Τον Απρίλιο του 2025, κατόπιν παρότρυνσης του φίλου Κώστα Σαββάκη, έγραψα ένα κείμενο στον τοπικό τύπο, το οποίο δημοσιεύτηκε με φωτογραφίες κάτω από τον τίτλο «Πού ’σαι Ιδομενέα να ’βλεπες, τι γίνεται στ’ Αμάρι». Σ’ αυτό έδινα μερικά στοιχεία για την κεντρική γέφυρα του Αμαρίου, την επονομαζόμενη «Καμάρα του Σίμα», έχοντάς τα δανειστεί από το βιβλίο του Άρη Χατζηδάκη και της Ζωής Εύδου «Ιστορικές γέφυρες της δυτικής Κρήτης». Στο άρθρο εκείνο ανακαλούσα τις εποχές του αείμνηστου Ιδομενέα Σταυρουλάκη, ο οποίος υπήρξε -για όσους δεν τον γνώρισαν- η φωνή της οικολογικής συνείδησης του Αμαρίου, καταγόμενος ο ίδιος από το Βιζάρι.
Στο άρθρο ξεκινούσα με την υπόθεση ότι τα τρία παλιότερα ενοποιά στοιχεία της ανθρωπογεωγραφικής ενότητας του Αμαρίου, εκείνα που σήμερα θα ονομάζαμε «τοπόσημα», ήταν το Βένι, η Σχολή Ασωμάτων και η λίθινη γέφυρα, η επονομαζόμενη Καμάρα του Σίμα. Σ’ ότι αφορούσε τη γέφυρα, πίστευα ότι ήταν προστατευμένη, κηρυγμένη ως διατηρητέο μνημείο και κατασκευασμένη μέσα σε περιοχή Natura. Χρησιμοποίησα το ρήμα «πίστευα», σε παρελθοντικό χρόνο, επειδή ξαφνικά είχα βρεθεί μπροστά στην απομνημειοποίησή της: είχα δει και φωτογραφίσει δηλαδή να προσπαθούν να θεμελιώσουν τη γέφυρα του νέου δρόμου όχι σε απόσταση 50-100 μέτρων τουλάχιστον, ώστε η εικόνα της ιστορικής λιθόκτιστης γέφυρας να μη καλυφθεί από τη νέα. Τα μηχανήματα εργάζονταν για ένα βάθρο σε απόσταση δυο-τριών μέτρων, έχοντας αφαιρέσει μέρος του βραχόλοφου, στον οποίο σημειωτέον εδράζεται το ένα από τα δύο μεσαία βάθρα της ιστορικής γέφυρας. Πάνω στον βράχο αυτό διατηρούνταν εγχάρακτα τα σημάδια δημιουργίας οπών (για τοποθέτηση εκρηκτικών υλών; για εκσκαφή με σφύρα;), προκειμένου ν’ αφαιρεθεί σημαντικό τμήμα του. Αντί δηλαδή να στηρίξουν τη γέφυρα, όπως προέβλεπε η μελέτη ανάδειξης και συντήρησής της, όσοι σχεδίασαν κι ενέκριναν το νέο έργο και οι κατασκευαστές του κατάφερναν και να την αποκρύψουν και να την εξασθενίσουν από στατική άποψη.
Τελείωνα με έκκληση στο φιλότιμο των Αμαριωτών: «Θέλω να πιστεύω ότι και οι σημερινοί Αμαριώτες, με τους συλλογικούς τους φορείς, τα τοπικά τους συμβούλια, τους πολιτιστικούς τους συλλόγους, την ομοσπονδία τους κι όσους άλλους είναι ευαισθητοποιημένοι σε ζητήματα φύσης και πολιτισμού, δεν θ’ αφήσουν το κακό να ολοκληρωθεί, κινούμενοι τάχιστα!»
