Στην κατάθεση ενός συνοπτικού και τεκμηριωμένου υπομνήματος προέβη ο Βουλευτής Ρεθύμνου της Νέας Δημοκρατίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, κατά τη διάρκεια της θεσμικής σύσκεψης φορέων που συγκάλεσε η Νομαρχιακή Επιτροπή Ρεθύμνου του ΤΕΕ ΤΔΚ για το ζήτημα που έχει ανακύψει με τις δηλώσεις της Δασικής Υπηρεσίας στο Κτηματολόγιο.

Στο υπόμνημα ενσωματώνονται τόσο οι μέχρι σήμερα νομοθετικές και διοικητικές παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια γύρω από τους δασικούς χάρτες και το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκτάσεων, όσο και μια σειρά θεσμικών σκέψεων και παραμέτρων γύρω από τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να κινηθεί η συζήτηση το επόμενο διάστημα.

Παράλληλα, ο κ. Κεφαλογιάννης αναφέρεται στις ιδιοκτησιακές ιδιαιτερότητες της Κρήτης και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη σαφής διάκρισης μεταξύ εκτάσεων κατηγορίας ΔΔ και εκτάσεων κατηγορίας ΔΑ και χορτολιβαδικού χαρακτήρα, επισημαίνοντας ότι η υποβολή δήλωσης δικαιώματος του Ελληνικού Δημοσίου, για τις δεύτερες περιπτώσεις, δεν δύναται να στηρίζεται αποκλειστικώς στον χαρακτήρα της έκτασης, αλλά σε συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία.

Ο Βουλευτής Ρεθύμνου επισημαίνει επίσης την ανάγκη θεσμικής συνεργασίας και συντονισμένης προσπάθειας όλων των εμπλεκόμενων φορέων, προτείνοντας τη συγκρότηση επιτροπής με τη συμμετοχή των αρμόδιων και εμπλεκόμενων φορέων του νομού, ώστε μέσα από την απαραίτητη τεχνική και νομική τεκμηρίωση να προωθηθούν άμεσα οι αναγκαίες συζητήσεις στα συναρμόδια Υπουργεία.

Ακολουθεί το πλήρες υπόμνημα του κ. Κεφαλογιάννη:

Προς: Νομαρχιακή Διοικούσα Επιτροπή ΤΕΕ Ρεθύμνου

Κυρίες και κύριοι,

Θέλω καταρχάς να σας ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση και για την πρωτοβουλία να αναδείξετε, με υπεύθυνο και θεσμικό τρόπο, ένα ζήτημα που απασχολεί έντονα την κοινωνία του Ρεθύμνου. Η παρέμβαση της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΤΕΕ ΤΔΚ είναι ιδιαίτερα σημαντική, διότι το θέμα που έχει ανακύψει με την ανάρτηση των κτηματολογικών στοιχείων, τις δηλώσεις της Δασικής Υπηρεσίας και τις συνέπειες που αυτές προκαλούν σε ιδιωτικές περιουσίες με δασικό ή χορτολιβαδικό χαρακτήρα δεν είναι ούτε τεχνικά απλό ούτε προσφέρεται για εύκολες προσεγγίσεις και συνθηματολογία. Απαιτεί σοβαρότητα, γνώση του νομικού πλαισίου, επίγνωση των ιδιαιτεροτήτων της Κρήτης και, κυρίως, κοινή προσπάθεια για λύσεις εφαρμόσιμες, λειτουργικές και δίκαιες

Αναδρομή στο ζήτημα και στη μέχρι σήμερα πορεία του

Το πρόβλημα που σήμερα αναδεικνύεται με ιδιαίτερη ένταση στο Ρέθυμνο δεν προέκυψε αιφνιδίως. Είναι αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου καθυστερήσεων, ελλιπούς προετοιμασίας, διοικητικών αδυναμιών και αποσπασματικών χειρισμών γύρω από τους δασικούς χάρτες, την κτηματογράφηση και τη συνολική αποτύπωση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Πρόκειται για ένα σύνθετο ζήτημα, απέναντι στο οποίο η παρούσα Κυβέρνηση προχώρησε σε βήματα που επί πολλά χρόνια δεν είχαν γίνει.

