Οι κτηνοτρόφοι, οι αγρότες αλλά και στο σύνολο τους οι ιδιοκτήτες της Κρήτης έχουν απόλυτο δίκιο που ζητούν άμεση απεμπλοκή της περιουσίας τους από τις δασικές – δημόσιες γαίες.
Το γιατί, θα το αναλύσουμε με ακριβή ιστορικά στοιχεία.
Όταν η Κρήτη πέρασε από την οθωμανική κυριαρχία στην Κρητική Πολιτεία και αργότερα ενσωματώθηκε στην Ελλάδα, το ελληνικό κράτος δεν βρέθηκε να κατέχει τις τεράστιες «Εθνικές Γαίες» που είχε αποκτήσει στην υπόλοιπη Ελλάδα μετά την Επανάσταση του 1821.
Στη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο και πολλά νησιά, το ελληνικό κράτος θεώρησε ότι οι οθωμανικές κρατικές γαίες (μιρί), καθώς και σημαντικός αριθμός εγκαταλελειμμένων μουσουλμανικών περιουσιών, περιήλθαν σε αυτό ως διάδοχο κράτος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έτσι δημιουργήθηκε το γνωστό ζήτημα των «Εθνικών Γαιών», το οποίο επηρέασε καθοριστικά τη διαμόρφωση του ελληνικού αγροτικού χώρου κατά τον 19ο αιώνα.
Στην Κρήτη, ωστόσο, η εξέλιξη υπήρξε διαφορετική. Η μετάβαση από την οθωμανική εξουσία δεν πραγματοποιήθηκε μέσω μιας άμεσης επαναστατικής ανατροπής και εκδίωξης της διοίκησης, αλλά μέσα από μια σταδιακή και νομικά οργανωμένη διαδικασία, η οποία κορυφώθηκε με την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και ολοκληρώθηκε με την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.
Παράλληλα, ήδη από τον 19ο αιώνα, μεγάλο μέρος της γης είχε αποκτήσει χαρακτηριστικά ιδιωτικής ιδιοκτησίας με τίτλους και δικαιώματα που αναγνωρίζονταν από το οθωμανικό δίκαιο. Οι μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ και ιδιαίτερα ο Οθωμανικός Κώδικας Γαιών του 1858 ενίσχυσαν αυτή τη διαδικασία, μεταβάλλοντας ουσιαστικά τη σχέση των καλλιεργητών με τη γη.
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο ήταν η αποχώρηση μεγάλου μέρους του μουσουλμανικού πληθυσμού της Κρήτης κατά τις επαναστάσεις του 19ου αιώνα και κυρίως μετά το 1898. Οι περιουσίες των μουσουλμάνων δεν περιήλθαν αυτομάτως στο κράτος, όπως συνέβη σε άλλες περιοχές του ελληνικού χώρου. Αντίθετα, σε μεγάλο βαθμό αγοράστηκαν, μεταβιβάστηκαν ή εκκαθαρίστηκαν μέσω ειδικών διαδικασιών, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος της γης να καταλήξει σε ιδιώτες Κρητικούς καλλιεργητές και όχι στο Δημόσιο.
Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα η Κρήτη να εισέλθει στον 20ό αιώνα με πολύ μεγαλύτερη διάχυση της αγροτικής ιδιοκτησίας σε σχέση με πολλές περιοχές της παλαιάς Ελλάδας. Αυτό εξηγεί γιατί το ελληνικό κράτος δεν βρέθηκε να διαθέτει στο νησί το απόθεμα εθνικών γαιών που απέκτησε αλλού.
ΤΟ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΓΗΣ
Για να γίνει κατανοητή η ιδιαιτερότητα της Κρήτης, είναι απαραίτητο να εξεταστεί το οθωμανικό σύστημα γαιοκτησίας.
Στο οθωμανικό δίκαιο υπήρχαν βασικά τρεις κατηγορίες γης:
- Miri (μιρί): γη της οποίας η ανώτατη κυριότητα ανήκε στο κράτος.
