Με ιδιαίτερη συγκίνηση και σε κλίμα βαθιάς κατάνυξης πραγματοποιήθηκε στη Λαμπηνή του Δήμου Αγίου Βασιλείου η επετειακή εκδήλωση μνήμης για το Ολοκαύτωμα της Λαμπηνής, τιμώντας τους σφαγιασθέντες και ολοκαυτωθέντες κατοίκους του χωριού κατά την Ατέλειωτη Λειτουργία της 20ής Ιανουαρίου 1829.
Το πρωί τελέστηκε στον Ιερό Ναό της Παναγίας Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και Ιερό Μνημόσυνο, χοροστατούντος με την ιδιότητα του Τοποτηρητή, του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Προδρόμου, του Πρωτοσυγγελου της Μητροπόλεως Λάμπης Συβρίτου και Σφακίων π. Αθανάσιου Καραχάλιου, παρουσία Κλήρου και Πιστών.
Εντός του Ναού πραγματοποιήθηκε ιστορική αναφορά στα γεγονότα της επετείου,από τον λαογράφο στιχουργό Γεώργιο Ιωσήφ Σηφάκη αναδεικνύοντας τη θυσία των κατοίκων της Λαμπηνής ως διαχρονικό σύμβολο πίστης, αντίστασης και αξιοπρέπειας. Αναλυτικά τόνισε: «Συμπληρώνονται σήμερα 196 χρόνια από την αποφράδα εκείνη μέρα της εικοστής Ιανουαρίου 1829 η οποία έμελλε να σφραγίσει με τον ηρωικότερο τρόπο την ιστορία της Λαμπινής , να σφραγίσει όμως ανεξίτηλα και την ιστορία των επαναστάσεων και αγώνων της ηρωικής Κρήτης .Κάθε χρόνο την ημέρα αυτή δηλαδή στις 20 του Γενάρη , ημέρα της εορτής του Αγίου Ευθυμίου τελείται επιμνημόσυνη δέηση στον ιερό της Παναγίας στη Λαμπινή στη μνήμη αυτών που μαρτύρησαν στα χέρια των αιμοσταγών αλλόθρησκων κατακτητών για να ζούμε ελεύθεροι σήμερα εμείς. Χρέος μας είναι να αναφερόμαστε κάθε τέτοια μέρα στα τραγικά αυτά γεγονότα ώστε να μην τα ξεχνούμε , να είμαστε δε πάντα σε εγρήγορση για ότι τυχόν προκύψει υπερασπιζόμενοι τα ιερά και όσια όπως έπραξαν οι πρόγονοι μας .Το έτος 1829 η επανάσταση του 1821 που είχε κηρύξει ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρείας , βρισκόταν στον όγδοο χρόνο με αποτέλεσμα η χώρα να έχει εξουθενωθεί από κάθε άποψη . Οι μεγάλες δυνάμεις Αγγλία , Γαλλία και Ρωσία θέλουν να υπογράψουν πρωτόκολλο συμφωνίας με την υψηλή πύλη για ίδρυση ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους . Ο Μέτερνιχ , γνωστός ανθέλληνας όπως είδαμε και στην επιτυχημένη ταινία Καποδιστριας σαμποτάρει τις προσπάθειες και προσπαθεί να αποτρέψει κάθε επιτυχές αποτέλεσμα . Ο Ρωσσοτουρκικός πόλεμος όμως το 1828 παίζει καθοριστικό ρόλο ώστε να καμφθεί η Τουρκική διπλωματία και να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για την υπογραφή της συμφωνίας . Η Κρήτη δεν αποτελεί εξαίρεση στον ελλαδικό χώρο και αγωνίζεται για την πολυπόθητη ελευθερία της . Το φαινόμενο των επαναστάσεων είναι συχνό κατά την μακρόχρονη παρουσία των κατακτητών στο νησί ,πολλές εκ των οποίων καταπνίγονται στο αίμα χωρίς όμως να καταφέρουν να λυγίσουν το φρόνημα των σκληροτράχηλων κατοίκων της οι οποίοι με την περηφάνια και αποφασιστικότητα που τους διακρίνει δεν σκύβουν το κεφάλι και ελπίζουν ότι σύντομα οι αγώνες τους θα δικαιωθούν . Πολύ σωστά ο ιστορικός Διονύσης Κόκκινος χαρακτηρίζει τον αγώνα των Κρητικών ως μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του ελληνικού αγώνα διότι ενώ είχαν πληρώσει ακριβά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη το 1770 έχοντας γνωρίσει τον χειρότερο γενιτσαρισμό , τα επόμενα