ΑΝΑΓΚΗ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΠΟΡΩΝ
Η εμφάνιση καρχαρία στα ανοιχτά του Ρεθύμνου, μέσα από ένα βίντεο που κυκλοφόρησε ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζωπύρωσε τις συζητήσεις γύρω από την παρουσία των μεγάλων θαλάσσιων θηρευτών στις ελληνικές ακτές.
Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», Θοδωρής Τσιμπίδης, απαντά με κατηγορηματικό τρόπο ότι οι καρχαρίες δεν αποτελούν απειλή για τον άνθρωπο και υποστηρίζει πως ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται αλλού.
Παράλληλα, περιγράφει με μελανά χρώματα την κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, αποδίδοντας τη δραματική μείωση των αλιευμάτων στην καταστροφική αλιεία, την υπεραλίευση κατά την περίοδο αναπαραγωγής και την έλλειψη ουσιαστικών μέτρων προστασίας.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Ένα βίντεο που είδαμε στα social δείχνει έναν καρχαρία να πλησιάζει ψαράδες στα ανοιχτά του Ρεθύμνου. Κύριε Τσιμπίδη καθώς τα τελευταία χρόνια έχουμε αναφορές για παρουσία καρχαριών σε παράκτιες περιοχές, θεωρείτε ότι αυτές οι εμφανίσεις θα πρέπει να μας ανησυχούν ή απλά έχουν να κάνουν με την αύξηση των βίντεο που δεν υπήρχαν πριν;
«Στις μέρες μας γίνονται viral τα πάντα. Οτιδήποτε ζει έξω από τις πόλεις προξενεί περιέργεια. Αυτό δεν έχει να κάνει με τίποτα άλλο παρά με την άγνοιά μας, με το πώς μεγαλώσαμε, το ότι στα σχολεία δεν μάθαμε, δεν φροντίσαμε να μάθουμε το πού ζούμε, πώς αλληλοεπιδρούμε τ' άλλα ζώα.
Το αποτέλεσμα είναι, το μόνο ευάλωτο είδος πάλι σε όλη αυτή την ιστορία είναι ο άνθρωπος, ο οποίος φοβάται τα πάντα, τον κυνηγάνε οι πάντες είτε είναι καρχαρίες στη θάλασσα, είτε λαγοκέφαλοι, είτε φίδια, αράχνες. Η άγνοια, η οποία προέρχεται ξεκάθαρα από την έλλειψη εκπαίδευσης και αυτό το πληρώνουμε και αυτή την εποχή.
Άνθρωποι που γνωρίζουν τη θάλασσα, που δεν είχαν επηρεαστεί τα προηγούμενα χρόνια, καταφέραμε και τους φοβίσαμε και αυτούς. Οι καρχαρίες πραγματικά έχουν αποδεκατιστεί τα τελευταία χρόνια. Ο πληθυσμός τους έχει μειωθεί πάρα πολύ. Θα δούμε πολλούς μικρούς καρχαρίες, στους πάγκους των ψαράδικων, Πάντα θα δείτε αποκεφαλισμένους καρχαρίες, ως γαλέους ή ως άλλα είδη. Άπαξ και καθαριστεί και τεμαχιστεί. Όχι, δεν έχουν αυξηθεί οι καρχαρίες.
Είναι ανοιξιάτικες συναντήσεις οι πιο πολλές, γιατί ξέρουμε ότι την άνοιξη τα ζώα αυτά περιφέρονται στην ακτογραμμή, στα ρηχά, γιατί έρχονται τα ψάρια και αναπαράγονται. Άρα έχει περισσότερη τροφή, στην ακτογραμμή. Βασικά τα ζώα αυτά, να γνωρίζουμε ότι σε όλη τη νεαρή τους ηλικία, ζούνε στα ρηχά νερά γενικώς και στα παράκτια.
