Σε έναν χώρο που πλέον λειτουργεί πολύ πέρα από τον παραδοσιακό ρόλο ενός αναγνωστηρίου εξελίσσεται η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου, διευρύνοντας συνεχώς την παρουσία της στην πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου. Το νέο πρόγραμμα δράσεων για το εκπαιδευτικό έτος 2026 και 2027 παρουσιάστηκε από τον πρόεδρο του Εφορευτικού Συμβουλίου Κωνσταντίνο Σπανουδάκη, τον αντιπρόεδρο Νίκο Δερεδάκη, μέλη του Συμβουλίου και συνεργάτες της Βιβλιοθήκης.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει εκδηλώσεις για την ιστορία, τη λογοτεχνία και την τέχνη, λέσχες φιλαναγνωσίας, ιστορικούς περιπάτους, κινηματογραφικές προβολές, μουσικές εξορμήσεις, δράσεις κοινωνικής αλληλεγγύης και νέες συνεργασίες. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εξωστρέφεια, στην αξιοποίηση του ιστορικού αρχείου και στον εκσυγχρονισμό των υποδομών.
Η Βιβλιοθήκη σε αριθμούς
Τα στοιχεία που παρουσίασε ο αντιπρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου Νίκος Δερεδάκης αποτυπώνουν την αυξημένη ανταπόκριση του κοινού. Όπως ανέφερε, μόνο κατά την προηγούμενη χρονιά πραγματοποιήθηκαν 254 προγράμματα και εκδηλώσεις, στα οποία συμμετείχαν περισσότερα από 5.700 άτομα.
Παράλληλα, περισσότεροι από 10.000 είναι οι εγγεγραμμένοι χρήστες, ενώ οι ενεργοί ξεπερνούν τους 4.000. Σε ετήσια βάση η Βιβλιοθήκη εξυπηρετεί περισσότερους από 40.000 χρήστες, ενώ το δανειστικό τμήμα, με περίπου 20.000 μέλη, καταγράφει περισσότερους από 35.000 δανεισμούς κάθε χρόνο. Μόνο το 2025 έγιναν 700 νέες εγγραφές.
Ο κ. Δερεδάκης στάθηκε και στην παρουσία της Βιβλιοθήκης σε διεθνές επίπεδο, καθώς πρόσφατα συμμετείχε σε εβδομάδα βιβλιοθηκών που διοργάνωσε η Βιβλιοθήκη του ΕΛΜΕΠΑ, με τη συμμετοχή 65 βιβλιοθηκονόμων από 25 χώρες. Όπως σημείωσε, το εύρος και η ποικιλία των δράσεων που παρουσιάστηκαν προκάλεσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Από την ιστορία και τη λογοτεχνία έως τη μουσική
Ο πρόεδρος κ. Κωνσταντίνος Σπανουδάκης και οι συνεργάτες του παρουσίασαν τα προγράμματα της νέας περιόδου.
Ο βασικός κορμός του νέου προγράμματος περιλαμβάνει τον κύκλο «Ανθρώπων Έργα», ο οποίος διευρύνεται με εκδηλώσεις που αφορούν την ιστορία, τη λογοτεχνία και την τέχνη του Ρεθύμνου και της Κρήτης.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι εκδηλώσεις για τα 160 χρόνια από το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, δράσεις με αφορμή τη νέα ταινία του Θ. Παπαδουλάκη, καθώς και δύο εκδηλώσεις με τον πρόεδρο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος Σταύρο Ζουμπουλάκη. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ακόμη η ποιητική διαδρομή του Μποτσαλή Ρ&Α, μια βραδιά κρητικής ρίμας και λαϊκού πολιτισμού με τον Στάθη Μονιάκη και ειδική εκδήλωση για τον Μυλοπόταμο, η οποία πραγματοποιείται για πρώτη φορά μετά το Σύμφωνο Συνεργασίας των δύο φορέων.
Ο κύκλος θα ολοκληρωθεί τον Απρίλιο με μεγάλες συναυλίες του Λουδοβίκου των Ανωγείων σε τρεις πόλεις, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου.
