Επειδή υπηρετώ 23 συναπτά έτη το Ελληνικό Πανεπιστήμιο, επειδή έχω πιστώσει 20.000 ώρες εργαζόμενος

Γράφει ο Βασίλης Δαφέρμος

Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης

e-mail: [email protected]

Επειδή υπηρετώ 23 συναπτά έτη το Ελληνικό Πανεπιστήμιο, επειδή έχω πιστώσει 20.000 ώρες εργαζόμενος με τα παιδιά του Ελληνικού λαού, κι επειδή, τέλος, μόλις επέστρεψα από το καλύτερο Πανεπιστήμιο του κόσμου, από το Cambridge University της Αγγλίας, μετά από 7 μήνες παραμονής (sabbatical), επιτρέψτε μου δυο λόγια για τα δυο αυτά πνευματικά Ιδρύματα, καθώς επίσης και για το νέο Νόμο για τα Ελληνικά ΑΕΙ.

Για δεύτερη χρονιά το Cambridge University κατέχει την πρώτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη των Πανεπιστημίων του πλανήτη, και θα ήθελα να αναφερθώ στους λόγους, που κατά την προσωπική μου άποψη, του προσδίδουν αυτή την τεράστια ακτινοβολία και αίγλη.

Ο πρώτος λόγος, αναμφίβολα, είναι η υψηλή ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού, στην οποία παραδοσιακά, αυτό το πανεπιστήμιο, έχει επενδύσει. Εντοπίζει με καταπληκτική ταχύτητα και διαύγεια, ό,τι καλύτερο αναδεικνύει η παγκόσμια Ακαδημαϊκή Κοινότητα και Έρευνα, και κινεί αμέσως τις διαδικασίες για να το εντάξει, μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, στις οργανωτικές του δομές. Απαραίτητη προϋπόθεση για να προσληφθεί κάποιος επιστήμονας στο Cambridge, είναι να κομίζει επιστημονικά κάτι πολύ πρωτότυπο, κάτι πολύ ιδιαίτερο, κάτι πολύ σπάνιο. Και ανάλογα με το πόσο καλό και σπάνιο είναι αυτό που κάνει, θα λάβει και αμοιβή. Επομένως, είναι προφανές ότι, αναφορικά με το μισθολόγιο, λειτουργεί με νόμους αγοράς. Κι ακόμη είναι σίγουρο, πως εκεί, τα Πανεπιστήμια μεταξύ τους, βρίσκονται σε ανταγωνισμό για το ποιο θα εξασφαλίσει τους καλύτερους Καθηγητές, και Ερευνητές. Για παράδειγμα, το Cambridge University με το Oxford University, είναι σε μόνιμο ανταγωνισμό, με το πρώτο να υπερέχει τα δυο τελευταία χρόνια σταθερά. Ειδικότερα, στο Κέντρο Μαθηματικών αυτού του Πανεπιστημίου (Centre of Pure and Applied Mathematics), χωρίς υπερβολή, μπορεί κάποιος να ακούσει, να συναντήσει και να συνομιλήσει με τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του καιρού μας. Στο Cambridge παρατήρησα μια συνεχή καθημερινή κοσμογονία. Δεν υπάρχει εβδομάδα που να μη διεξάγεται συνέδριο σε διάφορα επιστημονικά αντικείμενα. Το 2004, έφεραν από την Αμερική, από το Princeton University, ένα νεαρό μαθηματικό ο οποίος στα 23 του χρόνια, έκανε την απόδειξη ενός μεγάλου κομματιού από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αλβέρτου Αϊνστάιν! Είναι ο Καθηγητής Μιχάλης Δαφέρμος, από την Αξό Μυλοποτάμου. Δεν γνωρίζω τους λόγους για τους οποίους αυτό το Ουράνιο Σώμα  (ναι, έτσι, Heavenly Body, τον αποκαλούν στο Cambridge), δεν είναι Καθηγητής Ελληνικού Πανεπιστημίου, παρά το γεγονός ότι, αγαπά πολύ την Ελλάδα.

Άμεσα, προκύπτει το συμπέρασμα ότι, υπάρχουν σημαντικές απώλειες, σε επίπεδο επιστημονικού δυναμικού, για το Ελληνικό Πανεπιστήμιο, που μέχρι τώρα δεν έχει κάνει τίποτα για να προσελκύσει στελέχη τέτοιας επιστημονικής στάθμης. Αντίθετα, διώχνει με διάφορους τρόπους, και πολλά  από τα καλύτερα στελέχη που διαθέτει, τα οποία αναγκαστικά κατευθύνονται προς την αλλοδαπή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, στο νέο Νόμο για ΑΕΙ παρουσιάζει η αναφορά του τελευταίου στα «Αριστεία Γνώσης». Το ερώτημα που τίθεται άμεσα είναι, πως είναι δυνατόν να επιτευχθούν αυτά τα αριστεία, χωρίς την προσέλκυση των άριστων, και χωρίς την απαραίτητη οικονομική δαπάνη. Στις μέρες μας, είναι τελείως αδύνατο να φτιάξεις ένα καλό Πανεπιστήμιο με πένητες Καθηγητές και με απουσία τεχνικών υποδομών και πάθους.