Από την πρώτη στιγμή που το θέμα αυτό απασχόλησε την τοπική κοινωνία, είχα επισημάνει ότι η ορθή κατάρτιση των δασικών χαρτών αποτελεί αναγκαίο εργαλείο τόσο για την προστασία του περιβάλλοντος όσο και για την ασφάλεια δικαίου και την αναπτυξιακή προοπτική του τόπου. Την ίδια στιγμή, όμως, ήταν σαφές ότι χωρίς σωστή προεργασία, χωρίς επαρκή ενσωμάτωση διοικητικών πράξεων, χωρίς ουσιαστική επαλήθευση των δεδομένων και χωρίς την αναγκαία στελέχωση των υπηρεσιών, το εγχείρημα θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε σοβαρές στρεβλώσεις.

Ειδικά για την Κρήτη και το Ρέθυμνο, είχαν επισημανθεί ήδη από προηγούμενα χρόνια συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες και αντικειμενικές δυσκολίες. Σε έναν τόπο όπου η ιδιοκτησία, η νομή και η χρήση της γης έχουν διαμορφωθεί ιστορικά με διαφορετικούς όρους σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας, η τεκμηρίωση δικαιωμάτων είναι συχνά μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. Παράλληλα, η εγκατάλειψη παραδοσιακών καλλιεργειών και η φυσική δάσωση πολλών εκτάσεων επιβάρυναν ακόμη περισσότερο το συνολικό εγχείρημα.

Γι’ αυτό και διαχρονικά είχα θέσει το θέμα με κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, με συστηματικές επαφές με την αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης της Δασικής Υπηρεσίας Ρεθύμνου, την ουσιαστική εξέταση των αντιρρήσεων, τη διόρθωση πρόδηλων σφαλμάτων και, όπου απαιτείται, την ανάγκη σαφών νομοθετικών παρεμβάσεων.

Είχα επίσης επισημάνει ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος δεν μπορεί να εξαντλείται ούτε σε μια τυπική ανάρτηση χαρτών ούτε στη μετακύλιση του βάρους στους πολίτες εκ των υστέρων, οι οποίοι καλούνται, με σημαντικό οικονομικό και διοικητικό κόστος, να αποδείξουν δικαιώματα που σε πολλές περιπτώσεις ασκούνται επί δεκαετίες, ακόμη και επί γενεές.

Ακριβώς γι’ αυτό προχωρήσαμε σε συγκεκριμένες λύσεις:

Προχώρησε ο σχεδιασμός που είχε ήδη δρομολογηθεί, έχοντας ως πρώτη προτεραιότητα την αντιμετώπιση των υπερβολικών καθυστερήσεων στην εξέταση των αντιρρήσεων. Παράλληλα, ακολούθησαν τροποποιήσεις ρυθμίσεων, προκειμένου να μειωθούν οι αντιρρήσεις, να περιοριστεί η ταλαιπωρία των πολιτών στις επιτροπές και να επιταχυνθεί περαιτέρω ο ρυθμός εξέτασης.

Προχώρησε η ψήφιση του περιβαλλοντικού νόμου 4685/2020, μέσω του οποίου προχώρησε σε επίπεδο εφαρμογής η εκ νέου θεσμοθέτηση της συμμόρφωσης της Διοίκησης με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Υπενθυμίζω ότι, η προσπάθεια συνεχίστηκε με σειρά διοικητικών και νομοθετικών πρωτοβουλιών:

