα που εκαλυτέρευε πέθανε
Ο άνδρας μου χάριν των ιατρών είχε άμεση ενημέρωση για την θεραπεία μου και παρακολουθούσε τις μεγάλες προόδους που επέφεραν οι αφαιμάξεις μου. Με μεγάλη ψυχραιμία δέχτηκε το αναπόφευκτο γεγονός του θανάτου μου κι αμέσως έτρεξε να τακτοποιήσει, πριν τον δημοσιοποιήσει, την μεταβίβαση της περιουσίας μου.
Είχαμε συζητήσει κάτι για διαθήκη επειδή δεν είχαμε παιδιά. Δεν είχα λόγο να αρνηθώ, απλά το παραμέλησα. Αυτός μην υπολογίζοντας τόσο γρήγορο το τέλος μου, μόλις με είδε πεθαμένη έτρεξε κι έφερε τον συμβολαιογράφο πάραυτα δίπλα μου. Κύριε συμβολαιογράφε η αγαπημένη μου γυναίκα, έχοντας προς των οφθαλμών της το αβέβαιον της ζωής και το πιθανόν προσεχές τέλος της εκφράζει την επιθυμία να μου αφήσει ως αμοιβήν για την αγάπη τον σεβασμό και την τρυφερότητα που επέδειξα στην κοινή μας ζωή, το 100% των περιουσιακών της στοιχείων αποκληρώνοντας όλους τους συγγενείς της, πρώτου και δευτέρου βαθμού. Σε παρακαλεί δε να συντάξεις την διαθήκη της.
- Κύριε του απαντά ο Συμβολαιογράφος, η γυναίκα σου από ότι βλέπω είναι πεθαμένη, αφού δεν αντιδρά στις αγάπες σου.
- Η γυναίκα μου ζει και σε παρακαλεί να συντάξεις την διαθήκη της. Σκέψου ότι εγώ ήμουνα ο καλύτερος πελάτης σου και σε κανένα άλλο δεν έδωσα τις υποθέσεις μου, τις οποίες και απαρίθμησε. Όμως ο Συμβολαιογράφος δεν μπορούσε να με δει ζωντανή, αφού όση ώρα κουβεντιάζανε ήμουν τελείως ακίνητη. Κάποια στιγμή σηκώθηκε να φύγει θυμωμένος, αλλά ο άνδρας μου του έκλεισε το δρόμο.
«Σου δίνω, λέει το λόγο μου, ότι αυτά που σου ζητώ να γράψεις ήταν η αληθινή θέληση της γυναίκας μου, η οποία μάλιστα με εξουσιοδότησε να σε πληρώσω με δώδεκα χρυσά ναπολεόνια, τα οποία και σου προσφέρω».
Ο Συμβολαιογράφος είχε τώρα κάθε λόγο να παραμείνει και μόλις έβαλε τα ναπολεόνια στην τσέπη, έγραψε τη διαθήκη την οποία επικύρωσα ως πεθαμένη ακουμπώντας το δάχτυλο με μελάνι στο χαρτί αντί της υπογραφής, για να μην μπορεί κανείς να την αμφισβητήσει. Φεύγοντας στάθηκε από πάνω μου και με ευχαρίστησε για την άψογη συνεργασία που είχαμε και με διαβεβαίωσε ότι έδωσε πίστη μόνο στον λόγο του συζύγου μου κι όχι στα χρυσά ναπολεόνια που δεν υποκαθιστούν ποτέ τις ανθρώπινες σχέσεις. Μόλις τελείωσε, ο άνδρας μου δημοσιοποίησε την θανή μου και δεχότανε τα συλλυπητήρια του κόσμου. Στο σπίτι μαζεύτηκαν όλοι οι δικοί μας και πολλοί ήθελαν να πέσουν από το παραθύρι από τον πόνο τους, αλλά δεν έπεφταν. «Πιάστε με να μην πέσω». Ορισμένες γυναίκες ήταν σκέτες θεατρίνες. Έκαναν τα πάντα για να δείξουν πως θλίβονταν και μ’ αγαπούσαν. Το σπίτι γέμισε κι από γυναίκες της γειτονιάς. Άλλες ήρθαν από απλή περιέργεια να δουν το λείψανό μου κι άλλες για ν’ αρπάξουν ότι νομίζανε πως ήταν περιττό, αλλά σ’ αυτές ήταν χρήσιμο και μάλιστα το αποζητούσαν από καιρό.
Μέσα σ’ αυτήν την φασαρία ήρθε ο άνδρας μου βιαστικά και με φίλησε. Ήταν το δεύτερο φιλί που μου έδωσε από τότε που επαρθήκαμε.
