Στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου τον Οκτώβρη του 2017 δεκαπέντε άνθρωποι με καταγωγή από την κοινότητα άρχισαν να συνεργάζονται για τη δημιουργία ενός αρχείου προφορικών αφηγήσεων. Συμμετείχαν ανά δύο ή τρεις στη λήψη των συνεντεύξεωναπό τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους των Μαργαριτών με άξονα το ιστορικό ζωής τους. Η επιθυμία τους να συμμετέχουν στην καταγραφή και η ανταπόκρισή τους ήταν αντίστοιχη της αγωνίας να σώσουν τα βιώματα, τις σκέψη και τις εικόνες των μαρτυριών αυτών και να δώσουν χώρο ύπαρξης στη μνήμη του τόπου.
Σε αυτή την αγωνία οφείλεται προφανώς και γρήγορηπροσαρμογή τους στους όρους και τους κανόνεςκαι το σεβασμό που διέπουν τη διαδικασία των συνεντεύξεων. Η Ομάδα Προφορικών Αφηγήσεων Μαργαριτών λοιπόν πραγματοποίησε περίπου εκατό συνεντεύξεις ως το 2019. Από ένα μικρό μέρος του υλικού αυτού δημιουργήθηκαν δύο ντοκιμαντέρ: το ντοκιμαντέρ «Πιο δύσκολα χρόνια - πιο ευτυχισμένα χρόνια» 2018 με θέμα τις πιο σημαντικές σχέσεις των προσώπων/ηρώων του στην πορεία του χρόνου, (Γόνεις, γιαγιάδες, παππούδες κ.λ.π.) και «Το κατώφλι της μνήμης» 2019 με θέμα τη δομή του οικισμού και τον τρόπο κατοίκησης, το σπίτι και τις ιστορίες του μέσα από τις αφηγήσεις. Τα ντοκιμαντέρ δημιουργήθηκαν για να υπάρχει πρόσβαση από τους κατοίκους και όσους άλλους επιθυμούν σε ένα μέρος αυτού του αρχειακού υλικού και υπάρχουν ελεύθερα στο youtube.
Τη δημιουργία και την παρουσίαση των ντοκιμαντέρ υποστήριξαν και βοήθησαν οι επαγγελματίες των Μαργαριτών, η Δημιουργική Ομάδα Μαργαριτών, ο Οργανισμος Πολιτισμού Τουρισμού και Νέας Γενιάς του Δήμου Μυλοποτάμου και η Αντιπεριφέρεια Κρήτης. Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς αυτής έγινε εθελοντικά.
Η ανάγκη να συνεχίσει η Ομάδα τη δραστηριότητά της αποκτώντας θεσμική μορφή ήρθε μαζί με την απόφαση να διοργανωθεί το καλοκαίρι του 2020 ένα εργαστήριο συντήρησης και αποκατάστασης λιθοδομής στις Μαργαρίτες, με δάσκαλο το Γιάννη Αλεφαντινό τον τελευταίο τεχνίτη της πέτρας στο χωριό. Η ομάδα προφορικών αφηγήσεων Μαργαριτών έγινε Κοινωνική και Συνεταιριστική Επιχείρηση με την Επωνυμία «ΡΟΔΑΚΑΣ» και συγχρόνως έλαβε χώρα το πρώτο εργαστήριο λιθοδομής. Συμμετείχαν δεκαέξι άτομα για 4 ημέρες, (30 Ιουλίου-2 Αυγούστου 2020) τα οποία απεκατέστησαν τον τοίχο ένος παλιού κτίσματος στα Τζαννακιανά, παρακολούθησαν τις παράλληλες εκδηλώσεις και στην αποχαιρετιστήρια συνάντηση ζήτησαν να επαναληφθεί το εργαστήριο το καλοκαίρι του 2021, με την προσθήκη της κατασκευής ξερολιθιάς στο πρόγραμμά του.
Το 2ο εργαστήριο του ΡΟΔΑΚΑ διήρκεσε από τις 25 έως τις 31 Ιουλίου 2021. Δάσκαλος της Ξερολιθιάς ήταν ο τεχνίτης της πέτρας Κωστής Βεργιανός από την Αλφά και δάσκαλος της αποκατάστασης λιθοδομής με φυσικά υλικά ήταν ο Γιάννης Αλεφαντινός από τις Μαργαρίτες. Στα εργαστήρια έλαβαν μέρος είκοσι πέντε συμμετέχοντες. Έγινε αποκατάσταση μιας γκρεμισμένης ξερολιθιάς και αποκατάσταση και αρμολόγημα με μείγμα θηραϊκής γης, ασβέστη και κοκκινοχώματος σε εξωτερικό τοίχο παλαιάς πέτρινης κατοικίας. Οι συμμετέχοντες ήταν σπουδαστές αρχιτεκτονικής, συντηρητές, ξεναγοί και κάποιοι από αυτούς χωρίς σχετική ειδικότητα αλλά με μόνο το ενδιαφέρον να μάθουν την τέχνη της λιθοδομής με τον τρόπο που εφαρμόζεται στην περιοχή.