• Θεσπίστηκε και ξεκίνησε η εφαρμογή διαφορετικής αντιμετώπισης για τα πρόδηλα σφάλματα, τα οποία αντιμετωπίστηκαν με οριζόντιο τρόπο, με εσωτερικές διαδικασίες της Διοίκησης, χωρίς κόστος για τους πολίτες.
• Ολοκληρώθηκε η διαδικασία επίλυσης σε ότι αφορά τις εκτάσεις με φρυγανώδη βλάστηση και ασπάλαθους μετά και τη σχετική έγκριση από το Τεχνικό Συμβούλιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος.
• Δόθηκε δυνατότητα αναγνώρισης ιδιοκτησίας σε εκτάσεις, αγροτών και κτηνοτρόφων με τίτλους ιδιοκτησίας που έχουν συνταχθεί έως και την 1 Ιουλίου 2001, ακόμα κι αν έχουν μετεγγραφεί σε μεταγενέστερο χρόνο (προβλέφθηκε δηλαδή η 20ετία της χρησικτησίας).
• Διασφαλίστηκε η ομαλή καταβολή των ενισχύσεων και η αποσύνδεση τους από το υπό συζήτηση πλαίσιο.
• Προχώρησε η διαδικασία εσωτερικών διορθώσεων από τις αποκεντρωμένες διοικήσεις και τα κατά τόπους δασαρχεία με την βοήθεια τεχνικών συμβούλων (η παρέμβαση αφορούσε συνολικά 60 εκατ. στρέμματα και το 50% της έκτασης της χώρας).
• Υπογράφηκε η Υπουργική Απόφαση (ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/64663/3.7.2020 (ΦΕΚ 2773/τ. Β`/8-7-2020) για τον «Καθορισμό των διοικητικών πράξεων, των λοιπών πρόσφορων στοιχείων, των τεχνικών προδιαγραφών και της διαδικασίας για την αυτεπάγγελτη αναμόρφωση και κατάρτιση των δασικών χαρτών κατά το άρθρο 48 του ν. 4685/2020 (Α’ 92)» ως βάση υλοποίησης της επικυρωθείσας απόφασης του ΣτΕ.
• Εντάχθηκαν στην διαδικασία κατάρτισης των δασικών χαρτών και άλλοι θεματικοί χάρτες, όπως το χαρτογραφικό υπόβαθρο του ΟΠΕΚΕΠΕ που ουσιαστικά είναι ο σύγχρονος θεματικός χάρτης αποτύπωσης και καταγραφής των αγροτικών γαιών.
• Κατατέθηκε στη Βουλή νομοθετική ρύθμιση για την εξαίρεση των δασωμένων αγρών με τη σχετική διάταξη να προβλέπει ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας σε εκτάσεις που εμφανίζονται στις αεροφωτογραφίες του 1945 ή του 1960, με αγροτική μορφή που δασώθηκαν μεταγενέστερα, ανεξάρτητα από τη μορφή που απέκτησαν αργότερα.

Οι παραπάνω πρωτοβουλίες της Κυβέρνησης επέφεραν σημαντική βελτίωση στον δασικό χάρτη για την ΠΕ Ρεθύμνου, γεγονός που αποτυπώνεται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα:

Σημαντική σημείωση: Τα παραπάνω ποσοστά δεν περιλαμβάνουν την ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων των επιτροπών

Βασικές θεσμικές αρχές και σημεία εστίασης της συζήτησης

Στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης που έχει αναπτυχθεί το τελευταίο διάστημα και με στόχο να συμβάλουμε σε μια καθαρή, εφαρμόσιμη και θεσμικά τεκμηριωμένη αντιμετώπιση του ζητήματος, θεωρώ ότι υπάρχουν ορισμένες βασικές παράμετροι και θεσμικές αρχές πάνω στις οποίες οφείλει να στηριχθεί η συζήτηση το επόμενο διάστημα.

Κατά την άποψή μου, αφετηρία κάθε θεσμικής προσέγγισης του ζητήματος πρέπει να αποτελεί η παραδοχή ότι στην Κρήτη, λόγω του ειδικού ιδιοκτησιακού καθεστώτος, το Δημόσιο δεν μπορεί να θεωρεί ότι θεμελιώνει δικαιώματα κυριότητας μόνο και μόνο από τον δασικό ή χορτολιβαδικό χαρακτήρα μιας έκτασης. Οφείλει, όπου προβάλλει δικαίωμα, να το στηρίζει σε συγκεκριμένους τίτλους ή άλλα επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, πάντα με σεβασμό στη συνταγματική προσταγή για τη δασική προστασία.

Παράλληλα, θεωρώ ότι ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη σαφή διάκριση μεταξύ των εκτάσεων κατηγορίας ΔΔ και των εκτάσεων κατηγορίας ΔΑ και χορτολιβαδικού χαρακτήρα, καθώς πρόκειται για διαφορετικές νομικές και πραγματικές καταστάσεις που δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με ενιαίο τρόπο ως προς τη θεμελίωση δικαιωμάτων κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου.