Ανάμεσα σε ‘κείνους όπου ετρέξανε στο σπίτι όταν ακούστηκε ο νομιζόμενος θάνατός μου, ήτανε κι ένας κολλητός του άνδρα μου που δεν εξέλιπε ποτέ από το σπίτι, από τότε που με ρίξανε κάτω οι αφαιμάξεις και πάντα είχανε κρυφές ομιλίες και πολλά υπονοούμενα για τα μελλούμενα. Μόλις ήρθε ο αθεόφοβος και χωρίς να σταθεί πιο μακριά μου, είπε του άνδρα μου : «Τώρα είσαι ελεύθερος τι απόκριση μου δίνεις;». Ο άνδρας μου και προς τιμήν του για να πω την πάσα αλήθεια, εγύρισε δυσαρεστημένος και δεν του αποκρίθηκε μπροστά στο λείψανό μου, για την αντικαταστάτριά μου που περίμενε το σινιάλο για να γίνει κυρία στο σπίτι μου. Μια τιναξιά στην λιποθυμία μου θα τακτοποιούσε αμέσως όλες τις εκκρεμότητες και θα επανέφερε την ευπρέπεια στο σπίτι μου, όμως την τιναξιά αυτή δεν μπορούσα να την δώσω. Ήμουν πεθαμένη ενώ καταλάβαινα και άκουγα τα πάντα.
Έτσι άκουσα πως φέρανε την κάσα και γυρεύανε 300 φράγκα για δαύτη. Ο άνδρας μου εξαγριώθηκε από την ληστρική απαίτηση και μονολογούσε πως θα με πήγαινε με το σεντόνι «Τριακόσια φράγκα! Έλεγε. Μα δεν έχουνε συνείδηση οι άνθρωποι τούτοι;» Και βηματίζοντας με πλησίαζε πότε-πότε κι έλεγε «Μα δεν είναι πολύ… δεν είναι πολύ;». κείνη τη στιγμή κάπως ανέλαβε και ψιθύρισα «Ναι είναι πολύ». Με το που με άκουσε ο άνδρας μου, πήρε τέτοιο τρόμο, που έφυγε τρεχάτος έξω από το σπίτι στους δρόμους. Είδανε και πάθανε οι φίλοι του να τον γυρίσουμε πίσω, αφού τον έπεισαν ότι η μεγάλη λύπη μπορεί να σε κάνει να ακούς λέξεις που κουβαλά ο αέρας.
Μόλις διεφώνησα κι εγώ για την τιμή της κάσας έπεσα σε βαθύτερο λήθαργο.
Δεν φτάνανε όλα αυτά που με πνίγανε, αλλά κάποιες φιλενάδες φίδια κολοβά ήθελαν να βγάλουν έξω το λείψανο στην αυλή για να μην στενοχωριέται ο άνδρας μου και πάθει τίποτα. Τους έδωσα την κατάρα μου. Να τις κάψει ο Θεός που δίνανε τέτοιες συμβουλές και διερωτήθηκα γιατί δεν ανοίγει η γη να καταπίνει όσους βιάζονται να θάψουν τον ποθαμένο ή τον νομιζόμενο πεθαμένο, με τον κίνδυνο να τον θάψουνε ζωντανό. Εμένα δεν με ξέρανε βέβαια για ζωντανή ακόμη μα ήσαν βέβαιοι πως ήμουνα πεθαμένη και βιαζόντουσαν να με ξεφορτωθούνε. Που είναι αλήθεια η αγάπη και ο θαυμασμός στο σώμα που έχει ζωή; Τώρα δεν τους λέει τίποτα και ετοιμάζονται να το θάψουν γρήγορα-γρήγορα.
Ακατανόητο, απίστευτο… Χρειάστηκε να γίνει νόμος να υποχρεώνει τους συγγενείς να μην πετούν τον άνθρωπό τους μόλις ξεψυχήσει. Θα πρέπει να τον παραφυλάνε 24 ώρες για να τον θάψουν. Ο νόμος αυτός είναι ένα μεγάλο αίσχος για την κοινωνία, γιατί επισημοποιεί την ασπλαχνία και την απανθρωπιά των ανθρώπων που τους υποχρεώνει να σέβονται και να αγαπούν τα λείψανα των δικών τους ανθρώπων. Αλήθεια πως ημπορούν να κοιτάζονται αναλογιζόμενοι ότι όποιος πρωτοξεψυχήσει θα τονε βγάλουν από το σπίτι του σαν ξένο και αποτρόπαιο σώμα, για να μη λυπούνται οι σπιτάτοι.
