Της Μασούρη Χρυσούλας
Τομέας Γνωστικής Ψυχολογίας
Απωθούνται άραγε οι τραυματικές εμπειρίες που έχουμε βιώσει κατά καιρούς στη ζωή μας; Στο ερώτημα αυτό επιχείρησε να δώσει απάντηση ο γνωστός αυστριακός ψυχολόγος Freud διατυπώνοντας μία από τις πιο οικείες θεωρίες λήθης.Υποστήριξε λοιπόν πως τα πιο τραυματικά ή απειλητικά βιώματα της ζωής του κάθε ανθρώπου αποσύρονται από την μνήμη του μέσω μιας ασυνείδητης διαδικασίας.Μάλιστα για να περιγράψει επιστημονικά αυτήν την διαδικασία χρησιμοποίησε τον όρο απώθηση,που δεικνύει ακριβώς αυτην την αυτό-παρακινούμενη λήθη εκφοβιστικών γεγονότων.Ωστόσο ο Erdelyi (2001) υποστήριξε κατά πειστικό τρόπο πως ο Freud δεχόταν πως μερικές φορές η απώθηση αυτή διενεργείτο περισσότερο ως μία σκόπιμη και ενεργή διαδικασία παρά ως μία ασυνείδητη πράξη.και εκεί ακριβώς έγκειται η δυσκολία ελέγχου της έννοιας της αυτής.
Συνεχίζοντας τίθεται ζήτημα ηθικής δεοντολογίας για την εσκεμμένη και τεχνητή πρόκληση απωθημένων αναμνήσεων στους εργαστηριακούς χώρους.Έτσι το πλείστο των τεκμηρίων που αφορούν στην απώθηση λαμβάνονται από ενήλικες,οι οποίοι φαινομενικά έχουν ανακτήσει απωθημένες αναμνήσεις από σεξουαλική ή σωματική κακοποίηση κατά τα παιδικά τους χρόνια.Βέβαια εντοπίζεται έντονη αντιπαράθεση ως προς το κατά πόσο αυτές οι ανακτημένες αναμνήσεις είναι αληθείς ή ψευδείς.
Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν υποστηρικτικά στοιχεία για τις ανακτημένες αναμνήσεις,τα οποία μάλιστα έχουν παραχθεί με την έλλειψη οιασδήποτε πίεσης από πλευράς του ψυχοθεραπευτή.Ευρήματα που τεκμαίρουν την αλήθεια των αναμνήσεων αυτών παραθέτουν οι Andrews,Brewin,Ochera,Morton,Bekerian και Davies (1999),οι οποίοι έλαβαν δείγμα από περισσότερους από διακόσιους ασθενείς,που ισχυρίζονταν ότι είχαν τέτοιες αναμνήσεις.Πιο συγκεκριμένα,το 41% αυτών έφερε αποδεικτικά στοιχεία των λεγομένων του ενώ το 22% ανέφερε πως η αφορμή για την απαρχή ανάκλησης αναμνήσεων δόθηκε προτού αρχίσει η θεραπεία.γεγονός το οποίο δεικνύει την απουσία της τάδε ή της δείνας επιρροής του ασθενούς από πλευράς του θεραπευτή.Τέλος,οι Lief και Fetkewicz (1995) ανακάλυψαν πως το 80% των ασθενών που παραδέχθηκαν πως ανέφεραν ψευδείς ανακτημένες αναμνήσεις περί κακομεταχείρησης κατά την παιδική ηλικία το έπραξαν λόγω άμεσων υποδείξεων από τους θεραπευτές τους πως έχουν καταστεί θύματα κακοποίησης.
Από την άλλη,εντοπίζονται δύο αξιόπιστες κατηγορίες αποδεικτικών στοιχείων,που τεκμαίρουν το ψεύδος των ανακτημένων αναμνήσεων.Σαφέστερα,αφενός δεν υπάρχει μεγάλο εύρος εργαστηριακών ερευνών και αφετέρου μελέτες δείχνουν πως η πλειονότητα των ανθρώπων δύναται να παραπλανηθεί και να οδηγηθεί στη δημιουργία ανύπαρκτων συμβάντων.Το τελευταίο αποδεικνύεται αξιόπιστα μέσω ενός μνημονικού έργου,το οποίο χρησιμοποίησαν οι Clancy,Schacter,McNally και Pitman και παράγει ψευδείς αναμνήσεις.Ουσιαστικά δίδονται στους συμμετέχοντες λεξιλογικοί κατάλογοι που σχετίζονται σημασιολογικά μεταξύ τους και οι άνθρωποι καταλήγουν να αναγνωρίζουν ψευδώς μια λέξη σημασιολογικά συγγενή με τους όρους που είχαν πραγματικά συμπεριληφθεί στον κατάλογο.Παραδείγματως χάρη, ας υποθέσουμε πως ένας αντίστοιχος κατάλογος ενέχει τις παρακάτω λέξεις "κλωστή,δαχτυλήθρα,σουβλί,πόνος,τρύπημα,ένεση,μύτη,ράψιμο,μάτι".Οι περισσότεροι συμμετέχοντες στη συνέχεια πιστεύουν πως ο όρος βελόνα είχε συμπεριληφθεί στον ανωτέρω κατάλογο.
Κλείνοντας,το θέμα των ψευδών ή αληθινών ανακτημένων αναμνήσεων αφορμώμενων από τραυματικές εμπειρίες δεν έχει λυθεί ακόμη στην επιστημονική κοινότητα.Ωστόσο,έχει αποδειχθεί πως χαρακτηρίζεται ως σχετικά εύκολο να πειστούν πολλοί άνθρωποι πως έχουν βιώσει κάποια εκφοβιστικά γεγονότα στο πλαίσιο της παιδικής τους ηλικίας ιδίως μάλιστα όταν έχουν υποστεί και κάποιας μορφής κακομεταχείρηση ή εκμετάλευση.