Η ειδική αυτή πραγματικότητα αποτυπώνεται τόσο στο άρθρο 62 του ν. 998/1979 όσο και στις μεταγενέστερες ρυθμίσεις που αφορούν τη διαδικασία κτηματογράφησης. Με βάση αυτό το πλαίσιο, στη λογική της διευκόλυνσης των πολιτών είναι σημαντικό να διεκδικηθεί σαφής και λειτουργική λύση που θα αποτρέπει γενικευμένες δηλώσεις δικαιωμάτων του Δημοσίου χωρίς εξατομικευμένη τεκμηρίωση και θα προστατεύει την ασφάλεια δικαίου σε ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την παραγωγή, τις μεταβιβάσεις, τις επενδύσεις και τη συνολική αναπτυξιακή προοπτική του τόπου μας.

Σε αυτή την κατεύθυνση, θεωρώ ότι η συζήτηση οφείλει να εστιάσει σε ορισμένες βασικές αρχές.

1. Ότι η δήλωση δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου στην Κρήτη υποβάλλεται μόνο όταν υπάρχουν τίτλοι ή άλλα επαρκή στοιχεία απόδειξης της κυριότητας.
2. Ότι για εκτάσεις κατηγορίας ΔΑ και για χορτολιβαδικές εκτάσεις δεν αρκεί ο χαρακτηρισμός στον δασικό χάρτη για να στηριχθεί δήλωση κυριότητας από το κράτος. Και,
3. ότι οι εκκρεμείς αντιρρήσεις, τα πρόδηλα σφάλματα και οι λοιπές διοικητικές διαδικασίες πρέπει να εξεταστούν κατά προτεραιότητα με ακόμα μεγαλύτερη ταχύτητα.

Ως προς τις εκτάσεις κατηγορίας ΔΔ

Για τις εκτάσεις κατηγορίας ΔΔ, είναι εύλογο να εξεταστεί η διατήρηση της δυνατότητας υποβολής δήλωσης δικαιώματος εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου. Αντίστοιχα, σε περίπτωση επίκλησης τίτλου ιδιώτη κατά τα ειδικώς οριζόμενα στο άρθρο 152 του ν. 4819/2021 ή ύπαρξης ευνοϊκής διοικητικής ή δικαστικής κρίσης, τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να συνεκτιμώνται υποχρεωτικώς κατά την επεξεργασία της δήλωσης και των οικείων εγγραφών.

Ως προς τις εκτάσεις κατηγορίας ΔΑ και τις χορτολιβαδικές εκτάσεις

Για τις εκτάσεις κατηγορίας ΔΑ και τις χορτολιβαδικές εκτάσεις, θα μπορούσε να εξεταστεί η αποσαφήνιση ότι η υποβολή δήλωσης δικαιώματος του Ελληνικού Δημοσίου δεν δύναται να στηρίζεται αποκλειστικώς στον δασικό ή χορτολιβαδικό χαρακτήρα της έκτασης. Αντιθέτως, η σχετική δήλωση θα ήταν σκόπιμο να προϋποθέτει συγκεκριμένους τίτλους ή άλλα ειδικά και επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και την ιδιοκτησιακή ιδιαιτερότητα της Κρήτης.

Ως προς τις εκτάσεις για τις οποίες δεν έχει υποβληθεί δήλωση

Για τις εκτάσεις ως προς τις οποίες δεν έχει υποβληθεί δήλωση, ούτε από ιδιώτη ούτε από το Ελληνικό Δημόσιο, θα μπορούσε να εξεταστεί ειδική διαδικασία προσωρινής καταχώρισης εκκρεμότητας και μεταγενέστερης ενημέρωσης της αρμόδιας υπηρεσίας, ώστε να αποφεύγεται τόσο η δημιουργία τεκμηρίου κυριότητας χωρίς αποδεικτική βάση όσο και η δημιουργία κενού ως προς την καταγραφή και παρακολούθηση των εν λόγω εκτάσεων.