- Mülk (μουλκ): πλήρης ιδιωτική ιδιοκτησία.
- Vakıf (βακούφι): γη αφιερωμένη σε θρησκευτικά ή κοινωφελή ιδρύματα.
Στην υπόλοιπη Ελλάδα, το ελληνικό κράτος υποστήριξε ότι οι μιρί γαίες περιήλθαν σε αυτό ως διάδοχο του οθωμανικού δημοσίου. Από τη θέση αυτή προέκυψε το θεσμικό καθεστώς των Εθνικών Γαιών.
Στην Κρήτη, όμως, κατά το τέλος της οθωμανικής περιόδου και ιδιαίτερα μετά τον Νόμο Γαιών του 1858, τα δικαιώματα των κατόχων επί της μιρί γης είχαν αποκτήσει τόσο ισχυρό, σταθερό και κληρονομικό χαρακτήρα ώστε στην πράξη λειτουργούσαν σχεδόν ως πλήρης ιδιοκτησία. Επιπλέον, τόσο η Κρητική Πολιτεία όσο και αργότερα το ελληνικό κράτος αναγνώρισαν σε μεγάλο βαθμό τα υφιστάμενα εμπράγματα δικαιώματα αντί να προχωρήσουν σε γενικευμένη κρατικοποίηση.
Το αποτέλεσμα ήταν τριπλό:
- Το ελληνικό Δημόσιο στην Κρήτη δεν μπόρεσε να επικαλεστεί ένα εκτεταμένο απόθεμα «Εθνικών Γαιών».
- Η διοίκηση και η νομολογία αναγνώρισαν σε μεγάλο βαθμό τη συνέχεια των ιδιωτικών τίτλων από την οθωμανική περίοδο.
- Οι δημόσιες γαίες που τελικά αναγνωρίστηκαν ήταν σημαντικά λιγότερες σε σύγκριση με άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Για τον λόγο αυτό, στην κρητική νομική και ιστορική βιβλιογραφία συναντάται συχνά η άποψη ότι η Κρήτη αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση στο ελληνικό σύστημα των εθνικών γαιών.
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΜΑΧΗ
Γύρω από το ζήτημα αυτό αναπτύχθηκε και μια ευρύτερη ιστορική συζήτηση.
Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ιδιαιτερότητα της Κρήτης ανάγεται ήδη στην οθωμανική κατάκτηση του 1669 και στην πολιτική του Κιοπρουλού Φαζίλ Αχμέτ Πασά, στον οποίο αποδίδεται η τελική κατάκτηση του νησιού. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ήδη από τον 17ο αιώνα αναγνωρίστηκαν στους ντόπιους ευρύτερα δικαιώματα κατοχής και εκμετάλλευσης της γης σε σχέση με άλλες οθωμανικές επαρχίες.
Άλλοι ιστορικοί θεωρούν ότι η κρίσιμη μεταβολή δεν συντελέστηκε τον 17ο αλλά τον 19ο αιώνα, μέσα από τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ και την πρακτική εφαρμογή του Οθωμανικού Κώδικα Γαιών. Κατά την άποψη αυτή, η ιδιωτικοποίηση της γης ήταν μια σταδιακή διαδικασία που ολοκληρώθηκε λίγο πριν από το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας.
Ανεξάρτητα από την ερμηνεία που υιοθετεί κανείς, το γεγονός παραμένει ότι κατά τη μετάβαση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Κρητική Πολιτεία και αργότερα στην Ελλάδα, η γη στην Κρήτη θεωρούνταν ήδη σε μεγάλο βαθμό ιδιωτική ή ιδιωτικοποιημένη. Αυτό εξηγεί γιατί το ελληνικό κράτος δεν απέκτησε εκεί το εκτεταμένο δημόσιο κτηματικό απόθεμα που απέκτησε σε άλλες περιοχές της χώρας.
ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Η ιστορική αυτή εξέλιξη εξακολουθεί να επηρεάζει μέχρι σήμερα το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Κρήτης.
Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδας, το καθεστώς των δημόσιων γαιών στην Κρήτη αντιμετωπίζεται από τη νομολογία ως ιδιαίτερη περίπτωση. Σύμφωνα με πάγια δικαστική προσέγγιση και ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις, το Ελληνικό Δημόσιο δεν απολαμβάνει στην Κρήτη το τεκμήριο κυριότητας που ισχύει αλλού για δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις, όπως προβλέπεται στο άρθρο 62 του Ν. 998/1979.
Η ιδιαιτερότητα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική λεπτομέρεια. Αντιθέτως, συνδέεται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η γαιοκτησία στο νησί κατά την οθωμανική περίοδο και εξηγεί γιατί η Κρήτη εξακολουθεί να κατέχει μια ξεχωριστή θέση στο ελληνικό ιδιοκτησιακό δίκαιο.
Η απουσία εκτεταμένου δημόσιου αποθέματος γης κατά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός. Αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής διαδρομής, στην οποία συναντώνται το οθωμανικό δίκαιο, οι μεταρρυθμίσεις του 19ου αιώνα, η ιδιαίτερη πολιτική μετάβαση του νησιού και η διατήρηση ισχυρών ιδιωτικών δικαιωμάτων επί της γης. Πρόκειται για μια ιδιαιτερότητα που εξακολουθεί να επηρεάζει τόσο τη νομική θεωρία όσο και την πρακτική διαχείριση της γης στην Κρήτη μέχρι σήμερα.
ΓΙΑ ΠΟΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΑΣΗ ΜΙΛΑΜΕ ΛΟΙΠΟΝ;
Και τώρα τι; Πώς έρχεται το δημόσιο και διεκδικεί τη γη; Με ποια λογική; Αντί να έρθει με ένα ξεκάθαρο νομικό καθεστώς, να καλέσει τους Κρήτες να δηλώσουν επίσημα τη γη τους, να δημιουργηθεί ένα κανονικό κτηματολόγιο, έρχεται με το νόμο για τους δασικούς χάρτες, με το νόμο για το κτηματολόγιο και τώρα με το ελαιοκομικό μητρώο όχι μόνο να μπερδέψει τα πράγματα αλλά να χαρακτηρίσει τη μισή Κρήτη ως δημόσια γη και να προκαλέσει μια άνευ προηγούμενου αναστάτωση που προκαλεί οργή σε όλους τους ιδιοκτήτες και ειδικά στους αγρότες και τους κτηνοτρόφους, οι οποίοι μέχρι σήμερα πλήρωναν ΕΝΦΙΑ και τώρα υποτίθεται δεν τους ανήκει η γη για την οποία πλήρωναν φόρους αλλά είναι δημόσια και μάλιστα δασική!
Το Ελληνικό Κράτος ιδρύθηκε το 1830. Η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα το 1913. Δεν τεκμηριώνεται, να έρχεται το 2026 το Ελληνικό Κράτος και να χαρακτηρίζεις το νησί δασικό και δημόσια γαία!
Είναι τόσο απλό και ξεκάθαρο.
Κατά τη γνώμη μου είναι όλα λάθος όπως έχουν δρομολογηθεί και οφείλει το ελληνικό κράτος να ανακαλέσει ό,τι έχει κάνει μέχρι σήμερα, να ζητήσει κανονική κτηματογράφηση, να δώσει τους τίτλους ιδιοκτησίας που δικαιούνται οι ιδιοκτήτες και να εγκαταλείψει άτακτα όπως άτακτα και αλόγιστα, χωρίς δημόσιους τίτλους ιδιοκτησίας, προκάλεσε τα τελευταία χρόνια με νομοθετήματα – παρωδία περί δημόσιων γαιών και δασών.