Νέος θεσμός είναι ο «Μικρός Κύκλος», με περιορισμένο αριθμό εκδηλώσεων και έναν σταθερό θεματικό άξονα. Η φετινή θεματική είναι «Ταξίδι και λογοτεχνία», με εισηγήτρια την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κρήτης Μαριάνα Καλαϊτζιδάκη, δημιουργώντας έναν νέο δίαυλο συνεργασίας ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο και την πόλη.
Δέκα λέσχες φιλαναγνωσίας
Σημαντική ανάπτυξη παρουσιάζει το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας. Από καμία οργανωμένη λέσχη κατά την έναρξη της σημερινής διοίκησης, πέρυσι δημιουργήθηκαν πέντε ομάδες, ενώ φέτος ο αριθμός τους διπλασιάζεται και φτάνει τις δέκα. Οι δράσεις επεκτείνονται στα ΚΑΠΗ, στην Αλβανική Κοινότητα Ρεθύμνου και στο Σπήλι του Δήμου Αγίου Βασιλείου.
Η συντονίστρια του προγράμματος Εμμανουέλα Μαστοράκη αναφέρθηκε στην ανταπόκριση που είχε η περσινή λειτουργία των ομάδων και στην προσπάθεια να δοθεί χώρος και σε νέα μέλη: «Συντονίζω το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας. Η λέσχη εγκαινιάστηκε πέρυσι, είχε πολλή συμμετοχή και ανταπόκριση και έτσι δημιουργήσαμε δύο ομάδες που συνεχίζουν την δράση τους και φέτος. Οι δύο ομάδες συναντιούνται από μία φορά το μήνα, οι συναντήσεις είναι δίωρες και συζητούμε το βιβλίο, που έχουν διαβάσει τα μέλη κάθε φορά. Θα ήθελα να προσκαλέσω νέα μέλη στη μία από τις δύο ομάδες που έχει ακόμα ανοιχτές θέσεις. Συναντιέται το Σάββατο στις 12 μμ. και η επόμενη συνάντηση μας έχει οριστεί για τις 24 Οκτωβρίου. Παράλληλα, εγκαινιάζονται νέοι κύκλοι δράσεων για ομάδες που ολοκλήρωσαν την περσινή χρονιά. Αυτές είναι το εργαστήριο δημιουργικής γραφής στη βιβλιοθήκη και στο ΚΑΠΗ Καλλιθέας και η νεοιδρυθείσα λέσχη ανάγνωσης στον Τσεσμέ. Το εργαστήριο της βιβλιοθήκης ξεκινάει την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου στις 6 μμ, οι συναντήσεις θα είναι δίωρες, 15μερης περιοδικότητας και απευθύνονται σε όσους ενδιαφέρονται να εκφραστούν μέσα από τη γραφή».
Την εμπειρία από την εφαρμογή του προγράμματος στα ΚΑΠΗ μετέφερε η Ειρήνη Βογιατζή, μέλος του Εφορευτικού Συμβουλίου. Όπως ανέφερε, οι ομάδες που δημιουργήθηκαν στον Μασταμπά και στα Μισίρια ξεκίνησαν με διστακτική συμμετοχή, όμως σταδιακά αυξάνονταν τα μέλη τους.
«Μαζί με την Ρένα Παπατριανταφύλλου υλοποιήσαμε το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας σε δύο ΚΑΠΗ, του Μασταμπά και των Μισιρίων. Όλη η διαδρομή ήταν και πολύ απολαυστική και πολύ εποικοδομητική, τόσο για τους συμμετέχοντες όσο και για μας. Ξεκινήσαμε πολύ δειλά, αλλά κάθε φορά που συναντιόμασταν η ομάδα γινόταν μεγαλύτερη. Στην αρχή υπήρχε μία συστολή ως προς την συμμετοχή, αλλά κάθε φορά έρχονταν καινούρια μέλη, στην πλειοψηφία τους γυναίκες. Είχαμε έναν – δύο άντρες μόνο! Προσπαθήσαμε μέσα από το πρόγραμμα να δώσουμε κάποιες βασικές παραμέτρους για το τι είναι λογοτεχνία χωρίς αυτό να γίνεται με διδακτισμό, αλλά με συζήτηση. Και στο τέλος συμφωνούσαμε πως ένα βιβλίο προσφέρει πάντα απόλαυση και μέσα από το διάβασμά του ερχόμαστε σε μία δημιουργική επαφή. Θεωρώ ότι και φέτος ήδη μας έχουν πει ότι έχουν γραφτεί στις ομάδες περισσότερα άτομα. Θέλω να ευχαριστήσω την κα Ζακάκη, που είναι υπεύθυνη στα ΚΑΠΗ στα Περιβόλια και στον Μασταμπά και την κα Λίλα Τρουλλινού στο ΚΑΠΗ Μασταμπά για την άψογη συνεργασία».