χρόνια δεν διστάζουν να μπούνε στον αγώνα που ξεκινά το 1821 και να δημιουργήσουν μεγάλα προβλήματα στους Τούρκους κατακτητές . Μέσα σε αυτόν τον αγώνα εντάσσεται και το ιστορικό ολοκαύτωμα της Λαμπινής στο Ρέθυμνο όπου κατοικούσε ο Αλμπάνης , ένας φοβερός δυνάστης απόγονος Ενετών φεουδαρχών που είχαν αλλαξοπιστήσει μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους. Ο Αλμπάνης ήταν μεγάλος γαιοκτήμονας έχοντας περιουσία όχι μόνο στην περιοχή της Λαμπινής αλλα και στο Πέραμα , την Αγ.Τριάδα και την περιοχή λίγο νοτιότερα της πόλης του Ρεθύμνου που ακόμα και σήμερα ονομάζεται του Αλμπάνη το μετόχι . Κατά την επανάσταση του 1821 οι κατακτητές στην Κρήτη διαισθανόμενοι ότι το κλίμα άρχισε να βαραίνει παίρνανε προφυλάξεις ,έτσι και ο Αλμπάνης έφυγε από την Λαμπινή που ζούσε και κατέβηκε στην πόλη του Ρεθύμνου ώστε να είναι πιο ασφαλής . Κατά διαστήματα πήγαινε στο χωριό για να εισπράττει αβάσταχτους φόρους και να επιβλέπει τους υποτακτικούς του στα κτήματα του , συμπεριφερόμενος πολύ σκληρά προς τους κατοίκους του χωριού . Σε κάποια επίσκεψη του έπεσε σε ενέδρα του Φουρογιάννη , ενός ψυχωμένου Λαμπιθιανού που θέλοντας να απαλλάξει τον τόπο από τον δυνάστη , τον πυροβόλησε χωρίς δυστυχώς να τον σκοτώσει , λέγεται όμως ότι η σφαίρα πέρασε τόσο κοντά ώστε του τρύπησε το φέσι .Αυτή η αποτυχημένη προσπάθεια ήταν αφορμή να επακολουθήσουν τα τραγικά γεγονότα διότι ο Αλμπάνης έβαλε σκοπό να σκοτώσει τον Φουρογιάννη και να ξεκληρίσει το χωριό . Κυριακή ημέρα διάλεξε να χτυπήσει και ξεκίνησε την προηγούμενη με το ασκέρι του από το Ρέθυμνο φτάνοντας το βράδυ στο μετόχι ΄΄Καλογεράδω΄΄ όπου διανυκτέρευσαν, για να ξεκινήσουν βαθιά χαράματα για το χωριό . Οι χριστιανοί φοβούμενοι την εκδίκηση του δυνάστη είχαν βιγλάτορα δηλαδή σκοπό, στην περιοχή ΄΄Λοφιά΄΄, που είχε την ευθύνη φύλαξης και έγκαιρης ενημέρωσης των χωριανών σε περίπτωση εμφάνισης των Τούρκων . Μάλιστα από σύμπτωση εκείνη την μοιραία νύχτα έτυχε να είναι η σειρά του Φουρογιάννη να φυλά στη σκοπιά και τότε συμβαίνει το εξής περιστατικό . Ο Φουρογιάννης σκοτώνει ένα λαγό και σκέφτεται ότι τέτοια παγωμένη νύχτα στην καρδιά του χειμώνα δεν θα τολμούσαν να έρθουν στο χωριό οι Τούρκοι , κατεβαίνει λοιπόν στο χωριό να δώσει τον λαγό στη γυναίκα του να τον μαγειρέψει για να φάει η οικογένεια του που υπέφερε όπως και πολλές άλλες .Οι Τούρκοι με τον Αλμπάνη περνούν από τα Λοφιά χωρίς να γίνουν αντιληπτοί και φτάνουν έξω από το χωριό όπου τους βλέπει πρώτη η γυναίκα του Φουρογιάννη και τον ειδοποιεί ώστε να μπορέσει να ξεφύγει μαζί με λίγους χωριανούς που τον ακολούθησαν . Μέσα στην εκκλησία που κυκλώνεται από τους αλλόθρησκους εκκλησιάζονται οι χριστιανοί μεταξύ των οποίων και οπλοφόροι με τον οπλαρχηγό Καραγιάννη ,οι οποίοι αιφνιδιάζονται όταν ακούνε τους Τούρκους να τους ζητούν να παραδοθούν και να παραδώσουν τα όπλα . Γίνεται ανταλλαγή πυροβολισμών και σκοτώνονται 2-3 από τους άντρες του Αλμπάνη γεγονός που κάνει τους υπόλοιπους άγρια θηρία οι οποίοι πετούν αναμμένα λαδόπανα από τον τρούλο στο εσωτερικό της εκκλησίας δημιουργώντας μια αποπνικτική ατμόσφαιρα περιορίζοντας το οξυγόνο . Τα παιδιά και οι γυναίκες κλαίνε και παρακαλούν την Παναγία να