Ο δεύτερος λόγος που μεγαλουργεί το Πανεπιστήμιο του Cambridge, είναι το υψηλό επίπεδο των Σπουδών, το οποίο αναγκαστικά συνδυάζεται με υψηλό ρυθμό παροχής της γνώσης και με τις αδιάφθορες διαδικασίες εξέλιξης του Διδακτικού Προσωπικού. Οι προπτυχιακές σπουδές διαρκούν 3 χρόνια, οι μεταπτυχιακές 1 και οι διδακτορικές 3. Αντίστοιχα, στην πατρίδα μας για να πάρει ένας φοιτητής πανεπιστημιακό πτυχίο χρειάζεται από 4 χρόνια και πάνω, για να αποκτήσει μεταπτυχιακό τουλάχιστον 2, και για να γίνει διδάκτορας από 5 χρόνια και πάνω. Εδώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ο χρόνος απόκτησης διδακτορικού διπλώματος ξεπερνά τα 8 χρόνια. Αυτά τα πράγματα είναι αδιανόητα στο εξωτερικό. Αναφορικά με το ρυθμό παροχής της γνώσης θα πρέπει να σημειωθεί ότι, για παράδειγμα, το μάθημα της Γραμμικής Άλγεβρας I, στο Κέντρο Μαθηματικών του Cambridge, γίνεται σε 4 διδακτικές εβδομάδες, ενώ εδώ, δηλ. σε οποιοδήποτε Μαθηματικό Τμήμα  της πατρίδας μας (και δεν έχω καθόλου κακή άποψη για τα Μαθηματικά μας Τμήματα), απαιτούνται για την ίδια διδακτέα ύλη 13 διδακτικές εβδομάδες. Και πού να τις βρούμε τις 13 διδακτικές εβδομάδες; Από το 1979 που ήμουν προπτυχιακός φοιτητής, δεν έχω καταγράψει καμία περίπτωση εκτέλεσης ολόκληρου διδακτικού εξαμήνου, όπως προβλέπεται από το Πρόγραμμα των Σπουδών. Πάντα, δηλ. σε κάθε εξάμηνο, χάνονταν και χάνονται λόγω, εορτών, αποχών, καταλήψεων ή απουσίας του διδάσκοντα, το λιγότερο 3 διδακτικές εβδομάδες.

Αναφορικά με τις διαδικασίες εξέλιξης του Διδακτικού Προσωπικού η απόσταση μεταξύ του Ελληνικού Πανεπιστημίου και του Cambridge είναι πολύ μεγάλη. Πρώτα- πρώτα, όταν θα πάρεις το διδακτορικό σου, το βαθμό πάνω στο Δίπλωμα δεν θα τον βάλει ο Καθηγητής σου, αυτός δηλ. που σε παρακολουθούσε στη διάρκεια της διατριβής, αλλά ο εξωτερικός Κριτής. Ένας άλλος δηλ. Καθηγητής που ούτε τον είδες, ούτε τον ξέρεις… Ύστερα, αφού πάρεις το διδακτορικό σου, πρέπει να πας σε άλλο Πανεπιστήμιο να γίνεις Καθηγητής. Θεωρούν, και πολύ σωστά,  ότι με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται σε μεγάλο βαθμό, η αξιοκρατία και η ανανέωση της γνώσης. Εδώ, πολύ συχνά, γίνεται το αντίθετο. Ο Επόπτης Καθηγητής στη διατριβή βάζει το βαθμό,  και στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και τα υπόλοιπα 6 μέλη της διατριβής, διότι ο ίδιος ο Επόπτης τους κουβάλησε, όχι τυχαία, για να ομονοήσουν. Και δεν είναι επίσης λίγες οι περιπτώσεις, που ο Καθηγητής φροντίζει να κάνει το μαθητή του Καθηγητή, στο ίδιο, ή σε άλλο Ελληνικό Πανεπιστήμιο, ή Τμήμα.

Ο τρίτος λόγος για την απίστευτη αίγλη του Πανεπιστημίου του Cambridge, είναι η καταπληκτική του οργάνωση και εν γένει λειτουργία. Όλα είναι στη θέση τους και όλοι, Καθηγητές και Φοιτητές είναι στις θέσεις τους και στην ώρα τους. Μόλις πήγα εκεί, μου έβγαλαν μια ηλεκτρονική ταυτότητα, την ταυτότητα του μέλους του Πανεπιστημίου του Cambridge, σχεδόν παντοδύναμη. Αρκεί να την πλησιάσεις σε ένα αισθητήρα για να μπεις στο Γραφείο σου, σε οποιοδήποτε Εργαστήριο, στη Βιβλιοθήκη, οποιαδήποτε ώρα του εικοσιτετραώρου, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα. Με αυτήν αγόρασα από το βιβλιοπωλείο του Πανεπιστημίου123 βιβλία με έκπτωση από 20-40 %. Δεν ταλαιπωρήθηκα να βρω πηγές, βιβλιογραφικές αναφορές ή λογισμικό που μου χρειάστηκε για να συγγράψω τα δυο καινούργια μου βιβλία. Όσα βιβλία δεν υπήρχαν στην Αγγλία μου τα έφεραν από την Αμερική μέσα σε 5-6 μέρες. Στο Πανεπιστήμιο του  Cambridge το παραγόμενο διδακτικό και ερευνητικό έργο των Διδασκόντων, δεν διακόπτεται από καμιά ενδογενή ή εξωγενή αιτία. Παρά το γεγονός ότι η Κυβέρνηση της Βρετανίας τριπλασίασε τα δίδακτρα, τους 7 μήνες που ήμουν εκεί, δεν παρατήρησα καμία φοιτητική κινητοποίηση. Μου είπαν ότι όταν εξαγγέλθηκε το μέτρο, σημειώθηκε κάποια αναταραχή στο κέντρο της πόλης, αλλά ο ίδιος δεν παρατήρησα καμία κίνηση στο χώρο του Πανεπιστημίου. Τέλος, οι εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι του Πανεπιστημίου είναι πεντακάθαροι. Δεν υπάρχουν συνθήματα στους τοίχους. Είναι ποινικό αδίκημα.

