ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΣΤΑΜΠΑ
Ώρα για το επόμενο βήμα σωστότερης αξιοποίησης του Παλαιοντολογικού Μουσείου Ρεθύμνου που λειτουργεί στο Τέμενος Βελή Πασά του Μασταμπά αλλά και της ανάδειξης της τοπικής ιστορίας μέσα από την λειτουργία των χώρων του μνημείου, κρίνει, ότι είναι καιρός ο άμισθος επιμελητής του μουσείου κ. Βασίλης Σιμιτζής.
Έχοντας την ευθύνη επίβλεψης των λειτουργιών του παλαιοντολογικού μουσείου, ο κ. Σιμιτζής, μιλώντας στην εφημερίδα μας επισήμανε όχι μόνο τα άμεσα ζητήματα που απασχολούν το ίδιο το μουσείο αλλά και σειρά από πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να ληφθούν, ώστε και αυτό να έχει καλύτερη παρουσία για τους επισκέπτες του και βέβαια μια σειρά από ενέργειες, οι οποίες θα αναδείκνυαν το μνημείο και τον γεωγραφικό χώρο, που αυτό βρίσκεται, σε σχέση με την ιστορία της πόλης.
ΚΑΠΟΤΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ
Το μουσουλμανικής περιόδου μνημείο βρίσκεται στη συμβολή των οδών Κων. Σάθα και Μαρκέλλου στον Μασταμπά και παρουσιάζει μεγάλο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον λόγω της περίτεχνης θύρας του, μοναδικής στο Ρέθυμνο Τοσκανικού ρυθμού, τους εννέα τρούλους του, τα δεκατρία συνεχόμενα κελιά με το ηγουμενείο και τον μιναρέ με τον κυκλικό εξώστη και στέγη σε σχήμα κόλουρης πυραμίδας αλλά και με τον περιβάλλοντα χώρο του.
Το Τέμενος οικοδομήθηκε περί τα μέσα του 17ου αιώνα και το όνομα του, πιθανόν να προέρχεται τον Βελή, κεχαγιά του Ντελή Χουσεΐν Πασά. Φέρεται να οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του καθολικού ναού του Αγίου Ονούφριου, γεγονός, το οποίο ωστόσο δεν έχει αποδειχθεί από αρχαιολογικής άποψης.
Η παλαιότερη αναφορά του τζαμιού βρίσκεται σε καταχώρηση του έτους 1657 στο κατάστιχο του καδή του Ρεθύμνου, βρισκόταν μέσα στο μουσουλμανικό νεκροταφείο, λειτούργησε ως μοναστήρι, τεκές, ενώ στην
βορειοδυτική πλευρά του μιναρέ υπάρχει επιγραφή που χρονολογείται στο έτος Εγίρας 1204, δηλαδή τα έτη 1789-90, γεγονός που τον καθιστά τον παλαιότερο σωζόμενο μιναρέ του Ρεθύμνου. Η επιγραφή αναφέρει τα εξής: ” Να μη βασκαθεί! Δόξα και ευγνωμοσύνη στον Κύριο…κάναμε δωρεά ανακαινίσαμε το μιναρέ για να ακούγεται το εζάνι και για την ελεημοσύνη του Θεού”.
Το τέμενος λειτουργούσε κανονικά ως τις αρχές του περασμένου αιώνα ενώ βομβαρδιστηκε και υπέστη σοβαρές φθορές από τους Γερμανούς το 1941.
Το 1972 παραχωρήθηκε στην οικογένεια Γουλανδρή από το Υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να φιλοξενήσει παράρτημα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.
Αποκαταστάθηκε αρκετά χρόνια αργότερα και από το 2009 λειτουργεί ως παλαιοντολογικό μουσείο, παράρτημα του μουσείου της οικογένειας Γουλανδρή.
Το μουσείο λειτουργεί καθημερινά τους καλοκαιρινούς μήνες ενώ το χειμώνα τρεις φορές την εβδομάδα δεχόμενο επισκέπτες της πόλης και πολλά σχολεία από όλη την Κρήτη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον δείχνουν τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.
