Η Κρήτη συγκαταλέγεται στις περιοχές της Μεσογείου που επηρεάζονται πιο έντονα από την κλιματική αλλαγή. Ο αντιπεριφερειάρχης Κλιματικής Αλλαγής και Βιώσιμης Κινητικότητας, Γιάννης Αναστασάκης, μιλά για τις πρωτοβουλίες της Περιφέρειας Κρήτης, τη συνεργασία με επιστημονικούς φορείς, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το νησί σε ζητήματα λειψυδρίας, διάβρωσης ακτών και βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Πείτε μας για το σχεδιασμό της Περιφέρειας Κρήτης σχετικά με την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στο νησί.
«Η Κρήτη είναι ένα «καυτό σημείο» (hot spot) για την κλιματική αλλαγή. Αυτός είναι ο επιστημονικός όρος. Πρακτικά για να καταλάβει ο κόσμος, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής εδώ έρχονται πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ένταση και επηρεάζουν όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας. Στην επικαιρότητα αν κάποιος διατρέξει θα καταλάβει ότι τα μισά θέματα άπτονται πλέον ζητημάτων της κλιματικής αλλαγής. Πότε η μειωμένη παραγωγή στην ελιά, τα ξερά ελαιόδεντρα πέρυσι, προβλήματα στην μελισσοκομία, λαγοκέφαλοι και βέβαια η λειψυδρία που είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα ειδικά για την Ανατολική Κρήτη. Το παράδοξο είναι, ότι ενώ έχουμε λειψυδρία, μειωμένες βροχοπτώσεις, όταν βρέχει, πολλές φορές κάνει πολύ μεγάλες νεροποντές που δεν μπορεί να τις διαχειριστεί καμία από τις παλιές υποδομές που δε σχεδιάστηκαν με γνώμονα την κλιματική αλλαγή.
Σκεφτήκαμε λοιπόν ότι πρέπει να αποκτήσουμε την καλύτερη δυνατή γνώση για την αντιμετώπιση του ζητήματος και έχουμε το ευτύχημα να έχουμε στην Κρήτη πάρα πολλούς επιστήμονες και ερευνητές σε αυτά τα σπουδαία ιδρύματα που υπάρχουν. Τους ζητήσαμε να μας στείλουν δουλειά που έχουν κάνει πάνω στο θέμα αυτό και αντιληφθήκαμε ότι ήταν 340 μελέτες ήδη έτοιμες πάνω στο ζήτημα τις τελευταίες πενταετίας. Μια πολύ καλή βάση. Συμπράξαμε με όλους και μπήκε και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το ΕΛΚΕΘΕ, ο ΕΛΓΟ Δήμητρα και έχουμε και την τιμή να μετέχει και η σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ για να δούμε τη συσχέτιση με τις συνέπειες κλιματικής αλλαγής στη Δημόσια Υγεία και ιδιαίτερα στις ευπαθείς ομάδες, με χρόνια νοσήματα αναπνευστικά, καρδιολογικά και ψυχιατρικά, όσο και αν αυτό ακουστεί παράδοξο σε πρώτη ανάγνωση.»
Τι θα κάνει αυτή η κλιματική συμμαχία;
«Θα μας τροφοδοτεί διαρκώς, όσο αλλάζουν τα κλιματικά δεδομένα με λύσεις. Δε θα είναι κάτι θεωρητικό και θα προσπαθήσουμε να δώσουμε και αποκωδικοποιημένα τη γνώση σε αυτούς που πρέπει να κάνουν πράγματα. Από τους μεμονωμένους πολίτες μέχρι τους επιχειρηματίες, τους ξενοδόχους, τους αγρότες και όλους όσοι έχουν έστω και έμμεση σχέση με το ζήτημα. Γιατί, με την παραπληροφόρηση και με την πολυπλοκότητα της γνώσης πολλές φορές απορρίπτει ο κόσμος το ζήτημα και δυστυχώς υποκύπτει σε μηνύματα ευχολογίων και λαϊκισμού, που μπορεί κάποιοι επιτήδειοι, ειδικά αιρετοί, να προτείνουν λύσεις που δεν υπάρχουν, απλώς να απλοποιήσουν στο μυαλό των ανθρώπων.»