Ο τέταρτος λόγος που μεσουρανεί το Πανεπιστήμιο του Cambridge, είναι το ασίγαστο πάθος των ανθρώπων του να φτάσουν ψηλότερα, να διακριθούν, να φτάσουν οπωσδήποτε στην κορυφή. Για να γράψω τα βιβλία που προανέφερα χρειάστηκα εξειδικευμένο στατιστικό λογισμικό. Απλόχερα μου έδωσαν ό,τι το Ελληνικό Πανεπιστήμιο μου αρνήθηκε πεισματικά με το γραφειοκρατικό του βραχίονα. Αναπόφευκτα, το πάθος, πάντα συνοδεύεται από σκληρή δουλειά και απόλυτη συνέπεια. Οι αίθουσες διδασκαλίας, τα αμφιθέατρα και τα Εργαστήρια είναι κατάμεστα από μαθητευόμενα άτομα. Η παρακολούθηση είναι συνεχής. Όχι μόνο δεν απουσιάζει κανένας, αλλά όλοι οι φοιτητές είναι στην ώρα τους. Σήμερα, στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο, ξέρουμε καλά όλοι ότι, οι αίθουσες διδασκαλίας είναι άδειες, η παρακολούθηση φυλλοροεί καθημερινά, τα παιδιά στη πλειοψηφία τους είναι αδιάφορα. Για παράδειγμα, ενώ το Εργαστηριακό μάθημα έχει ξεκινήσει, αρκετοί φοιτητές προσέρχονται στο Εργαστήριο, όταν το μάθημα έχει φτάσει στη μέση, και σε μερικές περιπτώσεις, όταν τελειώνει…

Θα ήθελα τέλος, να σημειώσω ένα γεγονός που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, αναφορικά με τη συμπεριφορά των Διοικητικών Υπαλλήλων. Οι τελευταίοι αντιλαμβάνονται το ρόλο τους, αυστηρά και μόνον  ως εκτελεστικών οργάνων, που υποβοηθούν το παραγόμενο διδακτικό, ερευνητικό, και διοικητικό έργο, και δεν χρησιμοποιούν το πόστο τους σαν  πηγή εξουσίας, ή σαν μέσο άντλησης προσωπικής δύναμης. Στον πανεπιστημιακό χώρο της πατρίδα μας υπάρχουν αρκετά και άξια Διοικητικά Στελέχη. Ωστόσο, μέσα στον ίδιο χώρο έχουν αναπτυχθεί ισχυρότατα παρα-Διοικητικά κυκλώματα, που ασκούν παράταιρη και παράνομη εξουσία, και που καμιά Πρυτανεία δεν μπόρεσε ποτέ να ελέγξει. Τα στελέχη αυτά φαίνεται να πιστεύουν ότι, όταν εξυπηρετούν κάποιο Καθηγητή ή Φοιτητή, ο τελευταίος θα πρέπει να τους χρωστάει αιώνια ευγνωμοσύνη. Αν είσαι αρεστός σε αυτά τα κυκλώματα, τα χαρτιά του διορισμού σου θα πάνε στο Υπουργείο πολύ γρήγορα, και επίσης, θα πληρωθείς ταχύτατα, αν έχεις οικονομικές εκκρεμότητες με το Πανεπιστήμιο. Σαν Καθηγητής έλαβα εκπαιδευτική άδεια (sabbatical) από το Πανεπιστήμιο μου, για το εξωτερικό, και είχα νόμιμο δικαίωμα να πληρώνομαι με μισθό που απορρέει από αυτή μου την ιδιότητα (academic visitor). Όμως, τα παραπάνω κυκλώματα, ξαφνικά, παράνομα και αναίτια, σταμάτησαν τη μισθοδοσία μου από τον περασμένο Ιούνιο. Μετέφεραν, όπως είπαν, χωρίς εντολή του αρμόδιου επί των Οικονομικών Αντιπρύτανη τα χρήματα σε άλλο κωδικό, και οι Καθηγητές του εξωτερικού έμειναν στο ξένο κράτος, οικονομικά μετέωροι. Ακόμα, περιμένω… Κι επίσης, δεν ήταν λίγες οι φορές που τα ίδια κυκλώματα προσπάθησαν να μου υποδείξουν τα Ερευνητικά μου εργαλεία.

Θα έρθω τώρα στο ζήτημα της επιστροφής μου στην πατρίδα. Όταν πριν από λίγες μέρες γύρισα στο Πανεπιστήμιό μου, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, στο Ρέθυμνο, το βρήκα κλειστό. Ήταν υπό κατάληψη. Δοκίμασα να περάσω από την πύλη για να πάω στη Γραμματεία του Τμήματος, προκειμένου να σφραγίσω την συστατική επιστολή που προορίζονταν για μεταπτυχιακή μου φοιτήτρια που σπουδάζει στην Ολλανδία (είναι γνωστό στη Γραμματεία το όνομά της), χωρίς αποτέλεσμα. Εκ των υστέρων φοιτητές μου με διαβεβαίωναν, ότι τις προηγούμενες μέρες συνάδελφός μου, όχι μόνο πέρασε την πύλη, αλλά μίλησε και στη Γενική Συνέλευση των Φοιτητών. Όλως τυχαίως, ο συνάδελφός μου, είναι φανερός πολέμιος του νέου Νόμου για  τα ΑΕΙ που ψηφίστηκε πρόσφατα στη Βουλή, και όλως τυχαίως ο ίδιος, έθεσα την υπογραφή μου στον κατάλογο των υποστηρικτών του νέου Νόμου, ενώ βρισκόμουν στην Αγγλία.

Στην είσοδο ωστόσο, του Πανεπιστημίου, αντίκρισα και τα εξής, συχνότατα, κι αξιοσημείωτα φαινόμενα:

Πρώτο. Από τους εκατοντάδες, για να μην πω χιλιάδες φοιτητές που γνωρίζω, που είχα, ή που έχω διδάξει, στα 23 χρόνια της θητείας μου στο  Πανεπιστήμιο, κανένα δεν αναγνώρισα ανάμεσα στα άτομα της περιφρούρησης της Κατάληψης ..!! Παντελώς άγνωστες φυσιογνωμίες έφραζαν την Είσοδο στην Πανεπιστημιούπολη. Η Κατάληψη επομένως, από ποιους γίνεται; Να υποθέσουμε ότι γίνεται από φοιτητές άλλων Πανεπιστημίων που έρχονται με το καράβι, ή από φοιτητές του δικού μας Πανεπιστημίου, που δεν πατάνε ποτέ στα μαθήματα; Διότι, το επιστημονικό μου αντικείμενο είναι η Κοινωνική Στατιστική, η δουλειά μου είναι να μετράω, και είναι φυσικό να γνωρίζω και τα μικρά ονόματα των φοιτητών μου, στη μεγάλη τους πλειοψηφία.