Σύμφωνα με τον κ. Σιμιτζή η επισκεψιμότητα είναι ικανοποιητική, όχι όμως εκείνη που θα μπορούσε να ήταν και αυτός ο λόγος επιβάλει να γίνουν μια σειρά από βήματα, ώστε να αξιοποιηθούν όλοι οι χώροι που υπάρχουν και να δοθούν δυνατότητες για περισσότερες λειτουργίες για το κοινό.
Η ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Σύμφωνα με τον κ. Σιμιτζή, υπάρχουν σοβαρά προβλήματα σήμερα όσο αφορά την συντήρηση και αξιοποίηση των χώρων καθώς είναι κτίρια άνω των 500 ετών και παρά του ότι έχουν αναστηλωθεί έχουν προβλήματα λόγω υγρασίας.
Την εποπτεία για κάθε ενέργεια την έχει η Εφορεία Αρχαιοτήτων ενώ την συντήρηση την κάνει ο Δήμος Ρεθύμνου.
Μέσα στο 2016 δόθηκαν 5.000 ευρώ από την Περιφέρεια στο μουσείο για συντηρήσεις όμως απαιτούνται και άλλα χρήματα αφού οι φθορές είναι εμφανείς σε αρκετά σημεία και οι ανάγκες πολλές.
Ένα από τα ζητούμενα είναι ο κήπος και ο περιβάλλοντας χώρος, που σήμερα συντηρείται από την υπηρεσία πρασίνου το δήμου ενώ θεωρείται πως θα δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην διαμόρφωση του στο πλαίσιο της πρόσφατης συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ του Δήμου Ρεθύμνου με το Πανεπιστήμιο Κρήτης για την δημιουργία βοτανικών κήπων στην πόλη.
Για το ζήτημα του κήπου, ο κ. Σιμιτζής είπε χαρακτηριστικά στην εφημερίδα μας, ότι «υπάρχει ένα σχέδιο να μπουν στον κήπο γεωλογικά ευρήματα ώστε να παρουσιάζονται κάποια πετρώματα που διαθέτουμε και δεν εκτίθενται, παράλληλα με κάποια ανθεκτικά λουλούδια. Θεωρούμε, ότι ένα τμήμα πρέπει να περιλαμβάνει αρωματικά φυτά όπως υπήρχαν όταν ο χώρος λειτουργούσε σαν τεκές επί τουρκοκρατίας και όπως περιγράφονται στα βιβλία.»
Γενικότερα, ο κ. Σιμιτζής, πιστεύει, πως η θέση του τεμένους και οι χώροι που διαθέτει, θα πρέπει να αξιοποιηθούν ώστε ο επισκέπτης εκτός από την παλαιοντολογική συλλογή που πρέπει να επεκταθεί και να εμπλουτιστεί, να έχει την δυνατότητα να μαθαίνει για την ιστορία του μνημείου και την διασύνδεση του με την πόλη από τότε που χτίστηκε έως σήμερα.
Χαρακτηριστικά δήλωσε στην εφημερίδα μας, ότι «αξίζει τον κόπο να αναδειχθούν οι χώροι των κελιών και του ηγουμενείου όπως και ο χώρος της παλιάς κρήνης, όπου σήμερα έχουμε συγκεντρώσει όλες τις επιτύμβιες στήλες που έχουν βρεθεί στους υπαίθριους χώρους του μνημείου και είναι σπουδαίες για την ιστορία του μοναστηριού αλλά και του Ρεθύμνου, καθώς δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία και πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες εκτός από δερβίσηδες – μοναχούς που ενταφιάζονταν εδώ αλλά και κάποιους επιφανείς μουσουλμάνους, φαίνεται να ενταφιάζονταν εδώ και γυναίκες μουσουλμάνοι που δώριζαν την περιουσία τους και τις έθαπταν εδώ τιμητικά. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ιστορικές πηγές που συνεχώς ανακαλύπτονται από διάφορα αρχεία και πρόσφατα μάθαμε, ότι υπήρξε αλλαγή στους μοναχούς που ήταν εδώ, οι οποίοι αρχικά ανήκαν στην αίρεση των Καντιρίδων και στην συνέχεια έγιναν Μπεχτατσίδες. Θα μπορούσε, δηλαδή, να συγκεντρωθεί η πληροφορία αυτή και να αναρτηθεί, να εκτεθούν οι επιτύμβιες στήλες, να μπει σε μια τάξη και να αναδειχθεί ο χώρος για να ξέρει ο κόσμος πως λειτουργούσε και τι ήταν.»