Βιβλία, κινηματογράφος και ιστορική μνήμη
Στο νέο πρόγραμμα εντάσσονται επίσης ιστορικοί περίπατοι, με στόχο τη γνωριμία με την ιστορική μνήμη, τα τοπόσημα και την αρχιτεκτονική κληρονομιά της πόλης.
Παράλληλα συνεχίζεται η συνεργασία με την Κινηματογραφική Λέσχη Ρεθύμνου. Ο αντιπρόεδρος της ΚΙΝΛΕΡ Μανώλης Τζαγκαράκης ανέφερε ότι την προηγούμενη χρονιά πραγματοποιήθηκαν τέσσερις προβολές, ενώ φέτος θα γίνουν τρεις, στις 18 Νοεμβρίου με την ταινία «Van Gogh», στις 31 Μαρτίου 2027 με την ταινία «Στέφαν Τσβάιχ: Αποχαιρετισμός στην Ευρώπη» και στις 19 Μαΐου 2027 με την «Απαγωγή του στρατηγού Κράιπε».
Παράλληλα, όπως σημείωσε, εξετάζεται η δυνατότητα να φιλοξενούνται στη Βιβλιοθήκη μαθητές, έφηβοι και νέοι για προβολές που θα συνδυάζονται με ξενάγηση στον χώρο.
Ιδιαίτερο χαρακτήρα έχει και το «Μουσικό Ταξίδι», μία δράση που συνδέει τη Βιβλιοθήκη με τη ζωντανή μουσική δημιουργία. Η συνεργάτιδα της Βιβλιοθήκης Σάντι Τριχάκη εξήγησε ότι η πρωτοβουλία επιχειρεί να κάνει τον πολιτισμό περισσότερο προσβάσιμο, ξεπερνώντας οικονομικούς και γεωγραφικούς περιορισμούς.
«Όταν σκεφτόμαστε μια Βιβλιοθήκη, ο νους μας πηγαίνει συνήθως στα ράφια με τα βιβλία και στην ησυχία ενός αναγνωστηρίου. Εμείς, όμως, πιστεύουμε ότι η Βιβλιοθήκη είναι ένας ζωντανός οργανισμός που ανοίγεται στην κοινωνία. Και με αυτή τη δράση, κάνουμε ακριβώς αυτό: βγαίνουμε έξω από τους τοίχους μας».
Η ίδια περιέγραψε τη διαδικασία, από τη μεταφορά με λεωφορείο και την ομαδική κράτηση εισιτηρίων έως την κοινή εμπειρία της παρακολούθησης ποιοτικών μουσικών εκδηλώσεων. Στις δράσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί περιλαμβάνονται το Ρέκβιεμ του Μότσαρτ στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου και τα Υακίνθεια στα Ανώγεια με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων.
Πολιτισμός με κοινωνικό αποτύπωμα
Η παρουσία της Βιβλιοθήκης δεν περιορίζεται στις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στο νέο πρόγραμμα περιλαμβάνονται και δράσεις κοινωνικής αλληλεγγύης, με τακτικές συλλογές τροφίμων που παραδίδονται για την ενίσχυση του Συσσιτίου του Αγίου Κωνσταντίνου.
Παράλληλα ενισχύονται οι συνεργασίες με φορείς και οργανισμούς της Κρήτης. Μεταξύ άλλων, η Βιβλιοθήκη συνεργάζεται με τον Δήμο Ρεθύμνης, τον Σύλλογο «ΑΓΑΠΗ», τη ΧΕΝ, τον Δήμο Μυλοποτάμου, τον Δήμο Αγίου Βασιλείου, το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, την Αλβανική Κοινότητα Ρεθύμνου, το ΠΣΚΗ και την ΚΙΝΛΕΡ.
