Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε την περασμένη Παρασκευή στο αμφιθέατρο του Νοσοκομείου η εκδήλωση που συνδιοργανώθηκε από τη Ένωση Νοσοκομειακών Γιατρών ΕΣΥ Ν. Ρεθύμνου, και το Συνδικάτο Οικοδόμων και συναφών επαγγελμάτων Ν. Ρεθύμνου, για τα μέτρα υγείας και ασφάλειας στους χώρους δουλειάς.
Στην εκδήλωση πήραν μέρος η Πέλα Νεονάκη πρόεδρος της ΄Ένωσης Γιατρών ΕΣΥ, ο Στάθης Λουκάκης πρόεδρος του Συνδικάτου Οικοδόμων, η Αναστασία Γαρμπή Χειρούργος Ορθοπεδικός, η Κατερίνα Χαλκιαδάκη Ψυχίατρος, και ο Ανδρέας Κουταλάς Πολιτικός Μηχανικός, καθώς και δέκάδες εργαζόμενοι από όλους τους κλάδους οι οποίοι έκαναν τις παρεμβάσεις τους
Στην παρέμβαση του στην εκδήλωση ο Ανδρέας Κουταλάς ανέφερε:
Φίλες και φίλοι καλησπέρα,
δύο λόγια για τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας στα εργοτάξια. Γενικά θα λέγαμε στα Τεχνικά Έργα.
Πριν από αυτό όμως έχει μια αξία να δούμε ένα ευρύτερο χρονικά πλαίσιο. Όσο πιο συνοπτικά δηλαδή το ιστορικό αυτών των μέτρων ασφάλειας, των αλλαγών που ήρθαν, πότε αυτές ήρθαν και τι περιεχόμενο είχαν. Στο νομικό πλαίσιο, άλλωστε, βρίσκουν αντανάκλαση και κατοχυρώνονται στο μεγαλύτερο μέρος, οι ίδιες οι κοινωνικές σχέσεις των ταξικών κοινωνιών. Οι σχέσεις δηλαδή εργαζόμενων-εργοδοτών ως προς τα μέσα παραγωγής (τα εργαλεία), οι σχέσεις ιδιοκτησίας, οι ρόλοι στην οργάνωση της εργασίας κτλ. Πολλές φορές, σε πολύ μικρότερο βαθμό βέβαια, αντανακλώνται και οι συγκρούσεις ανάμεσα σε εργαζόμενους-εργοδότες. Υπάρχουν παραδείγματα ιστορικά όπου οι εργαζόμενοι απέσπασαν κατακτήσεις ακόμα και σε αυτό το αντιδραστικό τοπίο.
Ένα από τα πρώτα διατάγματα εντοπίζεται στα 1933 και αφορούσε την ασφάλεια των εργαζόμενων σε φορητές κλίμακες (σκάλες). Τα δύο βασικά διατάγματα εντοπίζονται στα 1980 και 1981, ενώ κάποιες προδιαγραφές ήρθαν το 1996 ενσωματώνοντας ευρωπαϊκές οδηγίες. Εκ πρώτης όψεως θα παρατηρήσει κανείς ότι οι απαιτήσεις είναι απαρχαιωμένες και άρα ανεπίκαιρες. Λάβετε υπόψη σας ότι σε ότι αφορά τις φορητές κλίμακες ακόμα βρίσκει εφαρμογή το διάταγμα του 1933, παρόλο που η τεχνική και η επιστήμη έχει προχωρήσει πολύ από τότε.
Παρένθεση. Στην πολεοδομική νομοθεσία γενικότερα δεν είναι σύνηθες να υπάρχουν ανεπίκαιρα πράγματα. Τα τελευταία 15 χρόνια μόνο έχουν αλλάξει τα πάντα και αλλάζουν καθημερινά. Επιβλήθηκαν αυστηρά μέτρα για την εφαρμογή κανόνων ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, αυστηρά μέτρα και έλεγχοι από κληρωτούς μηχανικούς για τη νομιμότητα των κατασκευών κ.α. Κι όμως η υγιεινή και η ασφάλεια στα τεχνικά-οικοδομικά έργα δεν λαμβάνει αντίστοιχη προσοχή. Για τις σκαλωσιές λ.χ. ακόμα γράφουν οι διατάξεις ότι πρέπει να έχουν διάδρομο από μαδέρια (υγειούς ξυλείας βέβαια!)
Επίσης θα παρατηρήσει κανείς, ότι αυτά που κατοχυρώθηκαν εντοπίζονται χρονικά σε περιόδους όπου το εργατικό-οικοδομικό κίνημα βρισκόταν σε ακμή. Στην περίοδο των μεγάλων εργατικών αγώνων του μεσοπολέμου και στην περίοδο της μεγάλης οικοδομικής δραστηριότητας και του ισχυρού οικοδομικού κινήματος και των συνδικάτων του μεταπολεμικά.