Δεύτερο. Στα 23 χρόνια που είμαι στο Πανεπιστήμιο, έχω μετρήσει 27 Καταλήψεις! Δεν υπήρξε χρονιά που να μην έχουμε έστω και μια Κατάληψη. Και ενώ πολλές φορές δεν είναι σαφές ποιοι την αποφάσισαν, είναι σαφέστατο ότι την υπερασπίζεται μια πολύ μικρή μειοψηφία, και όχι οι χιλιάδες των Φοιτητών. Στο Ρέθυμνο έχουμε σήμερα περίπου 8000 φοιτητές και την Κατάληψη ποτέ δεν την υπερασπίστηκαν περισσότερα από 40-50 άτομα….! Ωστόσο, είναι πόνος ψυχής, να κρέμονται από το λαιμό σου 200 προπτυχιακοί φοιτητές, 9 μεταπτυχιακοί, 6 διδακτορικοί φοιτητές, να θέλεις να χρησιμοποιήσεις το Εργαστήριο για κάνεις τις απαιτούμενες Αναλύσεις, να εκτελέσεις το Διδακτικό και Ερευνητικό σου έργο, να πνίγεσαι καθημερινά στη δουλειά, και να ξεσπά, κάθε λίγο και λιγάκι, πολλές φορές τελείως αναίτια, ‘Κατάληψη’, να σε πετάνε έξω από την αίθουσα διδασκαλίας ή από το γραφείο σου, με το έτσι θέλω.

Τρίτο. Ο ρυθμός των Καταλήψεων στο Ηρακλειώτικο κομμάτι του Πανεπιστημίου Κρήτης, είναι σαφέστατα χαμηλότερος από εκείνον του Ρεθύμνου. Στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου, στο Ρέθυμνο, οι Καταλήψεις είναι συχνό φαινόμενο. Όλως τυχαίως, ο όγκος του παραγόμενου ερευνητικού έργου στο Ηράκλειο, με οποιονδήποτε τρόπο μέτρησης, είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος από εκείνον του Ρεθύμνου. Και όλως τυχαίως, η μεγάλη πλειοψηφία των ιπτάμενων Καθηγητών είναι στο Ρέθυμνο. Κι ακόμη, όλως τυχαίως, η παρακολούθηση των φοιτητών στο Ηράκλειο κινείται πάντα σε υψηλότερα επίπεδα, όπως επίσης και στάθμη των σπουδών. Ακόμη και η νοοτροπία των Υπαλλήλων δεν είναι η ίδια. Και είναι ιδιαίτερα μάταιο, να προσπαθήσει κάποιος να αποδείξει, ότι το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το οποίο αναμφίβολα διαθέτει διεθνείς περγαμηνές, δεν είναι δύο ταχυτήτων. Αυτό το τελευταίο όμως φαινόμενο, δεν φαίνεται να απασχολεί κανέναν. Ούτε τις εκάστοτε Πρυτανικές αρχές, ούτε το νέο Νόμο.

Πιστεύω ότι, ο Νόμος 1268 του ‘82 με τον οποίο λειτουργούσαμε και λειτουργούμε μέχρι σήμερα, έκλεισε τον ιστορικό του κύκλο. Ό,τι είχε να δώσει το έδωσε. Κάποτε, ήταν εργαλείο ανάπτυξης, προόδου και δημοκρατικής λειτουργίας .  Σήμερα, είναι η σημαντικότερη αιτία υπανάπτυξης του Ελληνικού Πανεπιστημίου, ο βασικότερος μοχλός υποβάθμισης των Σπουδών και το αποφασιστικότερο εργαλείο επιβολής πολιτικής βίας, και ανοικτής ιδεολογικής τρομοκρατίας, στα χέρια συγκεκριμένων άγνωστων μειοψηφιών. Είναι τέλος, το ασφαλέστερο θεσμικό και φυσικό καταφύγιο, των κάθε λογής παρανομούντων, οι οποίοι με την ευκαιρία τη Κατάληψης, εισέρχονται στα γραφεία μας, και κλέβουν  ηλεκτρονικό υλικό, Lasers, μηχανήματα προβολής, μέχρι και τα τασάκια, χωρίς ποτέ να μάθουμε ποιοι είναι. Οι Πρυτάνεις, δυστυχώς δεν είχαν ποτέ το κουράγιο να εφαρμόσουν το Νόμο, φοβούμενοι την απώλεια ψήφων όταν τα Πανεπιστήμια καίγονται. Τελευταία, έκπληκτος, όπως όλοι, άκουσα τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη, να λέει ότι οι Καταλήψεις είναι ‘πολιτική δράση’. Ο κ. Παπουτσής μπερδεύει άσχημα την πολιτική δράση με το ξεθεμελίωμα της ερευνητικής δουλειάς, και φαίνεται να πιστεύει ότι βρίσκεται ακόμη στο βήμα του 9ου Συνεδρίου της ΕΦΕΕ, όπου το Φεβρουάριο του 1978, σαν Πρόεδρος της ΕΦΕΕ ξεστόμιζε την ίδια φράση. Μόνο που δεν είμαστε στο 1978. Σήμερα, επιτακτική προβάλλει η ανάγκη, να υπερασπίσουμε το σπίτι μας, το Πανεπιστήμιο, που το μετέτρεψαν οι Καταλήψεις σε χάνι. Μετά τον κ. Παπουτσή τη σκυτάλη της παρεξήγησης ανέλαβε ο Υφυπουργός του, ο κ. Όθωνας, ο οποίος ούτε λίγο ούτε πολύ, μας είπε ότι το θέμα των Καταλήψεων είναι πολιτικό, όχι αστυνομικό (βλ.εφημερίδα ‘ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ’ 30-9-11). Κύριε Υφυπουργέ, κάποτε το περήφανο φοιτητικό κίνημα έκανε Καταλήψεις για να διώξει χουντικούς Καθηγητές, για να κτιστούν νέα Προγράμματα Σπουδών, για να γίνουν Μεταπτυχιακές Σπουδές για να βγούμε από τυραννία της Καθηγητικής έδρας, για υπάρξουν ουσιαστικές σπουδές, για να έχουν τα πτυχία κοινωνικό αντίκρισμα, δηλ. ο όρος είχε πράγματι, ένα επαναστατικό περιεχόμενο. Στις μέρες μας, ο όρος «Κατάληψη» έχει αδειάσει από το επαναστατικό του περιεχόμενο. Είναι συνώνυμο της απαξίωσης, της φθοράς και της ερήμωσης των Πανεπιστημίων. Η βίαιη έξωση του Καθηγητή από την αίθουσα διδασκαλίας, το ετσιθελικό σταμάτημα του ερευνητικού και διδακτικού έργου κάθε λίγο και λιγάκι, από τις διάφορες πολιτικές ομάδες κρούσης, η σύληση των Εργαστηρίων και των έργων τέχνης που ανήκουν στο Πανεπιστήμιο, από κανένα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πολιτική πράξη. Λυπάμαι. Είναι αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου και είναι δουλειά της Αστυνομίας. Επομένως, ορθότατα, ο νέος Νόμος για τα ΑΕΙ, δείχνει προς τη σωστή κατεύθυνση, αναφορικά με αυτό το ζήτημα.