τους σώσει , οι άντρες βλέπουν ότι το τέλος πλησιάζει και είναι έτοιμοι για όλα , ο Αλμπάνης συνεχίζει να ζητά από αυτούς να πετάξουν τα όπλα τους και να παραδοθούν υποσχόμενος ότι δεν θα πάθουν τίποτα διότι αυτός ήθελε μόνο το κεφάλι του Φουρογιάννη . Μπροστά λοιπόν στο ενδεχόμενο να πεθάνουν όλοι από τις αναθυμιάσεις το συζητούν και υπάρχουν διαφορετικές απόψεις , ορισμένοι συμφωνούν να παραδώσουν τον οπλισμό ενώ άλλοι διαφωνούν . Ο Περδικογιάννης ο οποίος είχε καλές σχέσεις με τον Αλμπάνη τους πείθει να δώσουν τα όπλα διότι έχει την διαβεβαίωση του αλλόθρησκου ότι δεν θα πάθουν τίποτα . Όταν όμως συμβαίνει αυτό οι Τούρκοι εισβάλουν στον ιερό ναό πατώντας τον λόγο τους και κατασφάζουν τους 15 άνδρες πάνω στην Αγία Τράπεζα εκτός από τον παπα Παναγιώτη από την Αγιά Πελαγιά που μαζί με τα γυναικόπαιδα τους συλλαμβάνουν για να τους πουλήσουν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής .Λέγεται ότι ο Αλμπάνης προσπάθησε να σώσει τον Περδικογιάννη και να αποτρέψει την σφαγή χωρίς επιτυχία λόγω της σκληρότητας των εισβολέων . Η λειτουργία μένει ατέλειωτη και είναι η δεύτερη μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης και κατάληψη της Αγια Σοφιάς το 1453 . Οι καπνισμένοι τοίχοι και το ματωμένο πάτωμα μένουν να μας θυμίζουν έως σήμερα αυτό το ολοκαύτωμα που συγκίνησε όλη την Κρήτη και που ήταν αυτό που προηγήθηκε της ανατίναξης της μονής Αρκαδίου που συγκλόνισε όλο τον ελεύθερο κόσμο».
Ακολούθως, τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση στο Μνημείο των Πεσόντων, όπου πραγματοποιήθηκε η επίσημη τελετή μνήμης με κατάθεση Στεφάνων, ενός λεπτού σιγή, Εθνικός ύμνος και με προσφώνηση από την Αντιδήμαρχο Πολιτισμού του Δήμου Αγίου Βασιλείου, κ. Ευαγγελία Γλαμπεδακη η οποία τόνισε:
«Αγαπητοί συμπολίτες, με βαθιά συγκίνηση και σεβασμό σας καλωσορίζω στην εκδήλωση τιμής και μνήμης για το Ολοκαύτωμα της Λαμπηνης, που διοργανώνει ο Δήμος Αγίου Βασιλείου σε συνεργασία με την Τοπική Κοινότητα , την Ενορία και τον Πολιτιστικό Σύλλογο. Σήμερα συναντιόμαστε εδώ όχι μόνο για να θυμηθούμε ένα τραγικό γεγονός του παρελθόντος, αλλά για να τιμήσουμε τη μνήμη των ανθρώπων που έδωσαν τη ζωή τους και υπέστησαν ανείπωτες θυσίες στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Η 20ή Ιανουαρίου 1829 σηματοδοτεί στην ιστορία της Λαμπηνής και της Κρήτης μια ημέρα βαθιάς λύπης, αλλά και αδιάσειστης δύναμης ψυχής. Οι κάτοικοι και οι πιστοί που συγκεντρώθηκαν στον ιερό ναό της Παναγίας έγιναν μάρτυρες και θύματα μιας βαρβαρότητας που σημάδεψε τις ζωές τους και τις ζωές των απογόνων τους. Το Ολοκαύτωμα της Λαμπηνής αποτελεί μέχρι σήμερα ένα σημείο αναφοράς για τον αγώνα, την τιμή και την προσήλωση στην ιδέα της ελευθερίας, που τόσο ακριβά πληρώθηκε. Σήμερα, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη τους, στεκόμαστε ενώπιον αυτού του παρελθόντος με σεβασμό και ευθύνη. Η μνήμη αυτή μας υπενθυμίζει ότι οι αξίες της ελευθερίας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ενότητας, είναι θεμελιώδεις για την κοινωνία μας. Οι θυσίες των προγόνων μας δεν είναι απλά ιστορικό γεγονός ,είναι μαθήματα ζωής που πρέπει να μεταφέρουμε στις νεότερες γενιές με πίστη και αλήθεια».
Στην εκδήλωση παρέστησαν εκπρόσωποι πολιτικών, αυτοδιοικητικών και κοινωνικών φορέων, εκπρόσωποι των στρατιωτικών αρχών, καθώς και των Σωμάτων Ασφαλείας, ενώ ιδιαίτερα αισθητή ήταν η παρουσία πλήθους κόσμου, που με σεβασμό και συγκίνηση τίμησε τη μνήμη των θυμάτων.
Την τελετή πλαισίωσε τιμητικό άγημα του Ομίλου Βρακοφόρων Ρεθύμνου, αποδίδοντας ιδιαίτερο συμβολισμό και ιστορικό βάθος στην ημέρα μνήμης. Η επέτειος του Ολοκαυτώματος της Λαμπηνής αποτελεί ζωντανή υπενθύμιση των θυσιών του κρητικού λαού, αλλά και χρέος συλλογικής μνήμης και ευθύνης, ώστε τα γεγονότα αυτά να μεταλαμπαδεύονται ατόφια στις νεότερες γενιές.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο Εντεταλμένος Περιφερειακός Σύμβουλος Πολιτικής προστασίας κ Μιχάλης Σαρρής, τον Δήμαρχο Αγίου Βασιλείου εκπροσώπησε ο Αντιδήμαρχος κ. Ευάγγελος Καπετανάκης, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αμαρίου κ. Γαλατιος Μοσχονάς, ο Πρόεδρος της ΤΚ Λαμπηνής κ. Γεώργιος Σηφάκης, οι Εντεταλμένοι Δημοτικοί Σύμβουλοι Ελεάνα Λεντιδακη και Βασίλειος Θεοδωράκης, ο Επικεφαλής της Δημοτικής Αντιπολίτευσης κ. Γεώργιος Αγγελογιαννακης, ο Δημοτικός Σύμβουλος και Επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης κ. Θανάσης Χαριτακης, ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου κ. Νίκος Καλιτσουνακης, οι Πρόεδροι των ΤΚ Γερανίου και Άνω και Κάτω Μαλακιου κ. Γεώργιος Νικολακακης και Παναγιώτης Λαμπιθιανακης αντίστοιχα,η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Λαμπηνής κ. Ουρανία Καλλιτσουνακη, ο πρώην Αντιδήμαρχος κ. Ιωάννης Νεκτάριος Χαραλαμπάκης , ο εκπρόσωπος της Ε.Α.Α.Σ Παραρτήματος Ρεθύμνου κ.Γεωργιος Σαγιάς.
Εκ μέρους των Ενόπλων δυνάμεων ο Υποδιοικητής του 547’ Αερομεταφερόμενου Τάγματος Πεζικού Ταγματάρχης κ. Γεώργιος Καλλιτσουνακης, ο Διοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Ρεθύμνου Αντιπυραρχος κ Δημήτριος Δρυγιαννακης, ο Διοικητής του ΑΤ Αγίου Βασιλείου Υπαστυνόμος Β’ κ. Εμμανουήλ Καλαϊτζάκης, εκ μέρους της Σχολής Δοκίμων Αστυφυλάκων Ρεθύμνου Αστυνόμος Β’ κ. Εμμανουήλ Ξενικακης και ο εκπρόσωπος του Λιμενικού Σταθμού Αγίας Γαλήνης κ. Χαράλαμπος Κιαγιας.
Ο Δήμος Αγίου Βασιλείου, η Τοπική Κοινότητα Λαμπηνής, η Ενορία και ο Πολιτιστικός Σύλλογος ευχαριστούν θερμά όλους όσοι τίμησαν με την παρουσία τους την ιερή αυτή ημέρα μνήμης.