Γι' αυτό είναι και ευάλωτα άλλωστε στην αλιεία. Όλα αυτά που περιφέρονται είναι μικρά ανήλικα και ζώα, τα οποία όταν είναι έτοιμα θα φύγουν για τα μεγάλα βάθη και δεν έχουν πλέον λόγο να ξανάρθουν στην επιφάνεια. Διότι δε συντρέχουν οι λόγοι, δεν υπάρχει τροφή για αυτά στην επιφάνεια.»
Άρα λοιπόν, όχι μόνο δεν έχει αυξηθεί ο πληθυσμός, αλλά έχει μειωθεί.
«Βέβαια, σε μερικές περιοχές έχει αποδεκατιστεί, και μία από αυτές τις περιοχές είναι και η Κρήτη. Όπως έχουν αποδεκατιστεί τα περισσότερα αποθέματα, τα αλιεύματα δηλαδή στην Κρήτη. Το γνωρίζουμε όλοι νομίζω με όσους μιλάμε. Εγώ στην Κρήτη την πρώτη έρευνα την έκανα στο Λιβυκό το 1999, Αύγουστο, μετράγαμε στα υδρόφωνα. Είχαμε και μέρα που μετρήσαμε 45 εκρήξεις. Αύγουστο μήνα, 45 εκρήξεις και όλοι μας λέγανε, ότι μην ανησυχείτε αυτό δεν είναι τίποτα. Δηλαδή τινάξαμε την Κρήτη στον αέρα. Νότια δεν έχει μείνει τίποτα. Μεγάλη καταστροφή σε ένα από τα καλύτερα αλιευτικά πεδία της Μεσογείου. Είναι τραγωδία να μην υπάρχουν ψάρια τώρα και να μην είναι βιώσιμο το επάγγελμα των αλιέων. Και νότια και βόρεια που βλέπουμε ότι συνεχίζεται. Έχουμε τα ιταλικά τα οποία έχουνε εγκατασταθεί εδώ και τρία χρόνια στην περιοχή και ήρθανε για περιστασιακή αλιεία πάνω στη γαρίδα και από τότε δεν θέλουν να φύγουν. Οι μηχανότρατες. Είναι μονίμως στα ανοιχτά της Βόρειας Κρήτης. Χειμώνα, καλοκαίρι. Δε σταματάνε καθόλου.»
Άρα οι ανήλικοι καρχαρίες έρχονται στις ακτές…
«Είναι ανήλικοι καρχαρίες. Ούτε στους ενήλικες είναι ο άνθρωπος στο μενού τους, έτσι, να το ξεκαθαρίσουμε αυτό. Μικρά ψάρια τρώνε. Ακολουθούν, γιατί όλα τα ψάρια. προσεγγίζουν τις ακτές για να αναπαραχθούν. Άρα ακολουθούν και αυτά με τη σειρά τους την τροφής τους. Αυτός είναι ο λόγος βασικά που προσεγγίζουν. Δεν έχουν κανέναν άλλο λόγο να προσεγγίζουν την παράκτια ζώνη.»
Αυτοί οι καρχαρίες είναι απειλή για τον άνθρωπο;
«Καμία απειλή. Να μην το ξεχάσουμε και να μη χάσουμε τα λογικά μας. Να θυμηθούμε ότι χάνουμε πάνω από 300 συμπολίτες μας κάθε χρόνο στην παράκτια ζώνη. Ποτέ δεν υπήρξε θάνατος από θαλάσσιο ζώο. Ποτέ δεν είχαμε τέτοιο περιστατικό. Έχουμε ένα ιστορικό γεγονός που αναφέρεται στην Κέρκυρα το οποίο δεν διασταυρώνονται από πουθενά. Αν ποτέ συμβεί κάτι θα έχει να κάνει με κάποιο ψαροντουφεκά που είναι φορτωμένος με χτυπημένα ψάρια, τα οποία βγάζουν οσμές. Οι ψαροντουφεκάδες πάνε σε απομονωμένες περιοχές και θα μπορούσε κάποια στιγμή, γιατί έχει φοβερή οσμή, να μυρίσει την τροφή του και στα χίλια μέτρα. Έχει αυτή την ικανότητα. Άρα ένας ψαροτοφεκάς με χτυπημένα ψάρια αποτελεί, είναι εν δυνάμει στόχος. Αλλά παρόλα αυτά και σε αυτή την περίπτωση ποτέ δεν είχαμε κανένα περιστατικό.»