Εκτός του βασικού προγράμματος έχουν προγραμματιστεί επιπλέον πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στις 25 Νοεμβρίου θα παρουσιαστεί βιβλίο για την κρητική μαντινάδα, ενώ τον Φεβρουάριο θα πραγματοποιηθούν δράσεις με αφορμή την παρουσία του διεθνούς φήμης θεατρικού συγγραφέα Ματέι Βίσνιεκ, σε συνεργασία με το θέατρο «ΑΝΤΙΒΑΡΟ».
Το αρχείο περνά στη νέα εποχή
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η σύναψη χρησιδανείου με τον Δικηγορικό Σύλλογο Ρεθύμνης για την παραχώρηση της συλλογής του αρχείου των εφημερίδων του. Η συλλογή έρχεται να ενισχύσει το ήδη σημαντικό αρχειακό υλικό της Βιβλιοθήκης και να συμβάλει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης του τόπου.
Την ίδια ώρα απευθύνεται έκκληση προς ιδιώτες και συλλογικότητες για τον εντοπισμό τευχών των ετών 1949 και 1950 της εφημερίδας «Το Βήμα» του Ρεθύμνου. Σύμφωνα με τη Βιβλιοθήκη, εάν τα συγκεκριμένα φύλλα δεν εντοπιστούν ώστε να ψηφιοποιηθούν, θα θεωρηθούν οριστικά χαμένα.
Για πρώτη φορά αποκτήθηκε επίσης ειδικό σύγχρονο μηχάνημα ψηφιοποίησης αρχείων μεγάλου μεγέθους. Παράλληλα, ολοκληρώθηκαν εργασίες συντήρησης στις κτηριακές εγκαταστάσεις, συνολικού ύψους 37.000 ευρώ.
Μέσα στο έτος αναμένεται να υλοποιηθεί και η δέσμευση της Περιφέρειας Κρήτης για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στο δώμα του κτηρίου, με στόχο το κτήριο να καταστεί σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης. Παράλληλα καταβάλλονται προσπάθειες για την εξασφάλιση έκτακτης επιχορήγησης από το ΥΠΑΙΘΑ για την πραγματοποίηση προμηθειών, κυρίως προς όφελος των εργαζομένων της Βιβλιοθήκης.
Η στήριξη των χορηγών
Σημαντική παραμένει και η συμβολή του ιδιωτικού τομέα στη λειτουργία και στην ανάπτυξη των δράσεων της Βιβλιοθήκης. Ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου Κωνσταντίνος Σπανουδάκης εξέφρασε τις ευχαριστίες του προς τους χορηγούς και ανακοίνωσε ότι οι εταιρείες ΔΙΑΓΝΩΣΙΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ και ΟΙΚΟΔΟΜΗ του Ι. Πεσδεμιώτη θα καλύψουν το μισό της «Χορηγίας Εξωστρέφειας», ύψους 6.000 ευρώ. Το υπόλοιπο ποσό θα καλυφθεί από το QUEENS ROOM του Γρηγόρη Πολυμίλη και την εταιρεία ακινήτων E TOURI του Κώστα Βασιλάκη.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Motor Oil της οικογένειας Βαρδινογιάννη, η οποία καλύπτει όλα τα καύσιμα κίνησης του βιβλιοφορείου που εξυπηρετεί την ενδοχώρα, καθώς και στη Grecotel για τη διαρκή υποστήριξή της.
Κλείνοντας, ο κ. Σπανουδάκης ευχαρίστησε τα μέλη του Εφορευτικού Συμβουλίου, το μόνιμο προσωπικό, τους υπαλλήλους αορίστου χρόνου, τους αποσπασμένους εκπαιδευτικούς, τους συνεργάτες και τους εθελοντές της Βιβλιοθήκης. Όπως τόνισε, όλοι όσοι συμμετείχαν στην παρουσίαση των δράσεων είναι εθελοντές που προσφέρουν χωρίς άλλο όφελος πέρα από τη χαρά της προσφοράς.
