Και αυτή η ιστορία παραμένει ζωντανή μέσα από τα ιερά κειμήλια της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Μονής, η οποία έχει καταργηθεί επίσημα από το έτος 1900.
Κάθε χρόνο, χιλιάδες προσκυνητές ανηφορίζουν προς τα Μυριοκέφαλα. Άλλοι με τα αυτοκίνητά τους, άλλοι με λεωφορεία και πολλοί με τα πόδια, εκπληρώνοντας ένα τάμα στην Παναγία.
Άνθρωποι που διανύουν πολλά χιλιόμετρα, με μοναδικό τους σκοπό να φτάσουν μπροστά στη θαυματουργή Εικόνα της Παναγίας Αντιφωνήτριας, να ανάψουν ένα κερί, να γονατίσουν, να προσευχηθούν και να πουν μέσα από την καρδιά τους ένα «Ευχαριστώ».
Όμως, για όσους βρεθούν στο ιστορικό προσκύνημα, υπάρχει ακόμη ένας σημαντικός σταθμός που αξίζει να μην παραλείψουν. Ο λόγος για το σπουδαίο Κειμηλιαρχείο της Ενορίας Μυριοκεφάλων, το οποίο λειτουργεί και ως μουσείο για την ιστορική Μονή που κάποτε λειτούργησε στον ίδιο χώρο.
Θα πρέπει να είναι σαφές πως από την παλιά Μονή υφίσταται ατόφιο μόνο το άλλοτε Καθολικό, σήμερα Ενοριακός Ναός, που φιλοξενεί και την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας.
Διασώζονται επίσης μικρά κτιριακά υπολείμματα των τελευταίων δεκαετιών πριν την διάλυση του Μοναστηριού που ίδρυσε ο Όσιος Ιωάννης ο Ξένος γύρω στα τέλη του 10ου και τις αρχές του 11ου αιώνα, όπως και κάποιες ενεπίγραφες πλάκες.
Οι λοιπές εγκαταστάσεις που λειτουργούν σήμερα ανεγέρθηκαν πριν μερικές δεκαετίες με χρηματοδότηση της Οικογένειας Βαρδινογιάννη και των Ενοριτών των Μυριοκεφάλων. Δεν αποτελούν, δηλαδή, μοναστηριακό συγκρότημα. Η όποια χρήση της λέξης «Μονή», δηλαδή, όποια γραπτή ή προφορική αναφορά είναι «τιμής ένεκεν» και όχι επί της ουσίας. Δεν υφίσταται οποιαδήποτε μονή σήμερα.
Να επισημάνουμε, λοιπόν, πως η παλαιά Μονή, η οποία από πολύ νωρίς είχε χαρακτηριστεί Πατριαρχικό Σταυροπήγιο, λειτούργησε ως το 1900 οπότε κρίθηκε διαλυτέα και καταργήθηκε επίσημα με τον τότε νέο Καταστατικό Νόμο της Εκκλησίας της Κρήτης επί Κρητικής Πολιτείας. Τότε, πολλές ιστορικές αλλά ολιγάνθρωπες μονές, όπως η συγκεκριμένη, κρίθηκαν διαλυτέες, καταργήθηκαν και αργότερα έγιναν ενοριακοί ναοί.
Από το 1900 και εντεύθεν, η όποια αναφορά σε «Μονή» γίνεται χάριν της ιστορικότητας και όχι γιατί υφίσταται πραγματικό, λειτουργικό Μοναστήρι ή οποιασδήποτε άλλης μορφής μοναστικό ίδρυμα ή μετόχι. Κατά το προαναφερθέντα νόμο και ακολούθως με όσους τον αντικατέστησαν, το άλλοτε Καθολικό, λειτουργεί ως καθεδρικός Ιερός Ναός της Ενορίας Μυριοκεφάλων, παραμένοντας ως ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Ιεράς Μητρόπολεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου.