Ο νέος Νόμος για τα Πανεπιστήμια, με όλα του τα αρνητικά, (και έχει αρκετά), αναμφίβολα βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση. Δείχνει με ιδιαίτερα ανάγλυφο τρόπο, το νέο διεθνή διάδρομο που θα πρέπει να βαδίσουμε για να μη μείνουμε πίσω, για να συγχρονίσουμε το βηματισμό μας με εκείνο των ξένων Πανεπιστημίων, για να παρακολουθήσουμε τα διεθνή standards, για να γίνουμε ανταγωνιστικοί. Είναι μια καλή ευκαιρία για έξοδο από το πελατειακό πολιτικό σύστημα του ‘δούναι και λαβείν’, από τη διαφθορά που διαποτίζει κάθε έκφανση της Ακαδημαϊκής ζωής, και επιχειρεί με σαφή τρόπο να θεσπίσει  υγιή κριτήρια Αξιολόγησης. Οπωσδήποτε,  είναι η μόνη ελπίδα για να βγει, η Ανώτατη Παιδεία μας, από το απίστευτο τέλμα. Αυτή την ώρα, είναι πολιτικά μυωπικό, μικρόψυχο και ιδεολογικά αντιδραστικό να σταθούμε στα αρνητικά σημεία του νέου Νόμου.

Ο πολιτικός θόρυβος που έχει ξεσπάσει από την κατάργηση της βαθμίδας του Λέκτορα, είναι εξόχως υποκριτικός. Διότι, όπως θα πρέπει να μάθει ο Ελληνικός λαός, οι Λέκτορες, δεν υπήρξαν ποτέ κανονικοί Καθηγητές. Δεν είχαν φωνή στα κέντρα λήψης των αποφάσεων. Δεν μπορούσαν και δεν μπορούν να κάνουν αξιοπρεπώς τη δουλειά τους. Ήταν και παραμένουν, δούλοι των ανώτερων Καθηγητικών βαθμίδων, και του Κράτους, εκβιαζόμενοι ποικιλοτρόπως. Ο Νέος Νόμος, ορθότατα καταργεί τη βαθμίδα του Λέκτορα. Καταργεί τη μακρόχρονη δουλεία των νέων επιστημόνων, οι οποίοι εκτός από τα άλλα μαρτύρια που τραβάνε στο Πανεπιστήμιο, και ύστερα από 30 και πλέον χρόνια σπουδών, έχουν καθαρές αποδοχές μόλις 1000 ευρώ.

Ο μέσος Έλληνας Καθηγητής Πανεπιστημίου, επιστημονικά δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από το μέσο Ευρωπαίο συνάδελφό του. Όμως, ο Έλληνας Καθηγητής δεν έχει μάθει να λειτουργεί θεσμικά, δεν θέλει κανενός είδους έλεγχο, αντιμάχεται παθιασμένα την αξιολόγηση, και δεν επιδιώκει ώσμωση με την τοπική κοινωνία. Για παράδειγμα, στο Ρέθυμνο της Κρήτης, η τοπική κοινωνία επανειλημμένα και επίμονα έχει εκφράσει  τον πόθο της για σύσφιξη των δεσμών της με το Πανεπιστήμιο, χωρίς αποτέλεσμα. Ωστόσο, πως είναι δυνατόν να επιτευχτεί κάτι τέτοιο, όταν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 60% , οι Διδάσκοντες  είναι ιπτάμενοι, και δεν μένουν στο Ρέθυμνο όπως ορίζει ο νόμος;

Παραπάνω, εμμέσως πλην σαφώς περιέγραψα τη φιλοσοφία των εξελίξεων στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Και είναι σαφέστατο ότι οι εξελίξεις εκεί, είναι πλήρως διεθνοποιημένες. Εδώ, ο νέος νόμος για τα ΑΕΙ προβλέπει διεθνείς διαδικασίες εξέλιξης μόνο για την πρώτη βαθμίδα. Εκεί, πάντα, μα πάντα, αν κάποιος Καθηγητής, είναι να κριθεί σε κάποια ανώτερη βαθμίδα, θα έρθουν να τον κρίνουν συνάδελφοί του, του ίδιου επιστημονικού αντικειμένου. Αντίθετα, εδώ, αν είσαι για παράδειγμα Μαθηματικός, έχουν την αξίωση να σε κρίνουν και σε κρίνουν, συνάδελφοί σου που δεν έχουν καμία σχέση με το επιστημονικό σου αντικείμενο, που δεν μπορούν να διαβάσουν ούτε τον Πρόλογο των βιβλίων σου.

