Ο καρκίνος του μαστού σε αριθμούς

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερα διαγιγνωσκόμενος καρκίνος στις γυναίκες, στην Ελλάδα και παγκοσμίως. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του GLOBOCAN για το 2022, στη χώρα μας διαγιγνώσκονται περίπου 9.000 νέες περιπτώσεις τον χρόνο (8.987) και καταγράφονται περίπου 2.400 θάνατοι. Ο αθροιστικός κίνδυνος μέχρι την ηλικία των 74 ετών εκτιμάται στο 8,7%, δηλαδή περίπου μία στις 11-12 γυναίκες.

Η συχνότητα αυξάνεται με την ηλικία. Η νόσος είναι σπανιότερη στις νέες γυναίκες και πολύ σπάνια κάτω των 25 ετών, αλλά δεν είναι ανύπαρκτη: ένα μέρος των περιπτώσεων αφορά γυναίκες πριν από την ηλικία των 45. Εμφανίζεται, σε πολύ μικρότερη συχνότητα, και στους άνδρες.

Η θνησιμότητα έχει μειωθεί. Για την Ελλάδα υπάρχει μείωση περίπου 20% από το 1990, χάρη στην έγκαιρη διάγνωση, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τις νεότερες θεραπείες.

Δεν υπάρχει εμβόλιο ή τρόπος που να εξασφαλίζει πλήρως ότι κάποια γυναίκα δεν θα νοσήσει. Το σημαντικότερο όπλο παραμένει η έγκαιρη διάγνωση: όσο νωρίτερα βρεθεί ο καρκίνος, τόσο πιο πιθανή είναι η επιτυχής θεραπεία και τόσο λιγότερο επεμβατική η αντιμετώπιση.

Παράγοντες κινδύνου και τρόπος ζωής

Οι αιτίες του καρκίνου του μαστού δεν είναι πλήρως γνωστές. Γνωρίζουμε όμως παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο. Κανένας δεν σημαίνει ότι θα νοσήσει κάποια γυναίκα, και η απουσία τους δεν εγγυάται ότι δεν θα νοσήσει.

Παράγοντες που δεν μπορούμε να αλλάξουμε

• Η ηλικία. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνουμε.
• Το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών, ιδίως σε συγγενείς πρώτου βαθμού, και ο τύπος και η ηλικία διάγνωσης στους συγγενείς.
• Κληρονομικές μεταλλάξεις, κυρίως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2. Τα γονίδια αυτά μεταδίδονται από γενιά σε γενιά και αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Η ταυτοποίηση των οικογενειών υψηλού κινδύνου επιτρέπει εντατικότερη παρακολούθηση και πρόληψη.
• Προηγούμενη βιοψία με ειδικές βλάβες υψηλού κινδύνου (όπως άτυπη υπερπλασία) ή προηγούμενη νόσος του μαστού. Δεν αυξάνουντονκίνδυνοόλεςοι καλοήθεις παθήσεις.
• Πυκνός μαστόςστη μαστογραφία.
• Παράγοντες που σχετίζονται με τις ορμόνες: πρώιμη εμμηνάρχη, όψιμη εμμηνόπαυση, καμία εγκυμοσύνη ή πρώτη εγκυμοσύνη σε μεγάλη ηλικία, μη θηλασμός. Επίσης μακροχρόνια ορμονική θεραπεία υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση, ανάλογα με το σχήμα.
• Ακτινοβολία στο στήθος σε νεαρή ηλικία.

Παράγοντες που μπορούμε να επηρεάσουμε

• Σωματικό βάρος. Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο, ιδίως μετά την εμμηνόπαυση, ενώ η διατήρηση φυσιολογικού βάρους μειώνει αυτόν τον κίνδυνο.
• Σωματική δραστηριότητα. Η τακτική άσκηση συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο.
• Αλκοόλ. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η ποσότητα· όσο λιγότερο, τόσο καλύτερα.
• Κάπνισμα. Συνιστάται η διακοπή του, για τον καρκίνο του μαστού και για πολλούς άλλους λόγους υγείας.
• Διατροφή. Συνιστάται ισορροπημένη διατροφή με πολλά λαχανικά και φρούτα. Τα δεδομένα αφορούν τη διατροφή γενικά και όχι συμπληρώματα αντιοξειδωτικών.

Συμπτώματα που πρέπει να μας οδηγήσουν στον γιατρό

• Μια σκληρή μάζα στον μαστό ή στη μασχάλη, που συνήθως είναι ανώδυνη και εμφανίζεται συνήθως στη μία πλευρά.
• Μεταβολή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού.
• Αλλαγές στο δέρμα, όπως εμφάνιση κοιλοτήτων, πτυχών ή ερυθρότητας.
• Αλλαγές στη θηλή, όπως εισολκή, ασυνήθιστες εκκρίσεις ή εμφάνιση εξανθήματος γύρω από την περιοχή της θηλής.