Υπάρχουν άνθρωποι που αμφισβητούν το φαινόμενο.
Αυτούς τους ανθρώπους όμως θα πρέπει να τους θυμόμαστε, ώστε αφενός να μην τους υποστηρίζουμε αν τυχόν επιχειρήσουν να θέσουν υποψηφιότητα οπουδήποτε, γιατί είναι επικίνδυνοι, αφετέρου για να ξέρουμε τι σημαίνει άγνοια, γιατί όταν γίνονται οι καταστροφές αυτοί οι άνθρωποι κρύβονται. Πάμε λοιπόν στο τι θα κάνουμε όμως πρακτικά για να δώσουμε το στίγμα τώρα με το ΕΛΚΕΘΕ. Ένα από τα βασικά ζητήματα που έχουμε βιώσει με πολύ σκληρό τρόπο στην Κρήτη, από τη Σητεία, την Αγία Πελαγία, τις Γούβες, την Αλικαρνασσό, τον Καρτερό μέχρι στα Χανιά είναι οι πλημμύρες αυτό που λέγαμε πριν, οι ξαφνικές νεροποντές. Θα ήτανε πάρα πολύ κρίσιμο επειδή έχουμε χάσει και ανθρώπινες ζωές, να έχουμε μια έγκαιρη προειδοποίηση, έστω λίγα λεπτά, που θα μας βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το ζήτημα. Άρα να σώσουμε ζωές αφενός και αφετέρου να έχουμε συνεχείς μετρήσεις για τις στάθμες και τον τρόπο διακύμανσης της στάθμης των ρεμάτων, γιατί αυτό μπορεί να μας δώσει στοιχεία για να φτιάξουμε υποδομές που να αντέχουν τις πιέσεις από τις ροές αυτές.»
Άρα ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες.
«Ακριβώς. Έχουνε καταγραφεί περίπου 60 θέσεις που θα πρέπει να μπούνε τέτοιοι σταθμοί που επελέγησαν με βάση το ιστορικό πλημμυρών, με βάση μελέτες που υπάρχουν για ζώνες δυνητικού κινδύνου για πλημμύρες. Έτσι ξεκινάμε με 15 θέσεις, που θα τις αυξήσουμε σε βάθος μερικών ετών ώστε να καλύψουμε το σύνολο της Κρήτης και η ευχή η δική μου είναι αυτή η πληροφορία να διασυνδεθεί με τις υπηρεσίες της πολιτικής προστασίας ώστε να μπορεί επιχειρησιακά πια να αναβαθμίσει τον τρόπο επέμβασης σε ένα τέτοιο γεγονός.»
Αυτό το σύστημα πότε αναμένετε να τοποθετηθεί;
«Εντός ενός χρόνου από σήμερα νομίζω θα έχουμε πλήρη ανάπτυξη του δικτύου.»
Στο Ρέθυμνο ποιες είναι οι περιοχές;
«Στο Ρέθυμνο οι πρώτες θέσεις που προτείνονται, αλλά αυτές επιδέχονται διαβούλευσης και συζήτησης, είναι ο Γεροπόταμος, κάπου στη μέση, κάτω από το Πρασσανό φαράγγι και στον Πλατύ, κάπου στη μέση της ροής. Αυτές είναι οι τρεις θέσεις. Οφείλω να σας πω ότι σε σχέση με όλους τους νομούς, το Ρέθυμνο έχει το μικρότερο πλημμυρικό κίνδυνο, με βάση τα στοιχεία που αξιολογούν οι επιστήμονες. Το Ηράκλειο δυστυχώς είναι δυσμενή θέση, γιατί υπάρχουν πάρα πολλά ρέματα που είναι δίπλα στο αστικό κομμάτι, στο πυκνοδομημένο. Εκεί καταλαβαίνετε ότι σε ένα μεγάλο γεγονός έντονων βροχοπτώσεων, που θα φουσκώσουν όλα αυτά τα ρέματα μαζί, θα είναι πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα. Επιτείνεται η δυσκολία και λόγω των αυθαίρετων κτισμάτων καθώς δεν υπάρχει ελεύθερη ροή παντού. Είναι κρίσιμο το να οριοθετηθούν τα ρέματα και να ξέρουμε πού φτάνουν όταν πλημμυρίζουν, ώστε να δρομολογηθούν επιτέλους έργα ανάσχεσης των φαινομένων με μικρά φράγματα και όπου χρειαστεί να απελευθερωθούν και ζώνες ώστε να διασφαλίζεται το απρόσκοπτο της ροής του νερού.