Ευτυχώς έστω και μετά από ενάμιση χρόνο οι Αμαριώτες με τους φορείς τους άρχισαν να κινητοποιούνται. Στη συγκέντρωση του περασμένου Σαββάτου 7 Νοεμβρίου παρευρέθηκαν απλοί πολίτες, κάποιοι από αυτούς Αμαριώτες, αλλά και εκπρόσωποι φορέων, όπως η Τοπική Επιτροπή Κρήτης της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), η οποία και ανέδειξε το θέμα, το Τεχνικό Επιμελητήριο, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, ο Δήμος Αμαρίου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πρασών, τοπικοί σύλλογοι κ.ά.
Δυστυχώς όμως η κινητοποίηση δεν ήταν τάχιστη και ήδη το ένα βάθρο έχει φτάσει στο τελικό του σχεδόν ύψος. Τώρα πια φαίνεται καθαρά ότι η Καμάρα θα «εξαφανιστεί» πίσω από την τσιμεντένια νεότερη. Είναι σαν να επιτρεπόταν στις πολυκατοικίες πέριξ της Ακρόπολης να φτάσουν στο ύψος της, όταν και η απόκρυψη ακόμα της θέας της είναι απαγορευμένη, και πολύ σωστά. Από την άλλη πλευρά οι υπεύθυνοι του έργου δεν φαίνεται να έχουν αντιληφθεί σε ποιον κίνδυνο θέτουν το μνημείο, κλείνοντας την όδευση του χειμάρρου και αφήνοντας για τη διοχέτευση των συχνών ροών του δύο απλούς σωλήνες διαμέτρου μικρότερης του ενός μέτρου. Προφανώς αγνοούν ότι το ρέμα αυτό, παροχετεύοντας μέρος των βροχοπτώσεων του λεκανοπεδίου του Βρύσινα, σε παλιότερους βροχερούς χειμώνες δημιουργούσε πραγματικό καταράκτη, τον οποίο θυμούνται οι παλιότεροι. Γι’ αυτό ίσως οι κατασκευαστές έσπευσαν τις επόμενες ημέρες να σκυροστρώσουν το έδαφος πέριξ του πέδιλου της μνημειακής γέφυρας, προκειμένου αυτό να μην υποσκαφεί.
Δεν μπόρεσα να παρευρεθώ στη συγκέντρωση του Σαββάτου, το έκανα όμως προχτές, που οι οργανωτές κάλεσαν σε μια ακόμα, προς αποτροπή της συνέχισης του έργου. Παρούσα ήταν και η αμαριώτισα Αρετή Μαρματάκη, που ήταν τελικά εκείνη που «έσωσε την τιμή» του Αμαρίου, αφυπνίζοντας τους συντοπίτες της και τους φορείς τους. Συμμετείχε κι ένας εξαιρετικός Χανιώτης κινηματογραφιστής, ο «Φοίβος» (κατά κόσμον Στέλιος Αποστολάκης), στο Facebook του οποίου οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν εναέριες φωτογραφίες που θα τους προσφέρουν μια συνολική εικόνα της περιοχής. Βλέποντάς τις δεν μπορούμε να μην αναλογιστούμε ότι, αν υπήρχε αυτό το τοπίο σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα, όχι μόνο θα προστατευόταν αυστηρά αλλά επιπροσθέτως θα είχαν χαράξει φυσιολατρικές διαδρομές, τις οποίες θα διαφήμιζαν αφειδώς.
