Εκεί κάπου πριν το γύρισμα του χρόνου στην πρώτη χιλιετία, καθώς τελείωνε η εποχή του χαλκού
Του Αιμίλιου Γάσπαρη
Εκεί κάπου πριν το γύρισμα του χρόνου στην πρώτη χιλιετία, καθώς τελείωνε η εποχή του χαλκού και οι Μυκηναίοι χάνονταν σε σκοτεινές εποχές, στην Αθήνα ήταν βασιλιάς ο Κόδρος. Πραγματικός βασιλιάς που την πόλη του αγαπούσε και που για τη χάρη της θυσιάστηκε κι ας λένε για αυτόν τα παραμύθια. Ακολουθώντας τον κώδικα τιμής που ο Όμηρος τραγούδησε από τότε, που ήταν καθοριστικός για όσους ήθελαν για πρώτους να τους σέβονται, ο Κόδρος σύμφωνα με την παράδοση, έπεσε νεκρός για να μην πατήσει ο εχθρικός στρατός την πόλη. Αφού έμαθε τον φοβερό χρησμό πως, μόνο αν σκοτώσουν οι εχθροί το βασιλιά, η πόλη δεν θα γνωρίσει δωρική σκλαβιά, τότε μια σκοτεινή νύκτα ντυμένος ζητιάνος μπήκε στο εχθρικό στρατόπεδο και τα έβαλε με τους σκοπούς και σκότωσε έναν και ένας άλλος για να πάψει να τους ενοχλεί ένας ασήμαντος, έτσι φαινόταν, τον τρύπησε με το σπαθί. Την επομένη που οι Αθηναίοι ζήτησαν και τελικά τον βασιλιά τον πήραν σκοτωμένο, κατάλαβαν οι Δωριείς πως σε τούτη τη γωνιά την ελληνική εξουσία δεν έχουν. Πήραν το στρατό τους και προχώρησαν, πέρασαν τον Ισθμό και ακόμα πιο κάτω άλλες κραταιές πόλεις εγκαινίασαν. Έμεινε η Αττική ελεύθερη και έφτιαξαν για τον ηρωικό βασιλιά μνημείο και τον τιμούσαν για πολλούς αιώνες. Του βασιλιά τη θέση σε άλλον κανένα δεν την έδωσαν γιατί κανένας άλλος το ύψος αυτό δεν έφτανε και ο γιος του έγινε άρχοντας με το επώνυμο βασιλιάς αρχίζοντας έτσι το πολύπλοκο παιγνίδι της πορείας προς τη Δημοκρατία. Τον άλλο του γιο τον όρισαν οικιστή και τον έστειλαν στα παράλια της Μικράς Ασίας να ιδρύσει αποικία και ίδρυσε τη Μίλητο.
Από τότε χρόνια πολλά κύλησαν στο αυλάκι και έφτασε η στιγμή που οι άλλοι Έλληνες μετά τον πόλεμο εκείνο που έφερε τα πάνω κάτω στην Ελλάδα, που τριάντα ολόκληρα χρόνια σφάζονταν ανελέητα από άκρη σε άκρη, έριξαν κάτω τα Μακρά Τείχη με συνοδεία αυλητρίδων και χορών και έτσι νόμιζαν πως έρχεται η λευτεριά των Ελλήνων. Λόγια και τότε σαν και τώρα, σαν να μην πέρασαν τόσοι αιώνες. Τα τείχη που κάθε φορά για όλη εκείνη την χρυσή εποχή τούς έσωζαν, τα είδαν οι Αθηναίοι να γίνονται συντρίμμια και από πάνω οι Σπαρτιάτες και όσοι δικοί τους πρόδωσαν να στέκονται και να γελούν. Από τότε η Αθήνα τείχη ξανά δεν μπόρεσε να χτίσει και ούτε είχε αυτούς που και τη ζωή τους θα έδιναν για μια τέτοια πόλη. Είχαν δίκιο τότε που άλλο σαν τον Κόδρο δεν περίμεναν. Πέρασαν τα χρόνια και ήρθαν δύσκολοι καιροί και φτώχυνε πολύ η πόλη και ένα μικρό χωριό κατάντησε. Μα ποτέ σε τούτη τη μεγάλη ιστορία η πόλη κυριολεκτικά δεν κατακτήθηκε από ζητιάνους, άστεγους, ναρκομανείς και πόρνες. Κι αν οι μετανάστες και τα σκουπίδια έρχονται σήμερα και μας πληγώνουν πρώτα, ακολουθούν όλα αυτά και στιγματίζουν την πόλη που η Δημοκρατία έκανε τα πρώτα της βήματα και που ο Περικλής στην Πνύκα έπειθε τους πολίτες να φτάσουν στο ανυπέρβλητο.
Ένας ζητιάνος έσωσε πριν τρεις χιλιάδες χρόνια την Αθήνα, βασιλιάς ζητιάνος, σήμερα όμως στρατιές ολόκληρες ζητιάνων πλάκωσαν στην πόλη. Πόσο να λυπηθείς, πόσο να βοηθήσεις. Κι αν είναι επάγγελμα, κι αν σκόπιμα βγάζουν τα παιδιά στο δρόμο και οι γύφτισσες που, με πρόσχημα ένα τσιγάρο που ζητούν ή τη φωτιά σου, τη μοίρα σου θέλουν να σου πουν και βλέπεις το αυτοκίνητο που τις μοιράζει στα κεντρικά σημεία. Από την άλλη μέχρι και μωρά επιστρατεύουν για να κεντρίσουν τη συγκίνηση και σκύλους και δεν υπάρχει πεζοδρόμιο που να έχει μείνει άδειο και παντού και διαρκώς μέλη της κοινωνίας μας με τόση κακοτυχία να τείνουν το χέρι στους χορτάτους και να εκλιπαρούν. Να μια πληγή στην πόλη που ούτε ο θεός δεν έστειλε στο Φαραώ. Κι ύστερα προκαλούν το φόβο γιατί εκεί που ήσουν σίγουρος για τα δικά σου σκέφτεσαι πως μια λεπτή γραμμή χωρίζει.
Περνάς από το πάρκο στον Ευαγγελισμό μπροστά, ο προηγούμενος δήμαρχος το είχε σουλουπώσει και έβαλε, όπως συνηθίζεται, μια πινακίδα που το λεει και έχει γίνει τώρα ένα στέκι που δεκάδες άστεγοι μαζεύονται και μένουν εκεί και κατουρούν εκεί και ούρα μυρίζει το πάρκο ολόκληρο και από μακριά. Εκεί πλένονται, εκεί και τα πράγματά τους είναι τσουβαλιασμένα. Ευτυχώς που το νερό το παίρνουν από τις βρύσες που είναι προσιτές. Κουβέρτες βρώμικες, ρούχα κουρελιασμένα βρίσκεις και παρακάτω στην καρδιά του Κολωνακίου και ύστερα στο άλλο ανοικτό υπνωτήριο της Αθήνας, στην πλατεία Κλαυθμώνος, κάτω από τα δέντρα αραχτοί μ’ ένα κουτί μπίρας ή ένα μπουκάλι κρασί πρωί και βράδυ άνθρωποι άστεγοι και μόνιμοι. Είτε αυτό είναι επιλογή ή πράξη απελπισίας το απαράδεκτο θέαμα αγγίζει μιας σύγχρονης πληγής τη διάσταση. Εκεί που παλιότερα μαζεύονταν οι απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι και διαμαρτύρονταν και με κλαυθμό ζητούσαν τα κόμματα να πάψουν να παίζουν με τη ζωή τους κι αυτό μέχρι που έγιναν μόνιμοι, τώρα μια φούχτα άστεγοι δεν φωνάζουν και ίσως περιμένουν νέους που απολύθηκαν και άλλους που καθημερινά πέφτουν κάτω από το όριο της φτώχιας για να αυξηθεί η συντροφιά. Σήμερα στην Αθήνα ακόμα και στην Κηφισιά θα βρεις αστέγους που μια μπουκιά ζητούν από τα φαγάδικα.
Πιο δίπλα, στο επόμενο στενό και παρακάτω στις μεγάλες λεωφόρους και μέσα στο λιγοστά πάρκα που το βράδυ φοβάσαι να περάσεις και στα στενά στις γειτονιές που μετανάστες κατοικούν και στην Πειραιώς που οι Κινέζοι έχουν τα παραρτήματα και ακόμα πίσω από το Δημαρχείο και αργά το βράδυ το πιο αρχαίο επάγγελμα ασκούν γυναίκες και άντρες. Από την Φυλής και μέχρι τη Μενάνδρου και γύρω από την Ομόνοια και πάνω από όλα σε ολόκληρο το Μεταξουργείο, που κάθε πόρτα και κόκκινο φανάρι, σε πλήρη άνθιση το εμπόριο της σάρκας κάθε χρώματος. Άλλοι στους δρόμους αυτούς της παρακμής μόλις σε δουν να σταματάς λίγο για να πάρεις μια ανάσα έρχονται πάραυτα και σου ψιθυρίζουν όσα μπορούν να σου προσφέρουν και μάλιστα φτηνά. Μια μέρα, καταμεσήμερο θα ήταν που σε ένα πεζόδρομο στην Κωνσταντίνου κάθετο, είδα θέαμα εκρηκτικό και απίστευτο. Ναι, το είδα κι αυτό, σαν γύφτοι και πάλι δεν είμαι σίγουρος τι ακριβώς οι άντρες τρεις φανερά με τα όργανα, ένα ντέφι, έναν αυλό και ένα τύμπανο να τα βαρούν. Μπροστά τους οι πόρνες, γυναίκες με ρούχα λιγοστά και προκλητικά βαμμένες, να σειούνται και να λυγίζονται. Χορός δεν ήταν ακριβώς, μια κίνηση ήταν της γης, μια πανάρχαια τελετουργία στην καρδιά της σάπιας πόλης, κάτι που η χυδαιότητα έρχονταν σε ένωση με την μαγεία και γύρω γύρω το κοινό κι αυτό χαμένο. Μόνο ο χαλκάς που άλλοτε κρατούσε τις αρκούδες έλειπε, κατά τα άλλα η στιγμή μέσα στη ζέστη στους μίζερους παράδρομους του ρημαγμένου κέντρου, με τους προαγωγούς να προωθούν το σάρκινο εμπόρευμα, απόλυτα έδενε με τη σκληρή και αδιανόητη πραγματικότητα.
Στα σπίτια μέσα οι πουτάνες, που δέχονται τους ξένους μας και οι άλλες έξω πάλι κάποιους σαν αυτούς, αποκτούν μια υπερκόσμια διάσταση. Τόση εγκατάλειψη, τόση εγκληματικότητα και οι άλλοι σαν ακρίδες να πέφτουν και να μην αφήνουν τίποτα. Πως έγινε η Αθήνα τόπος που ευδοκιμεί μέσα σε άγονους καιρούς τέτοια αγοραπωλησία; Δεν είναι να απορείς γιατί, όπως ο Κόδρος φύλαξε με τη θυσία του την τιμή της πόλης και του λαού του όμοιοι δεν υπάρχουν, σήμερα μόνο με αυγά λουσμένους θα τους δεις όσους τολμούν να βγούνε έξω. Τουλάχιστον αυτό και όταν βγαίνουν όλοι όσοι με την υπογραφή τους έφτασαν σε τέτοιο χάλι αυτή την πόλη, δεκάδες πρέπει να είναι οι φρουροί να τους γλιτώνουν. Εκεί οδήγησαν την Αθήνα, την πόλη των ποιητών και των φιλοσόφων, την πόλη των εταίρων και της Ασπασίας. Κι αυτές που τους σύγχρονους χορούς γνωρίζουν, τον φόβο προκαλούν και αυτό επίσης όσοι κυβερνούν καλά το ξέρουν.