Εγώ ήμουνα σκεπασμένη μ’ ένα σεντόνι τελείως ξυλιασμένη κι ανήμπορη, σαν πεθαμένη. Οι σαβανώστρες του χωριού με σαβανώσανε γρήγορα και με την βοήθεια δύο αντρών με βάλανε στην κάσα που τελικά την αγοράσαμε 280 φράγκα εξ αιτίας μου. Χωρίς καθυστέρηση με σηκώσανε τέσσερις άντρες φίλοι μας και με πήγανε στην εκκλησία του Νεκροταφείου, όπου με διαβάσανε και δέχτηκα τον τελευταίο ασπασμό και το τρίτο φιλί του συζύγου μου.
Τι νόημα έχει το διάβασμα στο λείψανο δεν μπόρεσα ποτέ μου να εννοήσω. Σε τι μπορούσε δηλαδή να χρησιμεύσει στο ίδιο το λείψανο ή στην ψυχή που έχει ήδη φύγει ή σε οποιοδήποτε άλλο παρόντα ή απόντα. Η μόνη εξήγηση που μπορούσα να δώσω και τώρα που διαβάζουνε εμένα είναι ότι υπήρξε σαν παλιό έθιμο, που σαν έθιμο είναι και ιερό και σεβαστό. Για κακή μου τύχη κάποια δυσκολία βρέθηκε δια να με θάψουνε αμέσως και αποφασίσανε να διανυκτερεύσω στην εκκλησία του Νεκροταφείου. Το φρικώδες μου όμως ριζικό δεν ήταν ευχαριστημένο που ήμουνα μέσα στην κάσα, αλλά μου επεφύλαξε και το πιο φρικώδες που μπορούσα να υποστώ σαν ζωντανή-πεθαμένη.
Αφού με άφησαν μόνη χρειαζόταν κάποιος να φυλάει την νύχτα εξ αιτίας των ποντικών. Έβαλαν τον δραγάτη ο οποίος είχε την φήμη αγίου ανθρώπου. Αλλοίμονο. Κάποια στιγμή με πλησίασε και μ’ ακούμπησε. Ίσως κατάλαβε ότι κυκλοφορούσε το αίμα μου και όταν το επιβεβαίωσε, δεν σεβάστηκε τίποτα. Μόνο μια παθούσα γυναίκα μπορεί να περιγράψει την κτηνωδία του. Όταν ξημέρωσε, οι νεκροθάφτες ήρθαν και με σηκώσανε κι εγώ αισθάνθηκα ευχαριστημένη που άφηνα την κόλαση που έζησα. Ο κόσμος για μένα, πέραν του συμβάντος στην κάσα, ήταν ένας ωκεανός τρικυμιών και βάθος κακοήθειας, ανάλγητος και υποκριτικός. Έτσι και στο μνήμα που με πήγαιναν μου επαρουσιάζετο ως λιμάνι καταφυγής και τέλος βασάνων.
Δυστυχώς εγώ ήλπιζα πως ο θάνατος μου θα είναι γλυκός όπως ήταν η λιποθυμία μου. Μα το ριζικό μου είχε διατάξει αλλιώς τα πράμματα, όταν στο τέλος της ζωής μου υπέστην τον μέγιστονεξευτελισμόν ακόμα κι αν ενομιζόμουν πεθαμένη.
Είχα ακούσει με την αδιαφορία της απελπισίας τους νεκροθάφτες να με σηκώνουν από το ερμοκλήσι και να με οδηγούν στον τάφο. Το κατέβασμα μου στον τάφο ήτανε το φτάσιμο μου στην λήθη της αιωνιότητας.
Όμως και κει ακόμα στο έρμο και σκοτεινό βάθος μου εφυλάσσετο μια ύστερη σκηνή μαρτυρίου. Όταν άρχισαν να ρίχνουν το χώμα συνήλθα από την λιποθυμία. Το ξύπνημα αυτό που σε άλλες περιπτώσεις θα ήταν ευπρόσδεκτο, σε μένα ήταν απαίσιο και φρικώδες. Επάσχιζα να κινηθώ μα βρέθηκα μαγκωμένη στην κάσα. Έκανα να μιλήσω στους νεκροθάφτες μα η φωνή μου δεν έβγαινε. Ήθελα να ουρλιάξω να ζητήσω βοήθεια όμως το στόμα μου ήταν κολλημένο. Όμως δεν εγκατέλειψα. Μάζεψα όλες μου τις δυνάμεις κι έκαμα μια προσπάθεια να γυρίσω στο πλάι για να σηκωθώ. Αλλά με το στριφογύρισμα αυτό ένα μαντήλι μεταξωτό που είχανε στον λαιμό μου έσφιξε σαν θηλιά και μ’ έπνιξε, βάζοντας το τέλος στην άμοιρη ζωή μου.
