Η Κρήτη μπαίνει στον πυρήνα του χειμώνα με τις πηγές να στερεύουν, τα βουνά σχεδόν γυμνά από χιόνι και τους υπόγειους υδροφορείς σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Το νερό, από αυτονόητο δημόσιο αγαθό, μετατρέπεται σταδιακά σε κρίσιμο και δυσεύρετο πόρο, με τις προοπτικές για το καλοκαίρι να προκαλούν έντονη ανησυχία τόσο στις τοπικές αρχές όσο και στους επιστήμονες.
Ο γεωλόγος του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Χαράλαμπος Φασουλάς, μιλά για μια «τέταρτη συνεχόμενη ξηρή υδρολογική χρονιά», περιγράφει μια πραγματικότητα που ήδη θυμίζει συνθήκες λειψυδρίας πριν καν τελειώσει ο χειμώνας και προειδοποιεί ότι, χωρίς άμεσο σχεδιασμό και γενναία περιοριστικά μέτρα, το φετινό καλοκαίρι ενδέχεται να αποτελέσει σημείο καμπής για την υδροδοτική ασφάλεια του νησιού.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Ποια είναι η κατάσταση σήμερα;
«Βλέπουμε ότι σε άλλες περιοχές υπάρχουν αυξημένες ποσότητες βροχοπτώσεων και χιονιού, εννοώ της Ελλάδας, που πέρσι ας πούμε η Βόρεια Ελλάδα είχε και αυτό το πολύ σημαντικό πρόβλημα και έλλειψη όσον αφορά αυτά τα κατακρημνίσματα όπως λέμε. Φέτος όμως εκεί από την Πελοπόννησο και βόρεια η κατάσταση εξελίσσεται σα μια κανονική θα λέγαμε υδρολογική χρονιά με αρκετές βροχές, καμιά φορά ακραίες, ευτυχώς όχι τόσο ακραίες όσο άλλες χρονιές και αρκετά χιόνια, αλλά δυστυχώς αυτά δεν ισχύουν για την Κρήτη. Τα βουνά μας έχουν ελάχιστο χιόνι, πολύ λίγο σε πάχος χιόνι, βλέπουμε τα βράχια, βλέπουμε τις πέτρες, από όποια μεριά και να δει κανείς τον Ψηλορείτη αυτή είναι η εικόνα. Δεν είναι όμως μόνο ο Ψηλορείτης και τα Λευκά Όρη είναι σε παρόμοια κατάσταση και δυστυχώς βλέπουμε ότι ακόμα και αυτά τα αποθέματα νερού που υπήρχαν μέσα στους υπόγειους υδροφορείς και κάπως μας ανακούφισαν και μας βοήθησαν να περάσουμε την περσινή καλοκαιρινή χρονιά αρχίζουν και εξαντλούνται. Η λίμνη του Κουρνά είναι στα χαμηλότερα επίπεδα όπως αναφέρουν αυτοί που γνωρίζουν για το τέλος του Γενάρη. Το ίδιο συμβαίνει εδώ και από τη μεριά του Ηρακλείου με αρκετές πηγές. Η πηγή του Αλμυρού, μπήκε ο Φλεβάρης, είναι σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα που έχουμε δει ποτέ, δηλαδή καμία σχέση με αυτά που γνωρίζουμε και συνέβαιναν για τον Γενάρη ή ακόμα τώρα για τον Φλεβάρη. Πηγές στη Μεσαρά και στην Αγία Βαρβάρα στο Ηράκλειο, που γνωρίζετε ίσως την έκφραση «στην Αγία Βαρβάρα βρέχει και ο Θεός δεν το κατέχει», δυστυχώς στερεύουν και εκεί, με αποτέλεσμα στα μέσα του χειμώνα να έχουμε πρόβλημα ύδρευσης. Υπάρχουν κάποια ποιοτικά στοιχεία τα οποία είναι πολύ ανησυχητικά γιατί ενδεχομένως κάποιες βροχές σε περιοχές νότια, Σφακιά, Πλακιά, Άγιο Βασίλειο ακόμα και στα Αστερούσια ή στην περιοχή Ζαρού, Γέργερης υπήρξαν με τους νοτιάδες αλλά δεν είναι αυτό το σημαντικό στοιχείο. Είναι τρεις οι μήνες οι οποίοι είναι κρίσιμοι, είναι Δεκέμβρης, Γενάρης, Φλεβάρης, που εκεί για παράδειγμα σε μια κανονική χρονιά με το χιόνι και τις χαμηλές θερμοκρασίες επέτρεπε να διατηρηθεί το χιόνι μέχρι τον Μάιο, Ιούνιο και αυτό σημαίνει ότι το χιόνι θα μπορούσε να λιώνει αργά και να μας τροφοδοτήσει με νερό τους υπόγειους υδροφορείς για τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει τώρα. Και έτσι σε συνδυασμό με το γεγονός ότι είναι η τέταρτη συνεχόμενη ξηρή περίοδος, υδρολογική, φοβάμαι ότι η κατάσταση το καλοκαίρι θα είναι τραγική, γιατί μάλλον δεν προετοιμαστήκαμε. Πολλοί ανέφεραν από πέρυσι ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά, τα πράγματα υδρολογικά δεν είναι ευοίωνα, αλλά δυστυχώς μας έπιασε και αυτή η χρονιά η τέταρτη χωρίς να έχουμε προετοιμαστεί και να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το καλοκαίρι που θα έρθει.»