Ο ίδιος συμπλήρωσε λέγοντας, ότι «Το 2017 συμπληρώνονται 300 χρόνια από την κατάληψη του Ρεθύμνου από τους Τούρκους. Το Ρέθυμνο καταλήφθηκε από αυτό εδώ το σημείο. Εδώ στρατοπέδευσε ένα μέρος του στρατού ανάμεσα στο χείμαρρο καμαράκι και στην πηγή υδροδότησης της πόλης, την οποία μπορούσαν να ελέγξουν και να φέρουν σε δύσκολη θέση τους πολιορκούμενους. Από εδώ έστησε τα κανόνια του ο Γαζί Χουσεϊν και έριξε το εξωτερικό τείχος της πόλης στην Πόρτα της άμμου και μπήκε μέσα. Πολλά ξεκίνησαν από αυτό το σημείο και ως ιστορικός χώρος του Ρεθύμνου για τα θλιβερά γεγονότα που βίωσε, μπορούμε να κάνουμε κάποια πράγματα ανάδειξης του παράλληλα με το παλαιοντολογικό μουσείο. Επίσης, ο χώρος είχε διάφορες λειτουργίες, αφού αργότερα τον χρησιμοποίησε το υπουργείο γεωργίας και οι πρόσκοποι. Όλα θα μπορούσαν να αναδειχθούν. Όπως επίσης θα μπορούσε να ξαναδημιουργηθεί το οκταγωνικό σιντριβάνι που υπήρχε επί τουρκοκρατίας και έχουμε φωτογραφία από αυτό αλλά και κάθε άλλο που περιγράφεται σε πηγές και σε βιβλία.»
ΤΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Οι παλαιοντολογικές συλλογές του μουσείου εκτίθενται σήμερα στην κεντρική αίθουσα του τεμένους, η οποία είναι αλήθεια μικρή για να μπορέσει να αναδείξει τον πλούτο των ευρημάτων.
Όπως επισημαίνει ο κ. Σιμιτζής, «η συλλογή θέλει χώρους για να αναδειχθεί και να επεκταθεί. Ο χώρος είναι μικρός. Δεν προσφέρεται για περιβαλλοντικά προγράμματα. Τα κελιά έχουν διαμορφωθεί για φιλοξενία φοιτητών και επιστημόνων που κάνουν έρευνες και ανασκαφές και δεν μπορούν να φιλοξενήσουν συλλογές. Υπάρχει, λοιπόν, ανάγκη να διαμορφωθεί ένας νέος χώρος γιατί δεν χωράνε τα γκρουπ των μαθητών ή των φοιτητών που θέλουν να κάνουν ένα πρόγραμμα. Για το λόγο αυτό προτείνουμε να αξιοποιηθεί ένας ανενεργός, μεγάλος χώρος, ο οποίος υπάρχει στο δυτικό πλάι της αυλής, εκεί που υπήρχε μια δεξαμενή νερού. Ενώ φαίνεται κτίσμα, είναι ένας κούφιος χώρος. Αν μπορούσε αυτός να μετατραπεί σε μια μεγάλη αίθουσα θα μπορούσαμε να φιλοξενήσουμε και άλλες συλλογές αλλά και να γίνονται προγράμματα. Νομίζω πως πρέπει να γίνει μια μελέτη και να βρεθούν χρήματα να αξιοποιηθεί αυτός ο χώρος κατάλληλα. Μπορεί επίσης να γίνει ένα μικρό αμφιθέατρο 50 ατόμων για προγράμματα το καλοκαίρι σε ένα συγκεκριμένο σημείο της αυλής και βέβαια απαιτείται πλακόστρωση της υφιστάμενης πλατείας.»
Σύμφωνα με τον κ. Σιμιτζή για όλα όσα έχουν προαναφερθεί, είναι ώρα για ένα ακόμα βήμα. Να εκπονηθεί μια μελέτη που θα περιλαμβάνει όλες αυτές τις προτάσεις και να βρεθεί χρηματοδότηση για την σωστή ανάδειξη και λειτουργία του χώρου αυτού, ο οποίος βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και έχει πολλές δυνατότητες και περιθώρια ανάπτυξης πολιτιστικών δραστηριοτήτων.
ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΚΛΑΔΟΣ
