Του Μανώλη Σκαρσουλή

Με το μοντέλο του πλουτισμού χωρίς δουλειά εκμαύλισε τον κοσμάκη το σύστημα, μετατρέποντας τον σε αποχαυνωμένο καταναλωτή. Για να του τα πάρει πίσω τον εκβιάζει και τον πανικοβάλει. Ο ευνουχισμένος όμως σκύβει το κεφάλι, γιατί είναι πλέον δούλος της καλοπέρασης.

Κατηγοριοποίηση του πλούτου και των πλουσίων

Οι πλούσιοι που απολαμβάνουν τον πλούτο τους με τρόπο κατάφωρα προκλητικό, κολυμπώντας μέσα σ’ έναν ωκεανό υλικών αγαθών. Είναι αυτοί που πιστεύουν στη θεωρία του Ταραντίνου φιλόσοφου Αρχύτα, διατυπωμένη στις αρχές του 4ου αιώνα, αρχές και της παρακμής του αρχαίου ελληνικού κόσμου: «Η μεγαλύτερη ευτυχία που μπορεί να επισυμβεί σ’ ένα ανθρώπινο πλάσμα είναι εκείνη που απολαμβάνει στο ανάκτορό του ο βασιλιάς της Περσίας».

-    Το τραπέζι του πλούσιου Νεοέλληνα αποτελεί την πιο κατηγορηματική απόδειξη του ότι «όποιος έχει πολύ πιπέρι βάζει και στα λάχανα». Είναι μόνιμα εξαφανισμένο και αόρατο κάτω από λόφους και λοφίσκους χιλιάδων ειδών διατροφής, που προέρχεται από τις πέντε ηπείρους του πλανήτη και από τα 192 κράτη μέλη του ΟΗΕ. Οτιδήποτε φύεται, περπατάει, κολυμπάει ή πετάει το βλέπουμε να περπατάει, να κολυμπάει ή να πετάει προς το τραπέζι του αχόρταγου αυτού υπερκαταναλωτή, ο οποίος έτσι αποδεικνύει στον εαυτό του και στους άλλους ότι πράγματι πλούτισε και μπορεί να καταβροχθίσει «ό,τι ποθήσει η ψυχή του», για την ακρίβεια η γαστέρα του. Μαύρο χαβιάρι από την Ουκρανία, κόκκινο χαβιάρι από την Ισλανδία, στήθος αρκούδας από τις Βαυαρικές Άλπεις, παραδείσια πουλιά από την Ιάβα και την Τζακάρτα, νεφραμιά πιγκουΐνοι από την Ανταρκτική, μπούτι ελέφαντα από το Μπουτάν, πτερύγια καρχαρία απ0ό τη Νέα Ζηλανδία, συκωτάκια ιερών πιθήκων από την Ινδία, φλοιούς μπαομπάμπ από την Κεντρική Αφρική, ποδαράκια φώκιας από τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό, πάπια από το Πεκίνο, μπανανόφλουδες από την Τανζανία, σολομό από την Σκωτία, μερμήγκια και κουνούπια από την πάμπα της Αργεντινής, ωμά κεφαλόπουλα από την Ιαπωνία, πατσά πιράνχα από τον Αμαζόνιο, ανανάδες από την Παραγουάη, κοκαΐνη από τη Βολιβία και λουκάνικα σκύλου από τη Σαγκάη – το τελευταίο για να επιβεβαιωθεί, σε πλήρες φάσμα, το αξίωμα ότι «ο σκύλος είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου». Ανθρώπινο κρέας από τη Ζουαζιλάνδη αναμένεται προσεχώς. Πάντως, για λόγους πατριωτισμού, ο ανηλεής αδηφάγος και παμφάγος του διεθνούς εδεσματολογίου Νεοέλληνας δεν παραλείπει να συμπληρώσει το τραπέζι του με κανένα κουνέλι από τον Ωρωπό ή ραδίκι από τη Σαλαμίνα.

-    Το σπίτι του πλούσιου Νεοέλληνα εικονογραφεί την απόπειρά του να συναγωνιστεί το βασιλιά της Περσίας, προκειμένου να κερδίσει τον τίτλο του αυτοκράτορα της Ματαιοδοξίας. Σε τετραγωνικά μέτρα είναι ένα σπίτι πέντε με εφτά φορές μεγαλύτερο απ’ όσο χρειάζεται για να ζήσει μια φυσιολογική οικογένεια-χωρίς Φιλιππινέζες, Αλβανούς και πρώην Σοβιετικούς/ές. Περιέχει, συσσωρευμένες, όλες τις συσκευές και τις μηχανές που έχει παραγάγει η τελευταία λέξη της τεχνολογίας, έτσι ώστε τα πάντα, ακόμη και οι πνεύμονες και ο εγκέφαλος και το σεξ του ιδιοκτήτη, να λειτουργούν με κουμπιά και με διακόπτες. Περιλαμβάνει, απαραιτήτως, 2 πισίνες και 9 καμπινέδες, για να δροσίζεται και ν’ ανακουφίζεται η οικογένεια στο βαθμό που απαιτούν η κοινωνική της θέση και η ποσότητα των φαγητών που καταναλώνει. Διαθέτει τα τελειότερα όργανα γυμναστικής, τα οποία δε χρησιμοποιούνται ποτέ, παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του ιδιοκτήτη. Οι τολιχοι του είναι διακοσμημένοι με εξέχοντα δείγματα του λεγόμενου κιτς (στον ενικό το ταμπλό, στον πληθυντικό τα ταμπλά ή ταμπλάδες), που όμως ανάμεσά τους εμφιλοχωρεί πού και πού κανένας γνήσιος Ματίς ή Σεζάν, αγορασμένος με εκατομμύρια εκατομμυρίων, όχι για τίποτ’ άλλο, αλλά για να φρυάζει και να σκάει ο βιομήχανος της διπλανής πόρτας.

-    Η ψυχαγωγία του πλούσιου Νεοέλληνα είναι αντάξια της κοινωνικοοικονομικής του θέσης και της ψυχοπνευματικής του συγκρότησης. Πηγαίνει στο καζίνο, όπου προσφέρει στο σχήμα του την ευκαιρία να ρεύσει από τις τσέπες του ποταμηδόν, σαν το Βόλγα ή το Δούναβη• πηγαίνει ταξιδάκια με το σκάφος του, που το κατάστρωμά του είναι ανελλιπώς κατάφορτο από εναλλασσόμενες γκλαμουροειδείς δεσποινίδες• και πηγαίνει, τέλος στα κορυφαία σκυλάδικα του καλού κόσμου. Όπου τα βασιλικά pourboire κινητοποιούν τους ρεζερβατζήδες να τσακίζονται να του ρεζερβάρουν το κλασικό «πρώτο τραπέζι πίστα», μαζί με καμιά εκατοστή λουλουδοκάλαθα.

Υπάρχουν και πλούσιοι που διαθέτουν ένα μικρό ή μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους για σκοπούς κοινωνικούς, ή ακόμη, καμιά φορά και πατριωτικούς. Τέτοιοι πλούσιοι υπήρχαν άλλοτε αρκετοί, που η τότε μικροσκοπική και θεόφτωχη Ελλάδα τους τίμησε με τη επωνυμία του εθνικού ευεργέτη. Χάρη σ’ αυτούς το νεότευκτο ελληνικό κράτος κατάφερε να ορθοποδήσει, χάρη σ’ αυτούς υπάρχουν και διατηρούνται ακόμη τα σπουδαιότερα και ωραιότερα κρατικά οικοδομήματα των ελληνικών πόλεων, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, βιβλιοθήκες κ.ά. Το τελευταίο επίτευγμα του χρήματος στην σύγχρονη Ελλάδα είναι πως όταν και όποτε αυτό διατίθεται για τέτοιους σκοπού, πάντα προσπορίζει στον διαθέτη πολύ μεγαλύτερο, ας πούμε, «ανταποδοτικό τέλος». Οι χορηγοί της εποχής μας δείχνουν μεγάλη προθυμία, είναι αλήθεια, να χρηματοδοτήσουν καλλιτεχνικές, αθλητικές, πνευματικές ή οποιεσδήποτε άλλες εκδηλώσεις, αλλά με τρεις απαραίτητες προϋποθέσεις:

α. Ότι η χορηγία θα συνεπάγεται την ταυτόχρονη διαφήμιση του χορηγού και των προϊόντων του.

β. ότι μέσω της χορηγίας ο χορηγός θα πετύχει πολλαπλάσια φοροαπαλλαγή και γιγαντιαία φοροδιαφυγή.

γ. ότι το κράτος, λόγω ευγνωμοσύνης προς τον χορηγό, θα τον προτιμήσει στην ανάθεση δημόσιων έργων ή προμηθειών, όπου τα ιλιγγιώδη κέρδη κάνουν την ταλαίπωρη χορηγία να φαντάζει σαν κόκκος άμμου στην έρημο της Σαχάρας.

Οι σύγχρονοι χορηγοί αυτής της κατηγορίας, με την κατάλληλη γνωστοποίηση της προσφοράς τους στην πατρίδα και στον πολιτισμό, αποσπούν τη σχεδόν γενική εκτίμηση και τον σχεδόν γενικό θαυμασμό. Ανακηρύσσονται άτυπα, αλλά το ίδιο κάνει, προσωπικότητες του πνεύματος και της τέχνης, έστω και αν συμβαίνει να είναι αυτό που οι Λατίνοι αποκαλούσαν tabula rasa, δηλαδή από αμόρφωτοι έως και αναλφάβητοι. Μια ακόμη ένδειξη της βλακείας που μαστίζει την υπερεξελιγμένη κοινωνία μας. «Υπάρχουν πολλά πράγματα ανώτερα από το χρήμα, αλλά χρειάζονται χρήματα για να τα αποκτήσεις, έχει πει ο Γάλλος σατιρικός Αλφόνσος Αλέ. Η φήμη και η δόξα, σε εποχές παρακμής, είναι είδη εμπορεύσιμα.

Κοντά στον κύριο ζάπλουτο, εφόσον δε συμβεί να μείνει γεροντοπαλλήκαρο για να μην ξοδεύεται, φιγουράρει η κυρία ζαπλούτου: ένα ζωντόβολο συνήθως, καλογυαλισμένο, μισοαγράμματο, αλαζονικό, αντιπαθητικό και θαυμαζόμενο μεγαλόφωνα απ’ όλους εκείνους που το βρίζουν χαμηλόφωνα, επειδή γνωρίζουν και φοβούνται τη δύναμη του πλούτου. Το πώς και το γιατί τον παντρεύτηκε είναι μια λυπητερή ιστορία, που έχει να κάνει απείρως περισσότερο με την ακατανίκητη έλξη της περιουσίας του κυρίου παρά με την προσωπική γοητεία του. Κάτι που σημαίνει πως η κυρία βλέπει τον ομοτράπεζο και ομοκρέβατο σύζυγό της όχι τόσο σαν άνθρωπο, και μάλιστα αρσενικού γένους, όσο σαν χαρτονόμισμα, υπεράνω γένους. Και βέβαια, όπως γίνεται αντιληπτό, είναι σκληρότατη η μοίρα μιας γυναίκας που οφείλει να πλαγιάζει μ’ ένα χαρτονόμισμα, έστω και κολλαριστό, έστω και με την πώρωση που επιφέρει η μοιρολατρική προσαρμογή στην συνήθεια. Ο πλούτος, παρά τα νομιζόμενα από τους εκτός της οριοθετικής γραμμής του, θέλει κι αυτός τις θυσίες του. Και μια τέτοια θυσία, που για ένα έξυπνο πλάσμα θα ήταν εντελώς αβάσταχτη, ακόμη και για ένα ηλίθιο πλάσμα δεν παύει να είναι δυσβάσταχτη.

Άσχετα πάντως απ’ αυτά, επειδή η ζωή συνεχίζεται και η κυρία ζαπλούτου πρέπει και αυτή κάτι να κάνει για να σκοτώσει, πέρα από τον εαυτό της, και την ώρα του απόλυτου κενού της, συνήθως κάνει τα εξής:

-    ΠΗΓΑΙΝΕΙ στις τακτικές συνεδριάσεις του κομμωτηρίου, τρεις φορές τη βδομάδα προ του φαγητού και όποτε επιπλέον παραστεί έκτακτη ανάγκη.

-    ΠΗΓΑΙΝΕΙ σε βραδινές δεξιώσεις, επίσημες ή ανεπίσημες, αλλά πάντοτε «αφθάστου πολυτελείας», όπως έκθαμβες τονίζουν οι καλοπληρωμένες κοσμικές στήλες, με μεγαλειώδεις ξεκοιλιαστικούς μπουφέδες και με πολυποίκιλα οινοπνεύματα εξωτικής προέλευσης, κατευναστικά και ηδονιστικά του φάρυγγα. Μέσα σ’ ένα τέτοιο μαγευτικό περιβάλλον, με το ποτήρι στο χέρι και τις κουβέντες στο πόδι, η κυρία κρατάει επίμονα προτεταμένο το ελεύθερο χέρι της, πότε το ένα πότε το άλλο, ώστε να επιδειχτούν σχεδόν κατάμουτρα στη συνομιλήτρια τα δαχτυλίδια και τα μπρασελέ της.