Άρα λοιπόν χρειάζονται άμεσα μέτρα.
«Με αυτά που ζήσαμε το περσινό καλοκαίρι θα έπρεπε ήδη να είχαν παρθεί τα μέτρα τότε. Έτσι ώστε να έχουμε εξασφαλίσει κάποιες ποσότητες νερού, να έχουμε φτιάξει κάποιες αναγκαίες υποδομές που θα μας παρείχανε περισσότερο νερό και μιλάμε πάντα για ύδρευση, γιατί πλέον η συζήτηση έχει φύγει από την άρδευση νομίζω στις περισσότερες περιοχές. Η συζήτηση είναι να εξασφαλίσουμε το νερό ύδρευσης το καλοκαίρι και αυτά θα έπρεπε λοιπόν να έχουν γίνει με έργα υποδομής. Δηλαδή, κάποιες επιπλέον γεωτρήσεις που θα μπορούσαν να παρέχουν νερό. Περιορισμό των απωλειών, όπου υπάρχουν απώλειες, γιατί δυστυχώς εκεί είναι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Εμείς για παράδειγμα στην πόλη του Ηρακλείου έχουμε αγωγούς οι οποίοι έχουν φτιαχτεί από τη δεκαετία του '60 που έχουν πάνω από 50% απώλειες, δηλαδή πριν φτάσει καν το νερό στην πόλη, χωρίς τις απώλειες που υπάρχουν μέσα στα δίκτυα. Όλα αυτά δε διορθώθηκαν και κάποια από αυτά δεν είναι δύσκολα να διορθωθούν και άμεσα. Οπότε το ζητούμενο τώρα είναι να προσπαθήσουμε να βρούμε με ποιο τρόπο και τουλάχιστον συνάδελφοι υδρογεωλόγοι μας λένε ακόμα ότι οι ορεινοί όγκοι έχουν ένα απόθεμα νερού και θα μπορούσαν να το παρέχουν την περίοδο, την κρίσιμη, του καλοκαιριού για να παρέχουν δηλαδή αυτό το νερό που θα μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε το καλοκαίρι. Αλλά χρειάζονται άμεσα τα μέτρα, δηλαδή άμεσα γεωτρήσεις, άμεσα σύνδεση με τα δίκτυα, άμεσα βελτίωση κάποιων αγωγών που έχουν προβλήματα και δυστυχώς κατά τη γνώμη μου άμεσα περιοριστικά μέτρα παντού.»
Από τώρα;
«Εγώ νομίζω ότι θα πρέπει σιγά σιγά να τα βάζουμε τα μέτρα στο τραπέζι και με το που θα μπει η άνοιξη και θα αρχίσει να έρχεται και ο τουρισμός αυτά τα μέτρα να εφαρμόζονται, για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε όσο περισσότερο νερό μπορούμε. Πιστεύω ότι θα πρέπει να κρατάμε τα φράγματα όσο ακόμα έχουν νερό, όπως το Φράγμα των Ποταμών σε εφεδρεία για τα μέσα του καλοκαιριού, να μην αρχίσουμε από τώρα να τα χρησιμοποιούμε και όπου υπάρχουν πηγές νερού να τις κρατάμε όσο μπορούμε για το μέσο με το τέλος του καλοκαιριού, τουλάχιστον στις περιοχές που υπάρχει γιατί στις περιοχές που δεν υπάρχει εκεί θα έχουμε άλλο πρόβλημα. Στην άρδευση νομίζω ήδη εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα. Εμείς στην περιοχή του Ηρακλείου, για παράδειγμα Μεσαρά, Βιάννο ούτε πέρσι πότισαν και μάλιστα πότισαν μόνο προς το τέλος του καλοκαιριού εκεί που χρειαζόταν ας πούμε τα αμπέλια λίγο νερό για να συντηρηθούν και στις ελιές μετά τον Αύγουστο, Σεπτέμβριο. Αυτό είναι δεδομένο. Δηλαδή, όπου υπάρχει πρόβλημα νερού ο περιορισμός στην άρδευση είναι δεδομένος δυστυχώς για τους αγρότες, γιατί πρέπει να εξασφαλίσουμε νερό ύδρευσης και από κει και πέρα και στην κατανάλωση μέσα στις πόλεις και στην κατανάλωση στα ξενοδοχεία.»
Θα αρχίσουν να γεμίζουν οι πισίνες;
«Θεωρώ αδιανόητο, ας πούμε, να μην έχουν το καλοκαίρι χωριά να πιούν νερό για μήνες ή για εβδομάδες και το νερό να σπαταλάται στις ντουζιέρες και στις πισίνες στα ξενοδοχεία. Θα πρέπει λίγο να το δούμε ρεαλιστικά. Θα πρέπει να ενημερώσουμε τους επισκέπτες ότι είμαστε σε μια κρίσιμη χρονιά. Αυτοί περισσότερο αντιλαμβάνονται από εμάς την αξία του περιορισμού της σπατάλης και της εξασφάλισης νερού που θα μπορούσαν σίγουρα να συνδράμουν κι αυτοί περισσότερο, αλλά θα πρέπει να μπει και αυτό το μέτρο στο τραπέζι. Δε μιλάμε για να πλένουμε αυτοκίνητα στους δρόμους, μπαλκόνια, ενδεχομένως να ποτίζουμε κήπους, αυτά ίσως θα πρέπει να τα ξεχάσουμε σε κάποιες περιοχές το καλοκαίρι.»
Δηλαδή, για παράδειγμα, να απαγορευτεί η χρήση των ντους στις παραλίες;
«Ενδεχομένως ναι. Δεν ξέρω πόσες ποσότητες σπαταλώνται έτσι στις παραλίες, αλλά μπορώ να φανταστώ ένα πολύ μεγάλο νούμερο και αυτό το νερό, πρέπει να το επισημάνουμε, είναι νερό πόσιμο. Δεν είναι νερό άρδευσης, το οποίο πηγαίνει και στις παραλίες. Όπου βέβαια τα ξενοδοχεία κάνουν ανακύκλωση του νερού, έχουν τις δικές τους δεξαμενές ή κάνουν αφαλάτωση προφανώς εκεί μπορούν να χρησιμοποιούν όσο νερό θέλουν. Αλλά το νερό ύδρευσης θα πρέπει να το διαφυλάξουμε το καλοκαίρι.»
Με τις πισίνες τι μπορεί να γίνει;
«Ναι, ότι είναι εύκολο ακόμα κι αυτές που χρησιμοποιούν νερό, έτσι έχω ακούσει από κάποιους ειδικούς, να αρχίσουν πλέον με μια μικρή μετατροπή να χρησιμοποιούν αλμυρό νερό, θαλασσινό νερό. Αυτή είναι η μόνη λύση. Εφόσον θέλουμε να έχουμε πισίνες η λύση είναι να χρησιμοποιούμε τουλάχιστον ή να χρησιμοποιήσουμε άμεσα θαλασσινό νερό. Με ό,τι κόστος μπορεί να έχει αυτό αν θέλουμε να έχουμε πισίνες. Το θεωρώ αδιανόητο να μην έχουμε νερό να πιούμε το καλοκαίρι και να γεμίζουμε πισίνες νερό. Αυτό, προσέξτε, δεν τα λέμε εμείς, τα λένε ακόμα και οι οδηγίες Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν εφαρμόζουμε ποτέ ή τα master plan ή τα μέτρα διαχείρισης των νερών αυτά λένε, ότι το νερό ύδρευσης πρέπει να διαφυλάσσεται και να μη χρησιμοποιείται για άλλους σκοπούς. Εμείς είχαμε περίσσια, το κάναμε. Τώρα το νερό άριστης ποιότητας που είναι για ύδρευση θα πρέπει να το διαφυλάξουμε σαν κόρη οφθαλμού.»