Αναφορικά με την Συν-διοίκηση, όσο κι αν έψαξα στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, δεν βρήκα τίποτε. Οι Καθηγητές δεν συν-διοικούν με τους Φοιτητές το Πανεπιστήμιο. Η Διοίκηση του Πανεπιστημίου, δεν ασκείται ούτε από τους Καθηγητές. Αυτό, είναι δουλειά άλλων. Στην Ελλάδα, η Συν-διοίκηση, που ασκείται από το 1982, έχει διαλύσει, στην κυριολεξία το Πανεπιστήμιο, αφού απλώνεται σε όλα τα επίπεδα της ακαδημαϊκής ζωής, με απίστευτες πολιτικές, κοινωνικές και μορφωτικές παρενέργειες. Ορθότατα, ο νέος Νόμος- πλαίσιο απομακρύνεται από αυτή τη φιλοσοφία. Η απομάκρυνση από αυτή τη φιλοσοφία, είναι ο μόνος τρόπος να κάνουμε μια καινούργια αρχή, να κτίσουμε ένα νέο Πανεπιστήμιο.

Σε ό,τι αφορά την Αξιολόγηση, που με τόση ένταση και πάθος αντιμάχονται, μεγάλη μερίδα των Καθηγητών και των Φοιτητών, έχω να σημειώσω τα εξής: οι τοίχοι των Ελληνικών Πανεπιστημίων είναι γεμάτοι από συνθήματα όπως ‘Η Αξιολόγηση θα μείνει στα χαρτιά’, ‘Η Αξιολόγηση δεν θα περάσει!!’. Και το πρώτο πράγμα που σκέφτεται κάποιος, βλέποντας αυτά τα συνθήματα, είναι, τι σχέση μπορεί να έχει  ένας φοιτητής με την Αξιολόγηση αφού αυτή, πρώτα και κύρια, αφορά τον Καθηγητή και το Ίδρυμα. Προτείνει, για παράδειγμα, η Αξιολόγηση, να δημιουργηθούν Κατάλογοι (Index), στους οποίους να αναγράφεται η Ερευνητική δραστηριότητα κάθε Ιδρύματος, ποιες εργασίες ή ποια βιβλία έχει γράψει καθένας από μας, έτσι ώστε να δούμε πού βαδίζουμε σαν Πανεπιστήμιο, τι πρέπει να αλλάξουμε, τι πρέπει να βελτιώσουμε και τι να προσέξουμε για να γίνουμε καλύτεροι και ανταγωνιστικοί. Και παρά το γεγονός ότι ο κορυφαίος φιλόσοφος της αρχαιότητας, ο Σωκράτης, όταν έλεγε ‘γηράσκω αεί διδασκόμενος’, προφανέστατα εννοούσε ότι ‘γηράσκω αεί αξιολογούμενος’, οι παραπάνω μερίδες της Ακαδημαϊκής Κοινότητας, αντιμάχονται χρόνια τώρα την Αξιολόγηση, εκβάλλουν άναρθρες κραυγές εναντίον κάθε μορφής της, με το βασικό επιχείρημα ότι η Αξιολόγηση θα συνδεθεί με τη χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων και δυστυχώς βάζουν ασπίδα, στον πόλεμο αυτό, τους παραπάνω άτυχους φοιτητές. Διότι, φοιτητές είναι εκείνοι που γράφουν τα συνθήματα στους τοίχους, ενάντια στην Αξιολόγηση, δεν είναι Καθηγητές. Ωστόσο, η σύνδεση Αξιολόγησης και χρηματοδότησης είναι κάτι αναπόφευκτο. Το Ελληνικό κράτος, είτε το θέλει είτε όχι, δεν θα μπορέσει πλέον, χωρίς κάποιο σχέδιο, αδιακρίτως και ανεξέλεγκτα, χωρίς όραμα, προοπτική και σκοπιμότητα δαπάνης, να χορηγεί ισόποσα κονδύλια σε όλα Τμήματα και τις Σχολές των ΑΕΙ, σαν να ήταν συνταγματική του υποχρέωση. Έχει παρέλθει οριστικά αυτή η περίοδος στην ιστορία του. Δεν είναι δυνατόν πλέον, μια συγκεκριμένη ακαδημαϊκή μονάδα να λαμβάνει κρατικά χρήματα, χωρίς να παράγεται κανενός είδους ερευνητικό έργο, στο εσωτερικό της. Κι ακόμη, αποκλείεται να συνεχιστεί η απίστευτη σπατάλη του κρατικού χρήματος. Στη Γενική Συνέλευση κάποιου Τμήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης, είδα στο παρελθόν, το εξής απίστευτο: Ψηφίστηκε η αντικατάσταση όλων των επίπλων της Γραμματείας, επειδή όπως ειπώθηκε, ‘οι γωνίες των γραφείων δεν ήταν στρογγυλές…!!’.

Τα προαναφερθέντα συνθήματα, συνοδεύονται επίσης με τα παρακάτω ηχηρά: ‘Δεν θα υποταχθούμε στον Καπιταλισμό’, ‘ΟΧΙ στην Υποταγή του Πανεπιστημίου στην Αγορά Εργασίας’. Ούτε λίγο ούτε πολύ, οι οπαδοί αυτών των αντιλήψεων, θεωρούν την Αγορά Εργασίας, την Παραγωγή, στην καλύτερη περίπτωση τακτικό εχθρό, ή μίασμα, από το οποίο θα πρέπει να κρατάμε, πάντα, αποστάσεις ασφαλείας. Η δαιμονοποίηση της Ιδιωτικής Πρωτοβουλίας είναι πάγια ιδεολογική πλατφόρμα. Προσοχή όμως. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, μας περιμένουν ιδιαίτερα βασανιστικά ερωτήματα: Άμα τελειώσουν τα παιδιά το Πανεπιστήμιο, τι θα κάνουν; Προς τα πού θα πάνε; Δεν θα κατευθυνθούν προς την Παραγωγή; Δεν θα πάνε στην Αγορά Εργασίας; Και που ακριβώς θα αναζητήσουν δουλειά αφού ο Δημόσιος Τομέας, και πνέει τα λοίσθια, και κάνει καθημερινά απολύσεις και εργασιακές εφεδρείες;  Σε τελευταία ανάλυση, γιατί επιδιώκουν άραγε οι νέοι να μπουν στο Πανεπιστήμιο; Τι το θέλουν; Και ποιος θα πληρώνει γι αυτούς μετά την αποφοίτησή τους, αφού οι γονείς δεν μπορούν πια; Πρέπει να βρουν ή όχι μια δουλειά; Επιτέλους, τι θα απογίνουν τα κοπάδια των ανέργων;

Η σύνδεση του Πανεπιστημίου με την Παραγωγή προφανώς είναι μονόδρομος. Οι νέοι απόφοιτοι των Πανεπιστημίων μας θα πρέπει να ξέρουν ότι, βγαίνοντας από το Πανεπιστήμιο, είναι υποχρεωμένοι, πλέον, να ξέρουν να κάνουν κάτι πολύ συγκεκριμένο, μια συγκεκριμένη δουλειά. Να έχουν συγκεκριμένη επιστημονική και επαγγελματική ταυτότητα. Να είναι κάπου χρήσιμοι. ‘Ποιος είναι αυτός που θα σε προσλάβει παιδί μου, όταν δεν ξέρεις να κάνεις τίποτα;’ ‘Εμένα παιδάκι μου, καθόλου δεν με ενδιαφέρει ο βαθμός του πτυχίου σου, πες μας εδώ στην Εταιρεία μας, στον Οργανισμό μας, τι ακριβώς ξέρεις να διαχειριστείς…’ είναι οι μόνιμες ερωτήσεις από τα χείλη των Διευθυντών των Επιχειρήσεων. Ο πρώην Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Καθηγητής Χρήστος Νικολάου, στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του, πριν πολλά χρόνια, απευθυνόμενος προς τους γονείς των αποφοίτων, είπε το εξής αξιοσημείωτο: ‘Αντιπαρέρχομαι τα ευχολόγια και τα διθυραμβικά, καθησυχαστικά λόγια που συνηθίζεται να λέγονται στις απονομές των πτυχίων. Οι νέοι  καιροί θα είναι δύσκολοι… Για παράδειγμα, σας συνιστώ να μάθετε στα παιδιά σας Ινδικά ή Κινέζικα. Είναι δυο ραγδαία ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις που θα φτάσουν μια μέρα ως εδώ…». Άδικο είχε;  Πρωτίστως λοιπόν, απαιτείται επένδυση στη γνώση, σοβαρή εξειδίκευση, για να ξεφύγουν οι νέοι μας από το κοπάδι των ανέργων. Βέβαια, στην αρχαία Αθήνα, υπήρχαν 140.000 εξειδικευμένοι δούλοι. Αυτοί δούλευαν για να ‘…φιλοκαλούν μετ’ ευτελείας και να φιλοσοφούν…’ οι Αθηναίοι άρχοντες. Σήμερα όμως, ποιόν θα βρούμε να μας ταΐζει για να φιλοσοφούμε με την άνεσή μας;

Πολύς αχός ακούγεται, πολλά ντουφέκια πέφτουν, βαρύγδουπες εκφράσεις, και πομπώδεις αναφορές κατατίθενται, αναφορικά με τη δήθεν πρόθεση του νέου Νόμου να καταργήσει το δημόσιο χαρακτήρα της Εκπαίδευσης. Το σύνθημα αυτό είναι μεγάλη πολιτική απάτη και τραγικό ψέμα σε βάρος των νέων παιδιών και των γονιών τους. Όχι μόνον γιατί ποτέ δεν είχαμε δωρεάν παιδεία, και αυτό το ξέρουν πολύ καλά οι γονείς, αλλά και γιατί  αυτό το σύνθημα, κρύβει ένα απίστευτο συντηρητισμό. Συχνά, πίσω από αυτό το σύνθημα, οχυρώνονται οι βολεμένοι, οι αρνητές των μεταρρυθμίσεων, εκείνοι που δεν θέλουν να αλλάξει τίποτε στο πολύπαθο Ελληνικό Πανεπιστήμιο. Εκείνοι που φοβούνται και ορθά, πως θα απολέσουν την προσωπική τους εξουσία και ευμάρεια. Διέκρινα, μέσα στη λίστα των Καθηγητών που υποστηρίζουν το νέο Νόμο για τα ΑΕΙ, την αφρόκρεμα του επιστημονικού κόσμου της χώρας. Δυστυχώς, από τους περίπου 11.500 χιλιάδες Καθηγητές της χώρας, μόνο 350 υποστηρίζουν το νέο νόμο. Υπάρχει κι ένα μεγάλο ποσοστό Καθηγητών οι οποίοι, ενώ βλέπουν, ότι δεν πάει άλλο αυτή η κατάσταση στο χώρο της Παιδείας, φοβούνται να εκφραστούν. Και θα ήταν άδικο να μην πω ότι, όσα περιέχονται μέσα στο νέο Νόμο, οι μεταρρυθμίσεις που έπρεπε εδώ και πολλά χρόνια να έχουν γίνει, δεν είναι καινοφανείς ιδέες που ξαφνικά πέρασαν από τα κεφάλια των ιθυνόντων του Υπουργείου Παιδείας. Ο Γιάννης Πανάρετος, και η Άννα Διαμαντοπούλου, όσο κι αν καθυβρίζονται καθημερινά, είναι πρόσωπα της Ιστορίας. Τα έλεγαν και τα υποστήριζαν αυτά, εδώ και πολλά χρόνια, με απόλυτη συνέπεια και τιμιότητα. Ωστόσο, είμαι σε θέση να ξέρω ότι οι φοιτητές μας, στην μεγάλη τους πλειοψηφία, δεν έχουν διαβάσει και δεν γνωρίζουν το νέο Νόμο.