Σε αυτά τα πλαίσια κατοχυρώθηκαν κάποιοι ελάχιστοι κανόνες. Τα μέσα ατομικής προστασίας, οι υποχρεώσεις των εργοδοτών και ο γενικός κανόνας ότι η ευθύνη τους είναι καθολική και δεν μεταβιβάζεται, η ύπαρξη συντονιστή ασφάλειας, υποχρεώσεις τήρησης ημερολόγιων ασφαλείας και θεώρησής τους από την Επιθεώρηση Εργασίας, υποχρεώσεις προσκόμισης βεβαιώσεων επάρκειας-αρτιότητας των ικριωμάτων στην επιθεώρηση, τεχνικοί ασφαλείας και ιατροί εργασίας σε μεγαλύτερα έργα, ειδικά μέτρα για εκσκαφές, αντιστηρίξεις και ανυψωτικά μηχανήματα, εκ των προτέρων γνωστοποίηση στην επιθεώρηση πριν την έναρξη των εργασιών κ.α..
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν όμως και για λόγους που δεν είναι της παρούσης το εργατικό κίνημα και οι διεκδικήσεις του αδυνάτησαν. Ιδιαίτερα η οικονομική κρίση έφερε μεγάλο πλήγμα στην οικοδομική δραστηριότητα και η γενικότερη επίθεση στα δικαιώματα των εργαζομένων έπληξε καθοριστικά και την ασφάλειά τους στο εργοτάξιο. Ακούστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα το οποίο γράφεται σε εγκύκλιο του 2014 από το Υπουργείο Εργασίας για τις βεβαιώσεις μηχανικών-εργολάβων σχετικά με την επάρκεια των ικριωμάτων:
«Η συγκεκριμένη απαίτηση που υπήρχε, τουλάχιστον όσον αφορά την υποβολή της μιας βεβαίωσης στην αρμόδια επιθεώρηση εργασίας, ελάχιστα εφαρμοζόταν και δεδομένου ότι η τυχόν υποβολή της στην επιθεώρηση εργασίας δεν έχει καμία χρησιμότητα, καταργείται.»
Ίδια τύχη και το ημερολόγιο μέτρων ασφάλειας:
«Το βιβλίο γραπτών υποδείξεων τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας τηρείται στους χώρους εργασίας…. Για το βιβλίο αυτό δεν απαιτείται προσκόμιση για θεώρηση στην αρμόδια υπηρεσία.»
Βλέπετε; Όταν πρόκειται για τις πολιτικές της λεγόμενης «πράσινης μετάβασης» το πλαίσιο γίνεται πιο αυστηρό. Όταν πρόκειται για την ολοένα επεκτεινόμενη εμπορευματοποίηση του κτιριακού αποθέματος, το πλαίσιο γίνεται πιο αυστηρό. Όταν πρόκειται για τη ζωή του εργαζόμενου, «δεν έχει καμία χρησιμότητα», «δεν απαιτείται προσκόμιση»… Κυνικό μεν, ειλικρινές δε.
Και σήμερα; Σήμερα η κατάσταση είναι ζούγκλα. Στα μικρότερα έργα δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα και ο εργαζόμενος οικοδόμος θέτει τη ζωή του, στην καλύτερη περίπτωση, σε τυποποιημένους όρους γενικής αποδοχής, πολύ πίσω από τις κατακτήσεις της τεχνικής και της επιστήμης. Αλλά και στα μεγαλύτερα έργα, όπως ο ΒΟΑΚ, μαθαίνω ότι συνάδελφος Τεχνικός Ασφαλείας έχει ευθύνη από τα Χανιά μέχρι το Ηράκλειο! Που θα πρωτοπάει; Που θα πρωτοκάνει υποδείξεις; Πάμε και όπου βγει… Στα ξενοδοχεία και λόγω της εντατικοποίησης με την οποία γίνεται η δουλειά εκεί, πρώτα γίνεται το ατύχημα και μετά σκέφτεται η εργοδοσία την ασφάλεια (αν τη σκεφτεί…). Χαρακτηριστικό παράδειγμα μεγάλου ξενοδοχειακού ομίλου με 3 εργατικά ατυχήματα στο ίδιο έργο πέρυσι και φέτος σκέφτηκαν να ρωτήσουν το ΑΙ για τα μέτρα ασφάλειας… (δεν κάνω πλάκα). Οι μηχανικοί έχουμε γίνει άριστοι στην τακτοποίηση αυθαιρέτων και στα δικαιολογητικά της κάθε αγοραπωλησίας και εντελώς άσχετοι στην εφαρμογή μέτρων ασφάλειας. Η Επιθεώρηση Εργασίας, όταν πάμε εκεί για παράπονα μαζί με τους οικοδόμους, μας λέει λυπάμαι αλλά κλιμάκιο για μέτρα ασφάλειας υπάρχει στα… Χανιά. Οι μεικτές επιτροπές υγιεινής και ασφάλειας που υπήρχαν παλιότερα είναι ανενεργές. Και το Τεχνικό Επιμελητήριο; Οργανώνει ημερίδες στις οποίες πωλούνται πακέτα ασφαλιστικών εταιρειών για αστική ευθύνη. Όταν φτάνει το θέμα στην ταμπακέρα προτείνει να εκπαιδευτούν οι εργαζόμενοι μέσω σεμιναρίων και να λαμβάνουν πιστοποιήσεις. Δεν λέω, καλές οι εκπαιδεύσεις αλλά στην ουσία του ως μέτρο είναι η μεταφορά της ουσιαστικής ευθύνης του εργοδότη για εξασφάλιση μέτρων ασφάλειας, στην ατομική ευθύνη του εργαζόμενου. Και όταν σκοτωθεί ή σακατευτεί κανείς βγαίνουν διάφοροι σαν τα κοράκια να τον κατηγορήσουν ότι φταίει που σκοτώθηκε!