Αν δει ένας λουόμενος έναν καρχαρία κοντά στην ακτή, πώς πρέπει να αντιδράσει;
«Είναι πολύ τυχερός. Όλα τα είδη φοβούνται τους ανθρώπους. Εμείς είμαστε κάθε μέρα μέσα στο νερό. Χειμώνα, καλοκαίρι. Δηλαδή είμαστε 35, 40 άνθρωποι μέσα στο νερό.
Σε πάρα πολλές περιοχές της Ελλάδας. Είμαστε ο μόνος φορέας που δουλεύουμε στη θάλασσα και όχι στους πάγκους των συνεδρίων και των συμποσίων. Πραγματικά κάθε ερευνητής θα το θεωρούσε μεγάλη τύχη να έρθει σε επαφή με ένα τέτοιο ζώο. Αποφεύγουν τον άνθρωπο. Και τώρα με όλη αυτή η φασαρία την ηχορύπανση δηλαδή, που υπάρχει στις θάλασσες, εσείς δεν την ακούτε γιατί είναι κάτω από το νερό, εμείς την καταγράφουμε συστηματικά, την καταγράψαμε και στην πανδημία, στο lockdown δηλαδή, σε όλη τη διάρκεια. Την καταγράφουμε όλο αυτό το διάστημα, δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο έπεσε η ηχορύπανση κατά τις μέρες του lockdown. Είναι οι ήχοι που παράγει ο άνθρωπος. Προπέλες, χτυπήματα, πλοία, τζετ σκι. Όλα αυτά τα πράγματα παράγουν πάρα πολλούς ήχους οι οποίοι δεν υπήρχαν στις θάλασσες. Δεν είναι μέρος της φύσης. Φανταστείτε ότι το νερό είναι 8 φορές πυκνότερο.
Άρα οι ήχοι αυτοί μεταφέρονται μακριά, πολλαπλασιάζονται. Δηλαδή, ο κάθε ήχος στη στεριά λειτουργεί πιο έντονος μέσα στο νερό. Φανταστείτε όλη αυτή η δραστηριότητα αυτή τη στιγμή χωρίς κανένα μέτρο, τι φασαρία δημιουργεί κάτω από το νερό. Αποτέλεσμα, όλα απομακρύνονται. Τα πάντα απομακρύνονται, ειδικά αυτές τις μέρες από περιοχές που δημιουργείται όλη αυτή η ηχορύπανση»
Τι απειλεί τον καρχαρία;
«Η καταστροφική αλιεία. Δουλεύουμε καταστροφικά την αλιεία. Δηλαδή, όταν αλιεύουμε τα ψάρια στην αναπαραγωγή τους πάνω, την ώρα που γεννάνε, δεν είναι υπεραλίευση. Είναι καταστροφική αλιεία. Είναι παράνοια. Με τα ψάρια πάνω στην αναπαραγωγή τους.»
Αυτό έχει να κάνει κυρίως με τις τράτες;
«Με όλους. Γιατί όλοι διεκδικούν το δικαίωμά τους να αλιεύουν σε λάθος εποχή είτε είναι ερασιτέχνες, είτε ψαροντουφεκάδες, είτε με τα καλάμια. Με κάθε τρόπο αφαιρούμε ψάρια τα οποία δε θα έπρεπε να τα πειράζουμε καν την εποχή της αναπαραγωγής τους.