Είναι πολύ μεγάλο ζήτημα, σύνθετο, εννοείται ότι θα πάρει χρόνο, όχι το δικό μας το κομμάτι της καταγραφής μέσω των σταθμών, αλλά της επίλυσής του και θα χρειαστεί πάρα πολύ υπομονή. Γίνονται τα σωστά βήματα, νομίζω σε αυτό το κομμάτι η περιφέρεια τουλάχιστον σε μελετητικό επίπεδο έχει φροντίσει ώστε να είμαστε έτοιμοι. Θα πρέπει να γίνει παρέμβαση βέβαια από το ίδιο το αρμόδιο το Υπουργείο γιατί κάποιες υποδομές θα είναι μεγάλες, αλλά πριν μιλήσουμε για τις μεγάλες υποδομές, υπάρχουν πάρα πολλά πρακτικά πράγματα που μπορούν να γίνουν άμεσα τουλάχιστον για να σώσουμε κόσμο και για να μειώσουμε κατά πολύ τον κίνδυνο. Υπάρχει κάτι που σας αφορά στο Ρέθυμνο, να το πούμε και αυτό. Ένα άλλο από τα πρακτικά πράγματα που θα κάνουμε είναι η εκτίμηση της διάβρωσης των ακτών σε όλη την Κρήτη επιλέγοντας όμως να εστιάσουμε και σε κάποια συγκεκριμένα σημεία. Το Ρέθυμνο έχει πρόβλημα σε αυτό το θέμα και σύντομα θα έχουμε να πούμε κάτι παραπάνω και σε αυτό.
Και ένα άλλο που σας αφορά σε σχέση με αυτά που πραγματεύεται η αντιπεριφέρεια της κλιματικής αλλαγής. είναι μια συνεργασία που έχουμε με τους φορείς του τουρισμού της Κρήτης και οφείλω να πω ότι πολλοί Ρεθεμνιώτες επιχειρηματίες πρωτοπορήσανε και είχαν καταθέσει την πρόταση δημόσια για να πιστοποιηθεί η Κρήτη ως βιώσιμος προορισμός και αναφέρουμε εδώ στον κ. Τσακαλάκη, τον τέως πρόεδρο των ξενοδόχων Ρέθυμνου. Αυτό έχει ως σκοπό, να βάλουμε σε μια συνεργατική διαδικασία όλη την αλυσίδα αξίας του τουρισμού, ώστε να είναι βιώσιμος ο προορισμός. Να κάνουμε καλύτερη διαχείριση στην ενέργεια, στο νερό, στις μετακινήσεις και να υπάρχει μια διορθωτική κίνηση λόγω των επιθυμητών ροών επισκεπτών, που σημειακά μπορεί να έχουν και συνέπειες ή εποχιακά όταν είναι η μεγάλη ζήτηση στα αγροτικά για άρδευση καλοκαίρι, έχουμε και την απογείωση της ζήτησης για τον τουριστικό κλάδο. Όλα αυτά, πρέπει να συμβιβαστούν και να δούμε τι εξίσωση συνεργασίας πρέπει να αποφασίσουμε ώστε να μπορούμε να λέμε και να είμαστε προς τα έξω βιώσιμοι.»
Με το αεροδρόμιο στο Καστέλι αναμένεται μία έκρηξη των αφίξεων και το μεγάλο ερώτημα το οποίο τίθεται είναι πώς θα διαχειριστούμε τους φυσικούς πόρους.