Είναι τελικά όλο αυτό το πλαίσιο που διαμορφώνει σκηνικό θανάτου στα εργοτάξια. Αν θέλουμε να εξασφαλιστεί η υγιεινή και η ασφάλεια των εργαζομένων οφείλει μεν να αυστηροποιηθεί το νομικό πλαίσιο, οφείλει βέβαια να εκπαιδευτεί ο εργαζόμενος οικοδόμος και μηχανικός. Τούτο όμως δεν αρκεί και όπως δείχνει η ιστορική πείρα που είπαμε παραπάνω θα μείνει κενό γράμμα με βεβαιότητα.
Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι οικοδόμοι και μηχανικοί πρέπει να απαιτούν όλα εκείνα τα μέτρα που θα προστατεύουν τη ζωή τους. Κατ΄ελάχιστο, μέτρα ατομικής προστασίας: προστατευτικό κράνος, μπότες ασφαλείας (εξειδικευμένες για κάθε ειδικότητα), γυαλιά ασφαλείας και προσωπίδες, γάντια, ανακλαστικά γιλέκα, μάσκες για προστασία του αναπνευστικού από κάθε λογής σωματίδια. Οι μηχανικοί πρέπει να απαιτούν και να εξασφαλίζουν ικριώματα σταθερά ασφαλείας για εργασίες σε ύψος, μηχανήματα ανυψωτικά ή καλαθοφόρα, προστασία και κυγκλιδώματα στα πέρατα πλακών σε σκάλες, προβόλους και φρεάτια. Να εξασφαλίζεται πάντα φαρμακείο και χώροι υγιεινής στο εργοτάξιο. Το τελευταίο να περιφράσσεται. Να υπάρχει προστασία από ηλεκτροπληξία και άρα τα κυτία να ασφαλίζονται και να μην βλέπουμε γυμνά καλώδια αριστερά-δεξιά.
Οι εργασίες σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες να σταματούν αμέσως (χαμηλές ή ψηλές θερμοκρασίες, άνεμος, βροχόπτωση, χιονόπτωση κ.α.). Το εργοτάξιο να παραμένει σε τάξη και καθαρό ώστε οι οδοί διαφυγής και έξοδοι κινδύνου να είναι ελεύθεροι και προσβάσιμοι. Ορισμένα έργα απαιτούν πυρανίχνευση, πυρόσβεση και αερισμό ενώ κάθε μηχάνημα ή όχημα πρέπει να βρίσκεται σε άριστη κατάσταση λειτουργίας. Τέλος, κατά την εκτέλεση εργασιών σε ύψος-στέγες να ζητούν σχοινί ασφαλείας.
Η ουσία είναι, όμως, ότι πραγματική ασφάλεια, σύμφωνα με τα επιτεύγματα της τεχνικής και της επιστήμης, δεν μπορεί να υπάρξει όσο αυτή θεωρείται κόστος σε ένα σύστημα με θεό του το κέρδος. Και άρα μόνο ριζικές αλλαγές (επαναστατικές αλλαγές) στον τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της εξουσίας θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν την ασφάλεια και τη ζωή του εργαζόμενου.
Το σύνθημα τα λέει όλα: ή τα κέρδη τους ή οι ζωές μας.
Στη διάθεσή σας για ερωτήσεις.
Ευχαριστώ.