Σήμερα, ό,τι συναντούμε εκεί, είναι οι εγκαταστάσεις της Ενορίας Μυριοκεφάλων.
ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΠΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΥΝ ΑΙΩΝΕΣ ΠΙΣΤΗΣ
Στα Μυριοκέφαλα ο προσκυνητής έχει την ευκαιρία να σταθεί απέναντι σε αντικείμενα που δεν είναι απλώς παλαιά. Είναι αντικείμενα που άγγιξαν τα χέρια ανθρώπων οι οποίοι έζησαν, προσευχήθηκαν και αγωνίστηκαν σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο.
Είναι τα απομεινάρια ενός προσκυνήματος που επί αιώνες υπήρξε τόπος λατρείας, ασκητισμού, προσφοράς και καταφυγής για τους ανθρώπους της Κρήτης.
Και κάθε ένα από αυτά τα κειμήλια μοιάζει να ψιθυρίζει στον σημερινό επισκέπτη κάτι από το παρελθόν.
Ανάμεσα στους θησαυρούς που διασώθηκαν βρίσκεται ένα Ευαγγέλιο του 1818. Ένα βιβλίο που δεν αποτελεί απλώς ένα παλαιό αντικείμενο, αλλά μαρτυρεί τη λατρευτική ζωή της Μονής και τις γενιές των μοναχών και των πιστών που άκουσαν μέσα από τις σελίδες του τον λόγο του Θεού.
Ξεχωριστή θέση κατέχει ένα ποτήριο του 1829, στο οποίο είναι χαραγμένα τα λόγια: «Το παρόν υπάρχει της Θεοτόκου Αντιφωνητρίας Μυριοκεφάλων. Μνήσθητι Κύριε του δούλου σου Ματθαίου ιερομονάχου, γονέων και αδελφών 1829». Πόση ιστορία κρύβεται μέσα σε λίγες αυτές λέξεις!
Ένας ιερομόναχος, ο Ματθαίος, πριν από σχεδόν δύο αιώνες, άφησε τη δική του μαρτυρία ευλάβειας προς την Παναγία. Και σήμερα, το όνομά του εξακολουθεί να διαβάζεται από εκείνους που επισκέπτονται τον ίδιο τόπο.
Υπάρχει ακόμη ένα θυμιατό του 1854, με την επιγραφή: «Το παρόν υπάρχει της Θεοτόκου Αντιφωνητρίας 1854». Κάποτε, ο καπνός του θυμιάματος ανέβαινε μέσα στον ναό και μαζί του ανέβαιναν οι προσευχές των ανθρώπων. Προσευχές για υγεία, για σωτηρία, για τα παιδιά, για τους ξενιτεμένους, για εκείνους που έφυγαν από τη ζωή. Σήμερα το θυμιατό στέκει ως σιωπηλός μάρτυρας εκείνων των εποχών.
ΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλούν και οι τρεις ξυλόγλυπτοι σταυροί αγιασμού, στους οποίους είναι χαραγμένα τα ονόματα ανθρώπων που συνδέθηκαν με τη Μονή πριν την κατάργηση της αλλά και μετά.
Ο ένας φέρει την επιγραφή:«Ι. Μονή Μυριοκεφάλων. Ηγούμενος Χατζη-Ευλόγιος 1886».
Ο δεύτερος: «Ι. Μ. Μυριοκεφάλων. Επιστασία Ιλαρίωνος Λουκάκη 1899».
Και ο τρίτος, χωρίς επιγραφή, παραμένει ανώνυμος, όπως ανώνυμοι έμειναν μέσα στους αιώνες τόσοι άνθρωποι που προσέφεραν στο προσκύνημα, υπηρέτησαν την Εκκλησία και έζησαν τη ζωή τους με την πίστη στην Παναγία.
