Εμείς εδώ, στο νότιο Ρέθυμνο, στη νοτιοανατολική Λάμπη του Άϊ Βασίλη, κάθε χρόνο τέτοια εποχή και για πολλά χρόνια τώρα, νιώθουμε σαν εκείνους τους κατάδικους που απλά περιμένουν το «πότε» ενός προδιαγεγραμμένου τέλους. Ενός τέλους που καίει κυριολεκτικά και μεταφορικά. Καίγονται ελιές, αμπέλια, βοσκότοποι, ζώα, μέλισσες, κάθε είδους δέντρα και φυτά και μαζί «καίγονται» προσπάθειες ανασυγκρότησης, προγραμματισμοί, σχεδιασμοί, κόποι των χεριών, προσδοκίες και ελπίδες. «Καίγεται» η ψυχή μας τελικά. Φέτος, με τις ανθρώπινες απώλειες, οι συνέπειες της καταστροφικής επαναληπτικότητας ξεπέρασαν τα όρια του τραγικού.

 Η περιοχή μας είναι, με αντικειμενικές μετρήσεις, η πλέον πυρόπληκτη όλης της Ελλάδας. Έχουν καταγραφεί 351 πυρκαγιές τα τελευταία δέκα χρόνια, με την καταστρεπτικότητα πολλών από αυτές να είναι ακραία.

-Φταίνε οι καιρικές συνθήκες, με τον αφηνιασμένο κάθε τέτοια περίοδο εχθρικό «βορέ»;

-Τα ανεπαρκή προληπτικά μέτρα;

- Κάποια αφανή συμφέροντα;

 - Φταίει η τοπική γεωμορφολογική διαμόρφωση;

-Η κλιματική αλλαγή;

- Η ακαλλιέργητη και αβόσκητη γη με το πλεόνασμα καύσιμης ύλης, συνέπεια της ερήμωσης των χωριών;

- Το δίκτυο μεταφοράς του ηλεκτρικού ρεύματος;

-Η ηθελημένη διαστροφική πυρομανία κάποιων;

- Ο εγκληματικά βλακώδης ακούσιος εμπρησμός από κάποιους άλλους;

Αυτά και ίσως κάτι άλλο λέμε συνήθως.

 Το κακό είναι ότι η απορία, η αγανάκτηση, η απογοήτευση και η θλίψη στρέφουν το νου και σε εξωλογικούς παράγοντες και τον λόγο σε εκφράσεις για «καταραμένο τόπο», για «αναπότρεπτη μοίρα» και άλλα παρόμοια – κατά το για άλλους λόγους ποιητικά ειπωμένο «Φταίει το κακό το ριζικό μας, φταίει ο Θεός που μας μισεί» - που μάλλον είναι πιο επικίνδυνα ως άποψη και ως στάση, καθώς συσκοτίζουν το νου, επιτείνουν το βάρος στην ψυχή και μεγιστοποιούν τα αρνητικά συναισθήματα, με επακόλουθα την αδυναμία αντίδρασης, τη μοιρολατρία και τελικά την παραίτηση.

 Ό,τι και αν φταίει, το αποτέλεσμα είναι ξανά το ίδιο ή παρόμοιο με πέρυσι πρόπερσι, παραπρόπερσι, κλπ.

 Ο τόπος μαύρισε από άκρη σε άκρη σε μεγαλύτερη έκταση από κάθε άλλη φορά. Η μαυρίλα σκοτείνιασε ένα τοπίο που πριν το φως του ήλιου χρύσιζε την πέτρα, ασήμιζε τα λιόφυλλα και λάμπρυνε διάφανα την ατμόσφαιρα.

 Έγιναν συναντήσεις, συσκέψεις, αποτιμήσεις, ακούστηκαν πολλά. Δόθηκαν υποσχέσεις για αποκαταστάσεις, για αποζημιώσεις, για άμεσες ενισχύσεις, για τη μελλοντική πρόληψη. Μακάρι να γίνουν πράξη όσο γίνεται περισσότερα. Αυτό, βέβαια, εξαρτάται και από τη δική μας εγρήγορση.

 Προς το παρόν η πρώτη εντύπωση είναι ότι η γη μας είναι νεκρή. Ότι στις γύρω «ολόμαυρες ράχες» κάθε πνοή ζωής έχει σιγήσει, ότι η πένθιμη καλύπτρα με το χρώμα της στάχτης και την οσμή του καμένου είναι απαγορευτική της αναβλάστησης και αποκαρδιωτική για κάθε προοπτική.