-    ΠΗΓΑΙΝΕΙ στην πρωτεύουσα της παγκοσμιοποιημένης γκλαμουριάς, που φέρει το ιστορικό όνομα Μύκονος. Που να φανταζόντουσαν οι παλιοί Μυκονιάτες καραβοκύρηδες και σφουγγαράδες ότι στους αγνούς και αθώους βράχους τους θα σεργιανούσαν κάποτε πονηρού καμακοφόροι, εκφυλισμένοι ζάπλουτοι και θηλυκοί γελωτοποιοί… Η κυρία ζαπλούτου αλωνίζει τη Μύκονο απ’ άκρη σε άκρη, με κλασική ενδυμασία που θα τη ζήλευε και η Εύα, προκειμένου να την περιλάβουν οι φοβεροί paparazzi στις γαργαλιστικές φωτογραφίες τους και να τη σχολιάσουν οι παραδημοσιογράφοι του life style, αμείλικτοι κυνηγοί των celebrities και παντός επώνυμου τενεκέ. «Η κυρία Χατζηγρηγοριαδονικολοπαπαδοπούλου υπήρξε το hit και το fan της υψηλής κοινωνίας της Μυκόνου.

-    ΠΗΓΑΙΝΕΙ κρυφά ραντεβού, ναι, αλήθεια! Μπορεί ναι το χρήμα να μην αγοράζονται η ευφυΐα και η αθανασία, αλλά όχι πως δεν αγοράζονται κι ένας εραστής… Αυτός ο εραστής, αν και προϊόν και γέννημα και θρέμμα των χαρτονομισμάτων της κυρίας, ο ίδιος δεν είναι καθόλου χαρτονόμισμα, σαν το σύζυγο, ιδιαίτερα όταν συνευρίσκεται (με την κακή έννοια) μαζί της. Είναι νέος, ωραίος, αθλητικός, σεξοστρεφής, απένταρος, ανήθικος, βλάκας και, πάντως, άτομο του γούστου και της ελεύθερης επιλογής της κυρίας. Όταν κανείς πηγαίνει στο σουπερμάρκετ, ελεύθερος, ανεξάρτητος, αδέσμευτος και με το πορτοφόλι γεμάτο, κανένας δεν του επιβάλει ποιας φάρμας βόδι θ’ αγοράσει. Κυριαρχεί ο νόμος κι ένας από τους τρόπους που λειτουργεί το κοινωνικοοικονομικό σύστημα και που κυκλοφορεί το χρήμα στις φιλελεύθερες οικονομίες του. Ο γηραλέος καπιταλίστας καρπώνεται την υπεραξία από τους εργάτες του και τη χορηγεί στη μεσόκοπη σύζυγό του, η οποία, με τη σειρά της, τη διοχετεύει στον απένταρο νεαρό της. Μια εφαρμοσμένη κοινωνική πολιτική, αυτόματη και φυσιολογική χωρίς κρατικές παρεμβάσεις και τα τοιαύτα.

Ο Κώστας Καρυωτάκης, προικισμένος Νεοέλληνας ποιητής, δεν είχε αντέξει να συνεχίσει τη ζωή του περιτριγυρισμένος από τα πλοκάμια της βλακείας που τον έπνιγαν. Προτίμησε ν’ αυτοκτονήσει παρά να ζει μεκυρίες σαν κι αυτές:

Ω, να μπορούσε έτσι κανείς να θάλλει,

μέγα ρόδο κάποιας ώρας χρυσής,

ή να βυθομετρούσατε και σεις

με μια φουρκέτα τ’ άδειο σας κεφάλι.

Ατίθασα μέλη, διαφανή ρούχα,

γλοιώδη στόματα υποκριτικά,

ανυποψίαστα μηδενικά

πλάσματα και γι’ αυτό προνομιούχα.

Αυτά τα λίγα, λοιπόν, για τη φτώχεια των πλουσίων, για την πλεονεξία τους, για τη φιλαργυρία τους, για την αλαζονεία τους, για την κενότητά τους, για τη βλακεία τους. Κανένας φιλόσοφος, κανένας θρησκευτικός ηγέτης, ούτε καν ο Υιός του Θεού, δεν πρόκειται να τους κάνει ποτέ ν’ αλλάξουν, να συνέλθουν και να χωνέψουν ότι, όπως έλεγε ο Θερβάντες, «όταν βάζεις μέσα πολλά, τρυπάς το τσουβάλι».

Πηγή: «Η βλακεία» Θεόδωρος Καρζής, εκδόσεις Καστανιώτη.