Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΕΙ ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΣΟΥ ΚΛΑΔΟΥ
Ο εφιάλτης της πανδημίας του κορωνοϊού συνταράσσει συθέμελα την παγκόσμια οικονομία και προκαλεί επικίνδυνους τριγμούς στο Ευρωπαϊκό Οικοδόμημα. Η άρνηση ορισμένων κρατών όπως η Γερμανία να βρουν μια λύση στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας όπως το λεγόμενο «κορωνο-ομόλογο» διχάζει τα κράτη μέλη και επιστρέφει την γηραιά ήπειρο στα χρόνια της διαίρεσης.
Ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης κ. Νίκος Παπαδάκης, Διευθυντής του Κέντρου Πολιτικής Έρευνας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΠΕΤ) του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Αν. Διευθυντή του Κέντρου Ερευνών και Μελετών του Πανεπιστημίου Κρήτης (ΚΕΜΕ-Π.Κ.) μιλά στην εφημερίδα μας και αναλύει διεξοδικά τις ενδεχόμενες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας και τις προκλήσεις για την Ευρώπη. Παράλληλα αναλύει την κατάσταση των πραγμάτων και τα διακυβεύματα για το παρόν και το μέλλον της Ευρώπαϊκής Ένωσης.
«ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΤΟ ΚΟΡΩΝΟ-ΟΜΟΛΟΓΟ»
«Το κορωνο-ομόλογο δείχνει να είναι η πληρέστερη δυνατότητα ουσιαστικής απόκρισης της Ευρώπης, σε μια παγκόσμια ύφεση που είναι στην αρχή της και αναμένεται να έχει ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο» σημειώνει μεταξύ άλλων ο καθηγητής Νίκος Παπαδάκης αναλύοντας την τρέχουσα οικονομική και κοινωνική κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπως εξελίσσεται. Μιλώντας για τις ενδεχόμενες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, τονίζει τα εξής:
«Η πανδημία, όπως επίσης και η -σε εξέλιξη- παγκόσμια οικονομική ύφεση, αν και παγκόσμια φαινόμενα φαίνεται καταρχάς να έχουν οδηγήσει σε επιστροφή των εθνικών κρατών. Οι συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης, δεδομένης μιας κρίσης που είναι συγχρόνως κρίση προσφοράς και ζήτησης (όπως έχει εύστοχα επισημάνει ο Πρόεδρος του Eurasia Group Ιαν Μπρέμερ σε πρόσφατη συνέντευξη του στην Καθημερινή), είναι δύσκολο να προβλεφθούν στην ολότητά τους, σε αυτήν την φάση. Ωστόσο μια ύφεση (και μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα) έχει πάντα πολυεπίπεδες και εκτατικές συνέπειες, καθώς πλήττει την οικονομία και την κοινωνία και αναπόφευκτα οδηγεί, μεταξύ άλλων, σε αύξηση της επισφάλειας στην αγορά εργασίας αλλά και της ανεργίας (αύξηση που βλέπουμε ήδη να καταγράφεται ακόμα σε χώρες με ισχυρή οικονομία, όπως η Αυστρία), διεύρυνση των ανισοτήτων και ένταση της φτώχειας.
Σήμερα λοιπόν η πρόκληση για την Ευρώπη είναι τεράστια. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η απόφαση ότι δεν θα ισχύουν για φέτος οι προβλέψεις του Συμφώνου Σταθερότητας, όσο και η (αναντίλεκτα) σημαντική πρωτοβουλία της ECB για ένα μεγάλο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (που καλύπτει εν μέρει την ανάγκη για ρευστότητα) δεν δείχνουν αρκετές. Η πραγματικά επείγουσα ανάγκη είναι η παροχή δυνατοτήτων, στα πληττόμενα Κ-Μ, για μεγιστοποίηση της δημόσιας δαπάνης. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), με την υφιστάμενη λειτουργία του αναφορικά με τη δυνατότητα χορήγησης πιστωτικών γραμμών, συνδέεται με μέτρα και όρους και ενδεχομένως μπορεί να δημιουργήσει και επιπλέον προβλήματα από αυτά που θα επιχειρήσει να λύσει. Είναι φανερό ότι χρειάζεται ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο ειδικού χαρακτήρα.
Το κορωνο-ομόλογο («Corona Bond»), που έχει προταθεί από 9 Κράτη Μέλη της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας) και με το οποίο συμφωνούν μεταξύ άλλων και η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ όπως και ο Πάολο Τζεντιλόνι Ευρωπαίος Επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων, δείχνει να είναι η πληρέστερη δυνατότητα ουσιαστικής απόκρισης της Ευρώπης, σε μια παγκόσμια ύφεση που είναι στην αρχή της και αναμένεται να έχει ισχυρό κοινωνικό impact- αποτύπωμα και σημαντικότατες συνέπειες στις ζωές των πολιτών. Το κορωνο-ομόλογο είναι κάτι αντίστοιχο με το ευρωομόλογο που είχε συζητηθεί στο πλαίσιο της κρίσης του 2009 και μετά. Είναι, όπως έχουν επισημάνει έγκριτοι οικονομολόγοι, ουσιαστικά ένα κοινό εργαλείο χρέους, που μπορεί να επιτρέψει την ενδυνάμωση των δημόσιων δαπανών ειδικά από τις περισσότερο πληττόμενες χώρες.»