«Πρέπει να πάμε σε πράξεις. Αυτά είναι κάπως αυτονόητα, πολλά χρόνια τα συζητάμε και είναι στον αέρα, αλλά πρέπει να δείχνουμε πράξεις. Οι κουβέντες οι πολλές δεν ωφελούν, είναι τόσο αυτονόητο το πρόβλημα που πρέπει να αρχίσουμε να κάνουμε και να συζητάμε για τα περαιτέρω και τα πιο δύσκολα. Ας κάνουμε όμως τα πρώτα, που είναι ξεκάθαρο από επιστημονική άποψη ότι πρέπει να γίνουν και συνεχίζουμε. Γι' αυτό θέλουμε τις διαρκείς συνεργασίες, γιατί εδώ στην Ελλάδα τι έχουμε συνηθίσει, να κάνουμε μια συνάντηση να λέμε τα απίστευτα πολλά και στο τέλος δεν υπάρχει καμία συνέχεια, κανένας μηχανισμός ώστε να συνεχίσει αυτή την πρωτοβουλία και να οδηγήσει την πολλή συζήτηση σε πολλές πράξεις.
Τώρα θα σας πω κάτι συγκεκριμένο από άποψη διαδικασίας. Τον επόμενο μήνα θα συγκληθεί η Επιτροπή που έχει συστήσει ο Περιφερειάρχης για τον αειφόρο τουρισμό ώστε να εισηγηθεί, τη συνέχιση αυτού του εγχειρήματος γιατί έχουμε φτάσει στον οδικό χάρτη για το πώς μπορούμε να πάμε να γίνουμε αειφόρος προορισμός. Αυτό πρέπει να υλοποιηθεί με συγκεκριμένα πράγματα που θα κάνουν οι ξενοδόχοι, οι πράκτορες και οι υπόλοιποι της αλυσίδας αξίας του τουρισμού και βέβαια και η περιφέρεια. Όταν δε συμπράξουμε οικειοθελώς, έγκαιρα, μας έρχεται υποχρεωτικά και βίαια κάποια στιγμή αργότερα. Άρα, για να μην έχουμε ντε φάκτο προσαρμογή, που δεν θα μας αρέσει, γιατί το κουστούμι θα μας το ράψει άλλος, καλύτερα όσο προλαβαίνουμε να αποφασίσουμε με πλήρη συνείδηση για μια συνεργασία.
Είναι και οι ξενοδόχοι είναι και οι αγρότες, είναι και οι άνθρωποι που είναι στους οικισμούς που επηρεάζονται είναι και το φυσικό περιβάλλον, είναι πάρα πολλά. Είμαστε όπως ξέρετε στους πρώτους μήνες της λειτουργίας αυτού του κλιματικού μηχανισμού. Αυτό που έχω να σας πω είναι τα πρακτικά θέματα τα οποία θα υλοποιήσει ο μηχανισμός. Το ένα είναι αυτό που είπαμε για τους έγκαιρους σταθμούς προειδοποίησης. Το άλλο είναι για την εκτίμηση διάβρωσης ακτών. Θα έχουμε και δορυφορικές εικόνες και με drone, αλλά και ενόργανη παρακολούθηση με αισθητήρες σε συγκεκριμένες παραλίες. Μια πλήρη εικόνα για το πως εξελίσσεται η διάβρωση και τι πρέπει να κάνουμε για να την αντιμετωπίσουμε. Γιατί η διάβρωση δεν είναι κάτι απλό. Δημιουργεί από ζητήματα πολιτικής προστασίας, γιατί κατολισθαίνουν πρανή και θα κινδυνεύει ο κόσμος, επισκέπτες, μέχρι το ότι ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας. Άρα ξεχνάμε πολλές από τις παραλίες που ξέραμε και πολλές από τις υποδομές της παραλιακές που σήμερα υπάρχουν. Είναι ένα πολύ ευαίσθητο ζήτημα και επειδή εμείς βασιζόμαστε πάρα πολύ στην αξία που έχει η ακτογραμμή της Κρήτης για τον τουρισμό και όχι μόνο, πρέπει να το προσέξουμε ώστε έγκαιρα να μελετήσουμε λύσεις. Δεν θα ανακοπεί το φαινόμενο εξ ολοκλήρου, αυτό είναι σαφές, αλλά μπορούμε να βελτιώσουμε και από εδώ και πέρα να σχεδιάζουμε σωστά.»