Ο λόγος για να έχουμε πολλά περισσότερα ψάρια μετά. Φανταστείτε, ο μέσος όρος των ψαριών, δηλαδή, ξεκινάει από 200 χιλιάδες αυγά. Φανταστείτε ότι μια τούνα μπορεί να κάνει και 10 εκατομμύρια αυγά. Δηλαδή, όταν την αφαιρέσεις εσύ πριν αναπαραχθεί, πριν γεννήσει, με το πω έτσι, πριν απελευθερώσει τα αυγά της, κατανοεί ο καθένας ότι είναι μια καταστροφή. Αλιεύουμε καταστροφικά, αυτοκαταστροφικά. Δεν υπάρχει καΐκι αν κάποιος πλησιάσει που να μην έχει, ένα αποκεφαλισμένο καρχαρία νεαρό. Εξού και οι γαλέοι πωλούνται παντού αυτή τη στιγμή. Χωρίς κανένα έλεγχο.»
Ποια είναι η κατάσταση στην Κρήτη, ως προς τον πληθυσμό των ψαριών;
«Πολύ άσχημη. Πάρα πολύ άσχημη για αυτό και έχουμε και τη μεγαλύτερη παρουσία λαγοκέφαλων αυτή τη στιγμή στην Κρήτη. Δηλαδή, η υπεραλίευση, όταν ερημοποιήσεις μια περιοχή βοηθάς την εγκατάσταση άλλων ειδών, διότι δεν υπάρχει ισορροπία. Η Κρήτη έχει χάσει αυτή την ισορροπία, το λέμε ξεκάθαρα αυτό και θα την αποκτήσει όταν πλέον πάρει μέτρα, όταν σταματήσει να αλιεύει με αυτόν τον τρόπο.»
Άρα απαιτούνται μέτρα και άμεσα.
Μέτρα, ούτε πάρκα, γιατί όλα αυτή η ιστορία με τα πάρκα, με τις προστατευόμενες περιοχές είναι μια φλυαρία η οποία κινείται γύρω από τα συνέδρια και γύρω από τα συμπόσια. Δεν έχει να κάνει με την πραγματικότητα. Όποιον ρωτήσετε σοβαρό ψαρά θα σας πει, ότι το πρόβλημα είναι ότι δεν αφήνουμε τα ψάρια να αναπαραχθούν. Τον ρωτάς, εσύ γιατί πας, και λέει, θα πάω εγώ γιατί αν δεν πάω εγώ θα πάνε άλλοι. Οπότε τι να γίνει, να μην πάω μόνο εγώ δε γίνεται. Δηλαδή εκεί χρειάζεται να παίρνει τα μέτρα της η πολιτεία και όχι να αφήνει τους ψαράδες να αυτορυθμίζονται κατά αυτό τον τρόπο.»
Με το πρόβλημα των λαγοκέφαλων;
«Το πρόβλημα δεν είναι φετινό. Εμείς το ζούμε χρόνια. Αυτοί το ανακαλύψανε φέτος ακριβώς την άνοιξη, λίγο πριν ο κόσμος ενδιαφερθεί για τη θάλασσα.»
Δεν έχουμε φέτος σημαντική αύξηση του πληθυσμού του λαγοκέφαλου;
«Βέβαια, αλλά είχαμε και πέρυσι, είχαμε και πρόπερσι, γιατί δεν ενδιαφέρθηκε κανένας και με συνέπειες βαριές για τους αλιείς, ειδικά για τους νότιους. Το πρόβλημα δεν έχει φτάσει Βόρεια Ελλάδα. Το πρόβλημα είναι στην Κρήτη, γιατί εκεί υπάρχει μεγαλύτερη υπεραλίευση, άρα εκεί βρίσκει χώρο και εγκαθίσταται και αναπαράγεται το είδος και μετά συνεχίζει. Πρέπει να αλιευτεί νεαρό, πρέπει να αλιευτεί μικρό, νεαρό ή αυγό. Ακόμα, δεν κινδυνεύουν οι άνθρωποι.»