Ρεαλιστικές λύσεις, θεσμική συνεργασία και κοινή στάση

Για να το πούμε όσο πιο απλά γίνεται, η ad hoc μεταφορά του δασικού χαρακτηρισμού στο πεδίο του ιδιοκτησιακού, σε περιοχές όπως η Κρήτη, δεν είναι συμβατή ούτε με το ειδικό νομοθετικό πλαίσιο ούτε με τις συνταγματικές εγγυήσεις προστασίας της ιδιοκτησίας. Οι αρμόδιες διοικητικές αρχές οφείλουν, επομένως, να προβαίνουν σε εξατομικευμένη στάθμιση και αξιολόγηση τίτλων, πράξεων νομής και λοιπών αποδεικτικών στοιχείων, χωρίς να αντιμετωπίζουν τον δασικό χάρτη ως αυτοτελή και αποκλειστική πηγή απόδειξης εμπραγμάτων δικαιωμάτων.

Ακριβώς για αυτό, κατά την άποψή μου, η συζήτηση το επόμενο διάστημα θα μπορούσε να κινηθεί σε τρεις παράλληλους άξονες.

Πρώτον, στην περαιτέρω ενίσχυση των επιτροπών και των συναρμόδιων δομών, ώστε οι πολίτες να βρίσκουν πραγματική ανταπόκριση και να επιταχυνθεί η εξέταση αντιρρήσεων και διορθώσεων.

Δεύτερον, στη συστηματική τεχνική και νομική τεκμηρίωση των προβληματικών περιπτώσεων από τους τοπικούς φορείς δια υπομνήματος, ώστε να καταγραφεί με πληρότητα το πραγματικό εύρος του ζητήματος.

Τρίτον, στην ανάγκη επεξεργασίας μιας λύσης που θα σέβεται το Σύνταγμα και το ειδικό νομικό πλαίσιο για την Κρήτη, θεραπεύοντας το πρόβλημα χωρίς να παραβιάζει τις συνταγματικές εγγυήσεις προστασίας του περιβάλλοντος και της ιδιοκτησίας.

Σε αυτή τη συγκυρία οφείλουμε όλοι να σταθούμε με ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Δεν προσφέρει τίποτα ούτε ο εύκολος καταγγελτικός λόγος, ούτε η καλλιέργεια φαντασιακών προσδοκιών ότι μπορεί να υπάρξει μια λύση πρόχειρη, αποσπασματική ή νομικά διάτρητη. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή μια λογική παραλόγου, με βάση την οποία, ακούστηκε τις τελευταίες μέρες ότι μια ρύθμιση θα μπορούσε να ισχύσει για τα Χανιά αλλά όχι για το Ρέθυμνο. Εφόσον το νομικό και ιδιοκτησιακό υπόβαθρο της Κρήτης είναι κοινό, η αντιμετώπιση οφείλει να είναι συνεκτική, θεσμικά τεκμηριωμένη και ισότιμη.

Για τον λόγο αυτό, θεωρώ ότι το επόμενο διάστημα πρέπει να υπάρξει συστράτευση όλων των θεσμικών και παραγωγικών φορέων, του ΤΕΕ, της αυτοδιοίκησης, του νομικού και τεχνικού κόσμου, των εκπροσώπων των πολιτών και της κεντρικής διοίκησης, ώστε να διαμορφωθεί ένας κοινός τόπος. Αναμένω τις προτάσεις σας και είμαι στη διάθεσή σας προκειμένου, αφού οριστεί μια επιτροπή, να απευθυνθούμε άμεσα στα συναρμόδια Υπουργεία.

Είμαστε στην τελική ευθεία προκειμένου να έχει το Ρέθυμνο, για πρώτη φορά, ολοκληρωμένο Κτηματολόγιο και σωστούς Δασικούς Χάρτες, με γνώμονα τη συνταγματικά αποδεκτή και νομοτεχνικά κατοχυρωμένη ισορροπία ανάμεσα στην υποχρέωση της χώρας για την ολοκλήρωση των δασικών χαρτών και στην εξασφάλιση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ιστορική εξέλιξη του νησιού μας.

Με εκτίμηση,

Γιάννης Κεφαλογιάννης

Βουλευτής Ρεθύμνου, Νέα Δημοκρατία