Υπάρχει ακόμη μια ασημένια κολυμβήθρα αγιασμού του 1911, ένα ξυλόγλυπτο αρτοφόριο με την εικόνα του Χριστού και των Δώδεκα Αποστόλων, καθώς και δύο ασημένια εξαπτέρυγα με δύο φανάρια, που φέρουν την επιγραφή:
«Ι. Μ. Μυριοκεφάλων. Γέγονε επί επιστασίας Συμεώνος Κ. Λεφάκη αρχιμ. 1920».
Και ανάμεσα στα κειμήλια βρίσκεται ακόμη ένα κατάστιχο της Μονής, με πολλές γραφές, την υπογραφή του πατριαρχικού έξαρχου, σφραγίδα και υπογραφές δημογερόντων, με χρονολογία 1856.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι και η κυκλική ορειχάλκινη σφραγίδα της Μονής, στο μέσο της οποίας είναι εγχάρακτη η εικόνα της Παναγίας και αναγράφονται δύο χρονολογίες: 1043 και 1755.
Μέσα από τέτοια αντικείμενα, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται πως η ιστορία των Μυριοκεφάλων δεν είναι κάτι μακρινό και απρόσωπο. Είναι παρούσα.
Βρίσκεται στους τοίχους, στις εικόνες, στα βιβλία, στα λειτουργικά σκεύη, στα ξυλόγλυπτα, στις επιγραφές και στα ονόματα των ανθρώπων που πέρασαν από εδώ.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πόρτα ντουλάπας, πάνω στην οποία ζωγραφίστηκε η μορφή του Ιερομόναχου Νέστωρα Βασάλου, του επανιδρυτή της Μονής Σωτήρα Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου.
Ιδιαίτερη θέση κατέχουν και οι εικόνες του παλαιού τέμπλου.
Η παλαιά εικόνα της Παναγίας, η Αγία Τριάδα και το Γενέθλιο της Θεοτόκου μετά του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, με την επιγραφή «Δέησις του δούλου του Θεού Ματθαίου ιερομ. 1856», καθώς και οι εικόνες του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου και τα τεμάχια του παλαιού τέμπλου, αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της ζωής της Μονής.
Και ίσως, μπροστά σε αυτές τις εικόνες, ο σύγχρονος προσκυνητής να αισθανθεί κάτι που δεν περιγράφεται εύκολα με λόγια. Ότι δεν βρίσκεται μόνος.
Ότι πριν από εκείνον στάθηκαν στον ίδιο χώρο άνθρωποι που είχαν τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες ελπίδες, τις ίδιες παρακλήσεις.
Άνθρωποι που ήρθαν στην Παναγία για να ζητήσουν.
Άνθρωποι που ήρθαν για να ευχαριστήσουν.
Άνθρωποι που έφυγαν από εδώ με δάκρυα στα μάτια και την ελπίδα στην καρδιά.
Μην προσπεράσετε αυτόν τον θησαυρό
Γι' αυτό, όσοι φέτος πάρουν τον δρόμο για τα Μυριοκέφαλα, αξίζει να μην περιορίσουν την επίσκεψή τους μόνο στην προσκύνηση της θαυματουργής Εικόνας.
Ας αφιερώσουν λίγο ακόμη χρόνο.
Ας επισκεφθούν το Κειμηλιαρχείο.
Ας σταθούν με σεβασμό μπροστά στα παλαιά κειμήλια.
Ας διαβάσουν τις επιγραφές.
Ας δουν τα ονόματα των ανθρώπων που έζησαν πριν από εμάς.
Ας αισθανθούν, έστω για λίγο, την παρουσία και τη συνέχεια μιας πνευματικής παράδοσης που άντεξε στους αιώνες.
Γιατί τα κειμήλια αυτά δεν είναι απλώς παλιά αντικείμενα.
Είναι μνήμες. Είναι μαρτυρίες. Είναι προσευχές που έμειναν αποτυπωμένες στην ύλη.
Και τα κειμήλια των Μυριοκεφάλων είναι ένα πολύτιμο κομμάτι αυτής της ιερής παρακαταθήκης.