Παράλληλα με τα πρωινά εργαστήρια λιθοδομής οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν απογευματινές εκδηλώσεις και δραστηριότητες: Γνωριμία με τους αγγειοπλάστες των Μαργαριτών και την τέχνη τους, διαδρομή μέσα από τα γνωστά φαράγγια της περιοχής ως την ελληνιστική γέφυρα της Λαγκάς για να γνωρίσουν ένα εμβληματικό λίθινο μνημείο. Επίσκεψη στα Μητάτα των Ανωγείων με την υποστήριξη του Γεωπάρκου του Ψηλορείτη, εισήγηση και ξενάγησηεκεί, από το Γεωλόγο κο Χαράλαμπο Φασουλά, τη Μηχανικό κα Ζαχαρένια Σκουλά και τον τεχνίτη και κατασκευαστή μητάτων κο Δημήτρη Σκουλά. Πολύ σημαντική επίσης για την εισαγωγή στη γνώση της πέτρας ως υλικού και στη χρήση άλλων φυσικών υλικών στη δόμηση υπήρξε η εσπερίδα ομιλιών των αρχιτεκτόνων μηχανικών Γιώργου Ανδρεσάκη και Γιώργου Ιγγλεζάκη και της βιολόγου Λέας Βεντούρα.
Εργαστήριο αποκατάστασης λιθοδομής και αρμολογήματος με φυσικά υλικά 2021
Σκοπός των δραστηριοτήτων αυτών ήταν να γνωρίσουν οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο όχι μόνο την τέχνη αλλά και τον τόπο, την ιστορία του, τη φύση και τους ανθρώπους. Να δημιουργηθεί ένας ζωντανός και ουσιαστικός δεσμός. Να μη ξεχάσουν και να μην ξεχαστούν. Εδώ είναι που ξαναγυρνάμε στην αρχική ιδέα αυτής της ομάδας που είναι η επιδραστική και αναπόσπαστη από τη ζωή λειτουργία της μνήμης. Η μνήμη ως τέχνη και τεχνική, ως λόγος, ιστορικό γεγονός και βίωμα που δεν καταλήγει σε νοσταλγική μελαγχολία αλλά καταρτίζει γνωστικά, ηθικά, αισθητικά, γίνεται σύνδεσμος με το Συλλογικό, στηρίζει με το απόθεμά της διαμορφώνει ό,τι εννοούμε πολιτισμό μεσα μας.
Εργαστήριο κατασκευής ξερολιθιάς 2021
Ο ΡΟΔΑΚΑΣ Ομάδα Προφορικών Αφηγήσεων Μαργαριτών συνεχίζει παράλληλα τις συνεντεύξεις για το αρχείο προφορικών αφηγήσεων και το φωτογραφικό αρχείο της Κοινότητας και έχει σχέδια και όνειρα για ανάλογες δραστηριότητες και εργαστήρια αλλά και την ανάγκη να βρεθεί μια στέγη για την αξιοποίηση του αρχείου για τη διοργάνωση εκδηλώσεων, μια στέγη-κέντρο πολιτισμού που λείπει ούτως ή άλλως από τις Μαργαρίτες παρά την πλούσια προσφορά των φορέων χωριού αυτούκαι των κατοίκων του μεμονωμένα, στον πολιτισμό και στον τουρισμό της περιοχής.
Ο ΡΟΔΑΚΑΣ Ομάδα Προφορικών Αφηγήσεων Μαργαριτώνευχαριστεί θερμά την Πολιτιστική Κίνηση Μαργαριτών, το Δήμο Μυλοποτάμου, τον Οργανισμό Πολιτισμού Τουρισμού και Νέας Γενιάς Δήμου Μυλοποτάμου «Ο Αυλοπόταμος», την Περιφέρεια Κρήτης Π.Ε. Ρεθύμνου και το Φυσικό Πάρκο του Ψηλορείτη-Παγκόσμιο Γεωπάρκο Ουνέσκο για τη συμβολή τους στο Εργαστηριο 2021. Πληροφορίες και υλικό στην ιστοσελίδα του ΡΟΔΑΚΑ: rodakas.org
Η Ομάδα του Ρόδακα