Οποιαδήποτε νέα και επίμονη αλλαγή αξίζει να εξετάζεται από γιατρό χωρίς καθυστέρηση. Δεν είναι λόγος πανικού: τα περισσότερα οζίδια του μαστού είναι καλοήθη και πολλά αφαιρούνται χωρίς επιπτώσεις. Η έγκαιρη εξέταση είναι ο τρόπος να βεβαιωθούμε.

Προσυμπτωματικός έλεγχος

Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα κατάλληλο για όλες τις γυναίκες. Η ηλικία έναρξης και η συχνότητα του ελέγχου εξαρτώνται από την ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, την πυκνότητα του μαστού και τους παράγοντες κινδύνου.

Πρακτικό σχήμα παρακολούθησης ανά ηλικία

• 20-39 ετών: γνώση της φυσιολογικής εικόνας του μαστού (αυτοεξέταση). Άμεση ιατρική εξέταση για οποιαδήποτε νέα αλλαγή. Ο υπέρηχος είναι συνήθως η πρώτη απεικόνιση σε νεότερες ηλικίες με πυκνό μαστό. Η Ελληνική Εταιρεία Μαστολογίας προτείνει να ξεκινά ο ολοκληρωμένος έλεγχος γύρω στα 35.
• 40-44 ετών: συζήτηση με τον γιατρό για έναρξη μαστογραφίας.  Εξατομίκευση ανάλογα με κίνδυνο και πυκνότητα μαστού.
• 45-74 ετών: μαστογραφία σε τακτά διαστήματα σύμφωνα με τον γιατρό και το πρόγραμμα, με δωρεάν συμμετοχή στο πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά».
• 75 ετών και άνω: εξατομικευμένη απόφαση με τον γιατρό, ανάλογα με τη γενική κατάσταση της υγείας και το προσδόκιμο ζωής.

Γυναίκες υψηλού κινδύνου

Σε γυναίκες με μετάλλαξη BRCA, ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή ακτινοβολία στο στήθος σε νεαρή ηλικία, ο έλεγχος αρχίζει νωρίτερα και είναι εντατικότερος. Οι οδηγίες προβλέπουν ετήσια μαγνητική μαστών μαζί με μαστογραφία, συνήθως από τα 30. Ως πρακτικός κανόνας για οικογενειακό ιστορικό, ο απεικονιστικός έλεγχος ξεκινά 10 χρόνια νωρίτερα από την ηλικία στην οποία διαγνώστηκε ο συγγενής. Συνιστάται συζήτηση με μαστολόγο και, όπου ενδείκνυται, γενετική συμβουλευτική.

Πυκνός μαστός

Σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς η μαστογραφία μπορεί να δείξει λιγότερα. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει συμπληρωματικό υπέρηχο ή άλλη εξέταση.

Το εθνικό πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά» (ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ)

Το πρόγραμμα του Υπουργείου Υγείας απευθύνεται σε γυναίκες 45 έως 74 ετών που διαμένουν στην Ελλάδα και διαθέτουν ΑΜΚΑ, ασφαλισμένες ή ανασφάλιστες. Ξεκίνησε το 2022 για τις ηλικίες 50-69 και το 2024 επεκτάθηκε στις 45-49 και 70-74.

Παρέχει:

• δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία σε συνεργαζόμενες δημόσιες ή ιδιωτικές δομές,
• δωρεάν κλινική εξέταση σε περίπτωση ευρήματος,
• δωρεάν υπερηχογράφημα μαστού, όταν κριθεί απαραίτητο με βάση τα αποτελέσματα της μαστογραφίας.

Προϋποθέσεις συμμετοχής: να μην έχει γίνει μαστογραφία κατά το προηγούμενο έτος και να μην υπάρχει διάγνωση καρκίνου του μαστού την τελευταία πενταετία.

Πώςγίνεται η συμμετοχή:

• Οι δικαιούχοι που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν SMS με ηλεκτρονικό παραπεμπτικό.
• Όσες δεν λαμβάνουν SMS μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον ΑΜΚΑ τους στην πλατφόρμα proliptikes.gov.gr και να κλείσουν ραντεβού σε συνεργαζόμενο κέντρο της περιοχής τους.

Συμπέρασμα και κεντρικά μηνύματα

• Ο καρκίνος του μαστού δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μία νόσος, αλλά ως ομάδα νόσων. Η θεραπεία εξατομικεύεται με βάση τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς και είναι ιδιαίτερα σημαντική η συνεργασία πολλών ειδικοτήτων.
• Με έγκαιρη διάγνωση οι πιθανότητες θεραπείας είναι πολύ υψηλές.
• Κάθε γυναίκα μπορεί να συμβάλει: γνωρίζοντας τον μαστό της, ζητώντας εξέταση για οποιαδήποτε αλλαγή και συμμετέχοντας στον προσυμπτωματικό έλεγχο.
• Συνιστάται επίσκεψη στον γυναικολόγο ή στον μαστολόγο και παρακολούθηση με το πρόγραμμα που θα προτείνει.

Ιατρικός Σύλλογος Ρεθύμνου