- Νέα ευρήματα σε Ελεύθερνα, Γαύδο και Ντία την τριετία 2017 – 2019
ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΣΟΥ ΚΛΑΔΟΥ
Νέα ευρήματα στην Ελεύθερνα και σπουδαίο ανασκαφικό έργο στην υπόλοιπη Κρήτη και στην χώρα, έχει να επιδείξει το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης κατά τα έτη 2017-2019.
Οι αρχαιολογικές δραστηριότητες του τμήματος, παρουσιάστηκαν από τον κ. Δημήτρης Μποσνάκη, διευθυντή του τομέα αρχαιολογίας και ιστορίας της τέχνης του τμήματος, κατά την 1η συνεδρία της Ε΄ Παγκρήτιας συνάντησης για το αρχαιολογικό έργο στην Κρήτη, που οργανώνεται από την περασμένη Πέμπτη στο «Σπίτι του Πολιτισμού» στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου από την Εφορία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου και το Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Ο κ. Μποσνάκης επισήμανε, ότι «Οι αρχαιολογικές δραστηριότητες ως γνωστόν έχουν πάντα ερευνητικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και αποτελούν προαπαιτούμενο για τη λήψη πτυχίου. Σε αυτές ασκούνται προπτυχιακοί/ές και μεταπτυχιακοί/ές φοιτητές/τήτριες τόσο στις μεθόδους και τις τεχνικές όσο και στις βιωματικές εμπειρίες της ανασκαφής και της επιφανειακής έρευνας, της μελέτης και ενίοτε και της δημοσίευσης των ευρημάτων» καισυνέχισε με μια συνολική παρουσίαση του έργου που έχει επιτελεστεί σε αυτό τον τομέα τα τελευταία τρία χρόνια.
ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ
Ξεκινώντας με τις ανασκαφές που διεξάγει το πανεπιστήμιο για περισσότερα από 30 χρόνια στη σημαντική πόλη της αρχαίας Ελεύθερνας, ο κ. Μποσνάκης, παρουσίασε πρώτα το έργο στους τομείς ΙΙΙ (Δυτικός) και Ι (Ανατολικός) κατά την τριετία 2017-2019. Χαρακτηριστικά τόνισε τα εξής: «Κατά τη διαρρεύσασα τριετία ανασκάφηκαν υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Ν. Σταμπολίδη, στον δυτικό τομέα ΙΙΙ τμήματα εντός, καθώς και στα ανατολικά της «ομηρικής» νεκρόπολης στην Ορθή Πέτρα για να διαπιστωθεί εάν το νεκροταφείο των γεωμετρικών/αρχαϊκών χρόνων συνεχίζεται. Τύχη αγαθή, εκτός του στεγασμένου χώρου, και κάτω από το παλιό μονοπάτι Αλφάς-Πρινέ, καθώς και κάτω από τον πλακόστρωτο δρόμο που οδηγεί προς την ακρόπολη της αρχαίας Ελεύθερνας, εντοπίστηκε και ανασκάπτεται το αρχαϊκό στρώμα της νεκρόπολης, το οποίο προχωρεί σε μεγάλο βάθος.»
Ο ίδιος συνέχισε λέγοντας: «Νότια του κρασπέδου του πλακόστρωτου δρόμου προς την ακρόπολη ανασκάπτεται κατά την τελευταία τριετία μεγάλο οικοδόμημα - οικία, με πολλαπλούς χώρους (δωμάτια) που επικοινωνούν μεταξύ τους. Από τα έως σήμερα ανασκαφικά δεδομένα η κύρια φάση του οικοδομήματος χρονολογείται στον 1ο π.Χ./1ο μ.Χ. αιώνα και έως τα μέσα του 2ου αι. μ.Χ. Δεν αποκλείεται ορισμένοι τοίχοι του να χρονολογούνται στα ελληνιστικά χρόνια, πράγμα που θα φανεί με την ολοκλήρωση της ανασκαφής. Επάνω στο κατεστραμμένο –μάλλον από σεισμό − οικοδόμημα υπήρχαν υπολείμματα μιας ύστερης ρωμαϊκής φάσης, αρκετά κατεστραμμένης από τις υστερότερες μεσαιωνικές επεμβάσεις και την έντονη καλλιέργεια.»
Σύμφωνα με τον κ. Μποσνάκη καθαρισμοί και μικρές διευκρινιστικές τομές πραγματοποιήθηκαν στο τείχος και τα οικοδομήματα στα Ξενιανά, δυτικά από το Πηγαϊδάκι καθώς και στη ΒΔ νεκρόπολη των λαξευτών τάφων, εγγύς του λατομείου του Περιστερέ και αλλού. Επίσης, στον ανατολικό τομέα Ι, ανεσκάφη σχεδόν πλήρως μια βασιλική στη θέση Αγία Ειρήνη με δύο τουλάχιστον οικοδομικές φάσεις και με οικοδομικό υλικό σε δεύτερη και τρίτη χρήση από προγενέστερα δημόσια οικοδομήματα, καθώς και μία δεύτερη βασιλική στη θέση Άγιος Μάρκος, που αποτελούν και τον κορμό της ανακοίνωσης του Καθηγητή Ν. Χρ. Σταμπολίδη στο εν λόγω συνέδριο, σήμερα Σάββατο. Ανάμεσα στα ευρήματα σημαντικά είναι αρχιτεκτονικά μέλη ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων καθώς και επιγραφές αρχαϊκών/πρώιμων κλασικών χρόνων, που προσθέτουν αρκετά νέα στοιχεία στους νόμους της αρχαϊκής πόλης.
ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΙΙ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑΣ
Κατά την σύντομη παρουσίαση του έργου του πανεπιστημίου στην αρχαία Ελεύθερνα, ο κ. Δημήτρης Μποσνάκη, διευθυντή του τομέα αρχαιολογίας και ιστορίας της τέχνης του τμήματος ιστορίας & αρχαιολογίας του Π.Κ. παρουσίασε τις ανασκαφικές έρευνες και του κεντρικού τομέα ΙΙ της Ελεύθερνας. Όπως τόνισε, από την έναρξή τους το 1985 έως σήμερα, οι αρχαιολογικές έρευνες του Τομέα ΙΙ έχουν επικεντρωθεί στο Κεντρικό Πλάτωμα του λόφου Πυργί, δηλαδή στην Ακρόπολη της Ελεύθερνας. Οι αρχαιολογικές έρευνες του Θανάση Καλπαξή, του πρώτου διευθυντή των ανασκαφών του Τομέα ΙΙ, είχαν εξ αρχής αναδείξει τον δημόσιο χαρακτήρα του Κεντρικού Πλατώματος, άμεσα σχετιζόμενο με τις πολιτικές και θρησκευτικές λειτουργίες της πόλης.
Ο κ. Μποσνάκης τόνισε τα εξής: «Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως έναν αρχαϊκό ναό, ένα δημόσιο ρωμαϊκό λουτρό και μια επιβλητική χριστιανική εκκλησία. Τα κτήρια αυτά φαίνεται ότι αποτέλεσαν τα τοπόσημα της Ακρόπολης της Ελεύθερνας σε διαφορετικές φάσεις της ιστορίας της από την αρχαϊκή έως την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Καταδεικνύουν συγχρόνως τη δυναμική του μετασχηματισμού αυτού του τόπου στη διαχρονία της ιστορίας.