Ο νέος Νόμος προδιαγράφει και σωστά, συντμήσεις, κατατμήσεις και συγχωνεύσεις Τμημάτων. Όσο κι αν πονάει τις τοπικές κοινωνίες, θα πρέπει όλοι οι Έλληνες πολίτες να καταλάβουν, ότι δεν είναι δυνατόν κάθε Κωμόπολη να διαθέτει το δικό της Πανεπιστήμιο. Διότι, κάτι τέτοιο, συνεπάγεται τεράστια οικονομική αιμορραγία, χαμηλή στάθμη σπουδών, και ιδιαίτερα πενιχρά αποτελέσματα στο ερευνητικό και διδακτικό επίπεδο. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, που είναι ένα καλό Πανεπιστήμιο, δεν θάπρεπε, όπως έδειξα, εμμέσως πλην σαφώς στα παραπάνω, να στεγάζεται σε δυο  ξέχωρες πολιτείες της Κρήτης. Τις αρνητικές συνέπειες αυτής της τμηματοποίησης, τις πληρώνει και θα τις πληρώνει, για πολλά χρόνια, η Ελληνική σπουδάζουσα Νεολαία.

Καλώ τους απανταχού φοιτητές μου, κάθε πολιτικής απόχρωσης, δόγματος, ή χρώματος, να αποκηρύξουν μια για πάντα, τη λαθεμένη στις μέρες μας, παρακμιακή, οπισθοδρομική και  αδιέξοδη λογική της Κατάληψης, να συμβάλουν αποφασιστικά στο άνοιγμα και στην εύρυθμη λειτουργία του Πανεπιστημίου, να πυκνώσουν την παρακολούθηση των μαθημάτων και να στηρίξουν μαχητικά επιχειρούμενες, από το νέο Νόμο, αλλαγές. Τους έχω δε και ένα δώρο. Στο πλαίσιο των 4 μαθημάτων μου περί την Στατιστική Ανάλυση, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ., ιδρύεται άμεσα, το ‘ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ’, μια μονάδα μέτρησης της κοινής γνώμης, η οποία θα απασχολήσει 80 φοιτητές, επ’αμοιβή. Οι τελευταίοι, συνεχώς θα εκπαιδεύονται. Η μονάδα αναλαμβάνει τη διεξαγωγή Δειγματοληπτικών Ερευνών που θα μας αναθέτουν οι Κοινωνικοί Φορείς, όπως έγινε επιτυχημένα και στο παρελθόν, και περιλαμβάνει στη δραστηριότητά της, τη Συλλογή, Στατιστική Ανάλυση και Ερμηνεία κοινωνικών δεδομένων. Οι δαπάνες της, θα περνούν υποχρεωτικά, σήμερα από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του Πανεπιστημίου (ΕΛΚΕ), και αύριο, από τους οικονομικούς θεσμούς που προβλέπει ο νέος Νόμος πλαίσιο.

Στους συναδέλφους μου των Κοινωνικών Επιστημών και της Στατιστικής Ανάλυσης Κοινωνικών Δεδομένων, έχω επίσης ένα δώρο: Στο πλαίσιο του σεμιναριακού μαθήματός μου, με τίτλο ‘Στατιστικές διαδικασίες με τα προγράμματα SPSS, LISREL, EQS, AMOS και STATA’, στο χειμερινό εξάμηνο του 2011-2012, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ., θα προσφέρω δωρεάν εκπαίδευση 5 διδακτικών εβδομάδων, στη θεματική περιοχή “Structural Equation Modeling”, ώστε οι συνάδελφοι να διευκολυνθούν στο ερευνητικό τους έργο και να ανταπεξέλθουν ευκολότερα στις υποχρεώσεις τους προς τα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Θα τελειώσω, με μια παρατήρηση για την υπέροχη πόλη του Cambridge: Οι παντός είδους Δημόσιες και Ιδιωτικές Υπηρεσίες και τα καταστήματα, όπως φυσικά και το Πανεπιστήμιο, είναι κάθε μέρα ανοικτά. Ακόμη και την ώρα της Θείας Λειτουργίας, την Κυριακή. Στο μικρό μας τόπο, δεν καταλαβαίνω γιατί, τη μισή εβδομάδα, οι αντίστοιχες υπηρεσίες και τα καταστήματα, παραμένουν κλειστά. Πώς γίνεται να είναι οι Ομάδες συμφερόντων και οι συντεχνίες τόσο δυνατές, ώστε να τα κρατούν όλα αυτά κλειστά; Γιατί εκεί, στο  Cambridge μπορούν, και εμείς εδώ δεν μπορούμε; Έτσι ακριβώς θα επιτευχθεί η μείωση του χρέους και η οικονομική ανάπτυξη; Με κλειστές ολόγυρα πόρτες; Με κλειστά Πανεπιστήμια και Φαρμακεία; Ή μήπως ποιότητα ζωής σημαίνει να έχουμε όλοι το ραχάτι μας; Μάλλον πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία. Η οικοδόμηση της ποιότητας ποτέ δεν είχε προϋπόθεση τη χαλάρωση. Ούτε την ήσσονα προσπάθεια. Έτσι, τα λόγια του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου, είναι πάντα επίκαιρα:

Έφτασε η ώρα.

Νάμαστε έτοιμοι.

Κάθε ώρα είναι και δικιά μας ώρα.

Μόνο, που δεν είναι η ώρα του ξεθεμελιώματος των πάντων, αλλά η ώρα της οικοδόμησης μιας άλλης αντίληψης και νοοτροπίας για την οικονομική και κοινωνική μας ζωή.

Με τιμή

Βασίλης Δαφέρμος,

Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Στατιστικής

Πανεπιστημίου Κρήτης