Αυτά δηλαδή πρέπει τώρα να τα ξεκινήσουμε έστω να τα σχεδιάζουμε και να τα συζητάμε για να τα εφαρμόσουμε από την άνοιξη, διότι τον άλλο μήνα ξεκινάει η τουριστική σεζόν.
«Όταν λέμε ότι ο Φλεβάρης θα πάει με θερμοκρασίες 25 βαθμών Κελσίου και νοτιάδες, γιατί συζητάμε τώρα. Δηλαδή πόσο θα αλλάξουν οι συνθήκες τον Μάρτιο που μπορεί να βρέξει λίγο και χιόνι να μην έρθει ή από εκεί και ύστερα. Άρα σε τι έχουμε να ελπίζουμε με τις πηγές που ήδη έχουν στερέψει στα μέσα του χειμώνα, στα τέλη του χειμώνα.
Δεν νομίζω ότι περιμένουμε κάποιο αισιόδοξο σενάριο, συζητάμε για το χειρότερο σενάριο που έχουμε να αντιμετωπίσουμε και άρα συζητάμε για μια κρίση που θα αντιμετωπίσουμε. Νομίζω ότι πρέπει να αρχίσει να μας προβληματίσει πάρα πολύ σοβαρά. Γιατί δεν μπορούμε από το επόμενο καλοκαίρι, κατά τη γνώμη μου, να λειτουργήσουμε όπως λειτουργήσαμε το περσινό καλοκαίρι. Είναι αδύνατο. Δεν υπάρχουν οι πόροι. Οι υδατικοί πόροι για να το κάνουμε. Άρα λοιπόν θα πρέπει να βρούμε τρόπους να διαχειριστούμε αυτή την κρίση. Στην κεντρική και την ανατολική Κρήτη, όταν στα μέσα, στα τέλη, να το πω γιατί τελειώνει ο χειμώνας, στερεύουν πηγές, οι οποίες δεν έχουν στερέψει ποτέ μέχρι τώρα ή έχουμε πηγές όπως είναι η λίμνη του Κουρνά ή η πηγή του Αλμυρού να μας δείχνει την κατάσταση των υπόγειων υδροφορέων, είναι στα χαμηλότερα τους επίπεδα που γνωρίσαμε και τελειώνει ο χειμώνας. Δε νομίζω ότι έχουμε να περιμένουμε κάτι καλύτερο, κάτι αισιόδοξο πλέον.
Πρέπει να διαχειριστούμε δυστυχώς μια κρίση. Αυτή είναι η πραγματικότητα, γιατί είναι η τέταρτη χρονιά ξηρή που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Πρέπει όλοι οι Δήμοι να αρχίσουν να σχεδιάζουν με τη λογική μιας κρίσης στο νερό ύδρευσης.»
Είναι κάποιες περιοχές στην Κρήτη που έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα από άλλες;
«Πιο ανατολικά και νότια τόσο μεγαλύτερο είναι το πρόβλημα. Παράδειγμα στη Βιάννο μου λένε γνωστοί και άλλοι άνθρωποι ότι ξεραίνονται τα λιόφυτα.»
Πλέον συζητείται και η αφαλάτωση.
«Είναι έτσι μια λύση που θα πρέπει να είναι η τελευταία που θα έπρεπε να εξετάζουμε. Αλλά και αυτή δεν ξέρω πόσο εύκολα μπορεί μια αφαλάτωση να δώσει λύση στο πρόβλημα, διότι όπου και να κάνεις μια μονάδα αφαλάτωσης αυτό συνεπάγεται ότι θα πρέπει να τη συνδέσεις με τα δίκτυα, με τις δεξαμενές, να περάσεις δηλαδή δίκτυα και αγωγούς μέσα από την πόλη, μέσα από τον ιστό, έχεις υπολείμματα που πρέπει να ρίξεις στη θάλασσα τα οποία θέλουν μελέτες για το που θα πέσουν. Είναι 1002 τα προβλήματα και σε αυτήν την έσχατη λύση».