 Όμως, λέμε συχνά και πιστεύομε ότι ένα τέλος μπορεί να σηματοδοτεί μια νέα αρχή, ότι μέσα από τις στάχτες μιας καταστροφής μπορεί να αχνοφαίνεται το λαμπύρισμα της αναγέννησης, ότι ειδικά η Φύση δεν αποδέχεται τον οριστικό θάνατο, αλλά, κατά απαράβατη αναγκαιότητα, υποστηρίζει την ανάπλαση και την ανανέωση της ζωής. Με τον τρόπο της στέλνει, άμεσα πολλές φορές, τα μηνύματα της αναδημιουργίας και της συνέχειας. Μηνύματα ικανά να απαλύνουν τον πόνο, να λιγοστέψουν την πίκρα, να αναπτερώσουν το ηθικό και να συμβάλουν στην κινητοποίηση για το νέο ξεκίνημα.

 Όταν βλέπεις τη μικρή πορτοκαλιά με τον καμένο κορμό, τα μαυρισμένα κλωνάρια και το μαραμένο φύλλωμα, είκοσι μέρες μετά την πύρινη εισβολή και με μόνο ένα απλό πότισμα, να έχει μισοπρασινίσει βγάζοντας καινούρια φύλλα, νιώθεις αρχικά τη συγκίνηση για την «ανάσταση» μιας φυσικής οντότητας και το δέος μπροστά στην αναγεννητική δύναμη του φυσικού κόσμου. Νιώθεις την ευφορία της νίκης, την αντιπαραθετική απέναντι στα αρνητικά συναισθήματα που προκαλούν τα αποκαΐδια σε έναν «κρανίου τόπο» και τελικά παίρνεις το μήνυμα που σου δίνει κουράγιο και πείσμα να αντισταθείς.

Γιατί, όπως λέει και ο Διονύσιος Σολωμός, «…εκεί που εκατασκέπαζε τα πάντα μαυρίλα και πίσσα/…κοίτα ‘κει χάσμα σεισμού βαθιά στον τοίχο πέρα/ και βγαίνουν άνθια πλουμιστά και τρέμουν στον αέρα/… και η ζωή ανασταίνεται με όλες της τες χάρες».

 Αντλείς δυνάμεις, λοιπόν, για να ξανασταθείς στα πόδια σου και να ξανααναζητήσεις τους λόγους για τους οποίους πρέπει να ξαναξεκινήσεις. Λόγους όχι μόνο παραγωγικούς, οικονομικούς, επιχειρηματικούς, κλπ, αλλά και ιδεολογικούς – ηθικούς, που έχουν να κάνουν με τη συντήρηση της μνήμης και με την απότιση σεβασμού στους κόπους και στις θυσίες, στον αγώνα και στον ιδρώτα των γενεών πριν από σένα.

 Και βέβαια, αντλείς δύναμη για την πιεστική απαίτηση όσων αποκαταστατικά δικαιούσαι μετά από μια τέτοια φυσική καταστροφή, και επίσης για τη διεκδίκηση όλων εκείνων των προληπτικών δράσεων για τη μελλοντική αποτροπή τέτοιων φαινομένων.

 Το αναγεννημένο φύλλωμα μιας καμένης πορτοκαλιάς μπορεί να είναι μια ένδειξη ζωής, μια πνοή αισιοδοξίας, ένα τονωτικό μήνυμα να σταθούμε όρθιοι σε ένα τόπο, όχι μοιρολατρικά αφορισμένο αλλά ιδιαίτερο για τα φυσικά του πλεονεκτήματα, δοκιμασμένο από τα δεινά ιστορικών συγκυριών και από εποχικές «ιδιοτροπίες» των καιρικών συνθηκών, σε έναν τόπο που έχει μάθει να αντέχει και να αντιστέκεται,.

 Εδώ, λοιπόν, ξανά σε αυτόν τον τόπο, όπου οι ρίζες μας είναι βαθιά στερεωμένες και έχουν «ποτιστεί» από όσα ζήσαμε και πήραμε από αυτόν, που μας συνδέουν ακατάλυτοι δεσμοί με την ιστορία και την παράδοσή του και που είναι διαρκής έγνοια μας ό,τι τον αφορά.

 Γιώργης Εμμ. Μαυροτσουπάκης