Το Αμάρι είχε εδώ και δεκαετίες την ανάγκη ενός καλύτερου δρόμου, από την πλευρά των Πρασών. Δεν ξέρω αν αυτός υλοποιείται σήμερα για την εξυπηρέτηση των οχημάτων που θα μεταφέρουν τα κομμάτια ανεμογεννητριών, όπως ισχυρίστηκε στην εκδήλωση το Συντονιστικό Ρεθύμνου κατά των ΒΑΠΕ, όμως, όπως και να ’χουν τα πράγματα ο δρόμος θα πρέπει να κατασκευαστεί και να φτάσει πολύ μακρύτερα. Από την άλλη πλευρά προκύπτει το θέμα του σωστού χρονισμού, που και στην περίπτωση αυτή, όπως άλλωστε και σ’ εκείνη του Αστυνομικού Μεγάρου του Ρεθύμνου, είναι καθυστερημένος. Όμως τα λάθη δεν διορθώνονται με άλλα λάθη. Εάν δεν υπάρχει ο χρόνος ή τα χρήματα για την κατασκευή μιας σωστής γέφυρας, σε απόσταση τουλάχιστον πενήντα μέτρων, τότε ας συνεχιστεί ο δρόμος, χωρίς το τμήμα της νέας γέφυρας, και ας συνεχίζει μέσω του καταστρώματος της παλιάς. Κι όταν στο μέλλον θα υπάρξουν τα αναγκαία χρήματα, τότε να κατασκευαστεί μια σωστή νέα γέφυρα. Το επιχείρημα ότι «θα χαθούν τα λεφτά» αντικρούεται με το καλύτερα να χαθούν τα λεφτά παρά να «εξαφανιστεί» το μνημείο.
Οι Αμαριώτες και κάθε ενεργός πολίτης θα πρέπει να διακηρύξουν ότι δεν δικαιούμαστε εν ονόματι της ευκολίας του παρόντος να καταστρέφουμε τα μνημεία του παρελθόντος μας. Πολύ περισσότερο που ο δρόμος της γέφυρας ανοίχτηκε με τις αξίνες των προγόνων τους κι η ίδια κατασκευάστηκε με την υποχρεωτική εργασία τους, στις λεγόμενες «αγγαρείες», λαξεύοντας τα πελέκια της, κάνοντας ασβεστοκάμινα και μεταφέροντας άμμο από τις κολύμπες του Πρασανού φαραγγιού. Και το μεν φαράγγι έγινε σεβαστό από τον ΟΑΔΥΚ, ο οποίος πέρασε τον αγωγό παροχέτευσης του νερού του Φράγματος μέσα από τούνελ, όμως δυστυχώς δεν συμβαίνει το ίδιο και με την Καμάρα.
Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι η Καμάρα του Σίμα δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τον νέο αμαριώτικο δρόμο, στο χρονικό διάστημα που θα χρειαστεί μέχρι να γίνουν σωστά τα πράγματα. Όποιος όμως έχει εικόνα της αραιότατης κίνησης της περιοχής, γνωρίζει ότι είναι πολύ σπάνιο να συναντηθούν στο ύψος της δύο αυτοκίνητα, που κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις. Γι’ αυτό και μέχρι σήμερα ούτε καν τοποθετήθηκε κάποια ταμπέλα που να δείχνει ποιο έχει προτεραιότητα στο κατάστρωμα της μιας λουρίδας. Η κυκλοφορία του Αμαρίου που προέρχεται από το Ρέθυμνο κατευθύνεται εδώ και πολλά χρόνια σε μεγάλο της μέρος μέσω των δρόμων της Μονής Αρκαδίου και του Γηους Κάμπου. Δυστυχώς η περιοχή έχει καταρρεύσει πληθυσμιακά και μόνο για «κυκλοφοριακούς φόρτους» δεν μπορούμε να μιλάμε…
Θέλω να πιστεύω ότι ο Ιδομενέας Σταυρουλάκης, στο επέκεινα που βρίσκεται εδώ και πάνω από δυο δεκαετίες, θα βλέπει ικανοποιημένος ότι υπάρχουν συντοπίτες του που αντιδρούν στην υποβάθμιση του γενέθλιου τόπου τους. Που καταλαβαίνουν ότι αυτός μπορεί «να έμεινε πίσω» από άποψη έργων και επενδύσεων, όμως ακριβώς αυτό αποτελεί στις μέρες μας το μεγάλο του συγκριτικό πλεονέκτημα. Ότι δηλαδή διατήρησε σχεδόν αλώβητο τόσο το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές του περιβάλλον.