«ΔΙΑΚΥΒΕΥΕΤΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ»
Συνεχίζοντας, την ανάλυση των δεδομένων, ο Παπαδάκης έκανε λόγο για σοβαρούς τριγμούς στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, καθώς οι διαφωνίες που προκύπτουν μεταξύ των κυβερνήσεων επαναφέρουν την εποχή του διχασμού και της διαίρεσης. Ο διαπρεπής καθηγητής δήλωσε στην εφημερίδα μας τα εξής: «Δυστυχώς και παρά τα προαναφερθέντα, αυτό που βλέπουμε είναι να αναβιώνει ο ευρωπαϊκός διχασμός- διαίρεση, που είδαμε και σε άλλες κρίσεις και μάλιστα να αναβιώνει στην κρισιμότερη στιγμή και στη χειρότερη δυνατή συνθήκη. Ας μην ξεχνάμε, ότι η Οικονομική Κρίση του 2008/9 και κυρίως η μετέπειτα διαχείριση της σε ευρωπαϊκό επίπεδο διεύρυνε τις ανισότητες μεταξύ των Κρατών - Μελών αλλά και εντός των Κρατών - Μελών και απονεύρωσε σημαντικά την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι άλλες κρίσεις που την ακολούθησαν (και κυρίως η προσφυγική), ανέδειξαν για μια ακόμα φορά τη σημαντική έλλειψη συντονισμού όσο και τις βαθιές και εγκολπωμένες ασυμμετρίες στο εσωτερικό της Ένωσης και συνακόλουθα τα ελλείμματα σε επίπεδο οικονομικής και πολιτικής διακυβέρνησης στην Ε.Ε..»
Συνεχίζοντας, ο κ. Παπαδάκης, είπε τα εξής: «Η εμμονή της Γερμανίας και κάποιων άλλων χωρών στη δημοσιονομική πειθαρχία και στην αντιπληθωριστική προσέγγιση αποτρέπει (προς το παρόν, μέχρι τουλάχιστον την ώρα που δίδεται αυτή η συνέντευξη) την λήψη γενναίων και αποφασιστικών οικονομικών πρωτοβουλιών, την περίοδο που τις έχουμε περισσότερο από ποτέ ανάγκη. Και μόνο η σκέψη για ένα εργαλείο που οδηγεί σε κάποιας μορφής αμοιβαιοποίηση του χρέους, αλλά και για μια γενναία ολιστική παρέμβαση στην κατεύθυνση της παροχής της δυνατότητας μεγιστοποίησης των δημόσιων δαπανών, έστω και σ’ αυτές τις συνθήκες, φαίνεται ότι προσκρούει στην αντίληψη της Γερμανίας (και κάποιων άλλων Κρατών Μελών) για την πειθαρχημένη (με κάθε κόστος) δημοσιονομικά Ευρώπη, χωρίς τη δυνατότητα «αναδιανεμητικών μεταβιβάσεων» και συνακόλουθα πολιτικών. Μια αντίληψη αναγωγιστική και τελικά αντι-ευρωπαϊκή, σ’ αυτή τη φάση. Όπως επισημαίνουν οι Καθηγητές Πάνος Τσακλόγλου και Απόστολος Φιλιππόπουλος σε πρόσφατη συνέντευξη τους στην Athens Voice «στη σημερινή συγκυρία… η έκδοση κοινού ομολόγου για την από κοινού αντιμετώπιση της συγκεκριμένης σφοδρής κρίσης υγείας/οικονομίας μπορεί να γίνει και χωρίς κοινή δημοσιονομική αρχή….. Επομένως, οι συνθήκες είναι σχεδόν ιδανικές για την έκδοση ευρωομολόγου και θεωρούμε ότι είναι μεγάλο λάθος των κρατών της ΕΕ ή, έστω, της ευρωζώνης που δεν έχει ήδη συμφωνήσει σε αυτό».
Αναπόφευκτα αναρωτιόμαστε τι πραγματικό νόημα έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση αν δεν αποκτήσει συνεκτική (και αναπόφευκτα δαπανηρή) στρατηγική σε αυτήν την πρωτοφανή κρίση και αν δεν είναι σε θέση να παράσχει πραγματική αλληλεγγύη σε μια τόσο δραματική συγκυρία, που μας αφορά όλους. Η Ένωση δεν μπορεί και δεν πρέπει να εκκινεί από τη διαίρεση. Η κρίση του κορωνοϊού έχει τεράστιες συνέπειες για τη δημόσια υγεία ήδη, αναμένεται να έχει εκτατικές συνέπειες στην οικονομία και στις κοινωνίες και αν η Γερμανία και κάποιες άλλες χώρες συνεχίζουν να αποτρέπουν τη δυνατότητα μιας ουσιώδους επίδειξης αλληλεγγύης (πράγμα που θα φανεί στην ερχόμενη, ιδιαίτερα κρίσιμη, συνεδρίαση του EuroGroup στις 7 Απριλίου) ίσως έχει και ανυπολόγιστες συνέπειες στην ίδια την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και τελικά στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν μπορούμε παρά να ευχηθούμε, μέσα στις επόμενες μέρες, να επιτευχθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ο καλύτερος δυνατός συμβιβασμός, στην κατεύθυνση της εμπράγματης ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Το επιβάλουν τόσο οι συνθήκες, όσο και η αξιακή θεμελίωση της Ένωσης.»
